طلوعات
مؤلّفى
بديع الزمان
سعيد نورسى
* * *
إفاده
تلهپاتى نوعندن، روحمله شدّتِ علاقهسى اولان بر شخصِ مجهول، مختلف و بربرندن اوزاق موضوعلره دائر؛ بردن بره كبريت ياقمق گبى، سريع سؤاللر صورويور. رطب و يابس قاريشييور.
إنتخاب قارئڭ آرزوسنه تابعدر.
* * *
﴿بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ﴾
﴿اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذٖى قَالَ:
وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رٖيحُكُمْ ... وَاصْبِرُوا﴾
س: عالمِ إسلام علماسنڭ اورتهسندهكى مدهش إختلافاته نه ديرسڭ و رأيڭ نهدر؟
ج: أوّلا: (*) : بر زمان بويله ديمشدم. عالمِ إسلامه غيرِ منتظم ويا إنتظامى بوزولمش بر مجلسِ مبعوثان و أنجمنِ شورى نظريله باقييورم. شريعتدن ايشيدييورز كه: رأىِ جمهور بودر، فتوا بونڭ اوزرينهدر. ايشته شو، بو مجلسدهكى رأى، أكثريتڭ نظيرهسيدر. رأىِ جمهوردن ماعدا اولان أقوال، أگر حقيقت و مغزدن خالى و بوش اولمازسه إستعداداتڭ رأيلرينه بيراقيلير. تا هر بر إستعداد، تربيهسنه مناسب گورديگنى إنتخاب ايتسين.
___
(*): بر زمان بويله ديمشدم.
___
لٰكن بوراده ايكى نقطۀِ مهمّه واردر:
برنجيسى: شو إستعدادڭ ميلانى ايله إنتخاب اولونان و بر درجه حقيقتى تضمّن ايدن و أقلّيتده قالان قَول، نفس الأمرده مقيّد و او إستعداد ايله مخصوص اولديغى حالده، صاحبى إهمال ايدوب مطلق بيراقدى. أتباعى إلتزام ايدوب تعميم ايتدى. مقلّدلرى تعصّب ايدوب، او قَوْلڭ حفظى ايچون مخالفلرڭ ردّ و هدمنه چاليشديلر. شو نقطهدن مصادمه، مشاغبه، جرح و ردّ او درجه ميدان آلدى كه؛ آياقلرى آلتندن چيقان توز و آغزلرندن فوران ايدن دومان و لسانلرندن پوسكورن برقلر، شمشكلى و بعضًا رحمتلى بر بلوط، شمسِ إسلاميتڭ تجلّيسنه بر حجاب تشكيل ايتمشدر. لٰكن ضياءِ شمسدن تفيّض ايتمهسنه إستعداد بخش ايدن رحمتلى بلوط درجهسنده قالمادى. ياغمورى ويرمديگى گبى، ضيايى دخى منع ايتمكدهدر.
ايكنجى نقطه: أقلّيتده قالان قَول، أگر ايچندهكى حقيقت و مغز، اونى إنتخاب ايدن إستعداداتلردهكى هوس و هوا و موروث آيينهيه و مزاجنه غلبه چالمازسه، او قَول بر خطرِ عظيمده قالير. زيرا إستعداد اونڭله إنصباغ ايدوب اونڭ مقتضاسنه إنقلاب ايتمك لازم ايكن؛ او، اونى كندينه چويرر و تلقيح ايدر، كندى أمرينه مسخّر ايدر. ايشته شو نقطهدن هدا هوايه تحوّل و مذهب مزاجدن تشرّب ايدر. آرى صو ايچر بال آقيتير، ييلان صو ايچر زهر دوكر.
فقط قويًا اُميد ايدرم كه، كائناتده شو مجلسِ عالى، شو مجذوب سرگردان كره شهرنده ملّتِ إنسانيهده و آدم قَومنده علماءِ إسلام عالمى، بر مجلسِ مبعوثانِ مقدّسه حكمنه گچهجكدر. سلف و خَلَف عصرلر اوستندن بربرينه باقوب مابيْنلرندن بر أنجمنِ شورى تشكيل ايدهجكلردر.
س- نصرانيت، إسلاميتڭ إنكشافنه بوندن صوڭره مانع اولميهجق ميدر؟
ج- نصرانيت يا إنطفا ويا إصطفا ايله تركِ سلاح ايدهجكدر. زيرا بر قاچ دفعه ييرتيلدى، پروتستانلغه گلدى. پروتستانلقده ده ييرتيلدى، توحيده ياقلاشدى؛ تكرار ييرتيلمغه حاضرلانييور.
يا إنطفا بولوب سونهجك وياخود طوغريدن طوغرىيه حقيقى خرستيانلغڭ أساسنه جامع اولان حقائقِ إسلاميهيى قارشيسنده گورهجكدر.
بشر دينسز اولاماز!
ايشته بو سرِّ عظيمه، حضرتِ پيغمبر (ع.س.م.) إشارت ايتمشدر كه: حضرتِ عيسى گلهجك، اُمّتمدن اولاجق؛ عين شريعتمله عمل ايدهجكدر.
* * *
ثانيًا:
سببِ إختلافِ مضر: «بو حقدر» دستورى يرينه «يالڭز حق بودر» و «أڭ گوزلى بودر» حكمى يرينه «گوزلى بودر» حكمى إقامه ايديلمشدر. (اَلْحُبُّ فِى اللّٰه) أساسِ مرحمتكارى يرينه (اَلْبُغْضُ فِى اللّٰه) إقامه ايديلمشدر. كندى مسلگنڭ محبّتى يرينه، باشقه مسلكدن نفرت، حركاتنده حاكم قيلنمشدر. حقيقته محبّت يرينه، أنا طرفگيرلگى مداخله ايتمشدر. وسائل و دلائل، مقاصد و غايات يرينه إقامه ايديلمشدر.
حالبوكه فاسد بر دليل ايله، حق بر نتيجه ذهنده إقامه ايديلير. باطل بر وسيله ايله حق بر غايه، فكرده تثبيت ايديلير. مادام غايه و مقصد حقدر؛ دليل و وسيلهلردهكى فساد، بويله إنشقاقِ قلوبه سببيت ويرمهملى.
* * *
ثالثًا:
سببِ إختلاف، حاكمِ ظالم اولان جربزهدر. فكرِ تنقيد و بدبينلگه إستناد ايدن جربزه، دائما ظالمدر.
س- او سائلِ مجهول، تكرار دير: جربزه نهدر؟
ج- (*) متفرّق بيوك ايشلرده، يالڭز قصورلرى گورمك جربزهلكدر؛ آلدانير و آلداتير. جربزهنڭ شأنى، بر سيّئهيى سنبللنديرهرك حسناته غالب ايتمكدر. (**)
___
(*): بر زمان عشيرتلرينه بويله جواب ويرمشدم.
(**): چركين أمرلر، چركين شيلرله تصوير ايديلير. گلهجك تمثيللرده قصوره باقمه.
___
مثلا: بر عشيرتڭ هر بر فردى، بر گونده آتديغى بلغمى، جربزه ايله وهمًا طىِّ مكان ايدهرك بردن بر شخصده او محصّلى تمثيل ايدوب باشقه أفرادى اوڭا قياس ايدهرك، او نظر ايله باقسه..
وياخود بر سنه ظرفنده بريسندن گلن رايحۀِ كريههيى، جربزه ايله طىِّ زمان ايدهرك، بر دقيقۀِ واحدهده، او شخصِ حاضرده صدورينى تصوّر ايتسه؛ عجبا أوّلكى آدم نه درجه مستقذز، ايكنجى آدم نه درجه متعفّن.. حتّى خيال گوزينى قپاسه، وهم دخى بورننى طوتسه مغارهلرندن قاچسهلر، عقل اونلرى توبيخ ايتمگه حقّى اولميهجقدر.
ايشته شو جربزهنڭ طورِ عجيبى؛ زمان و مكانده متفرّق شيلرى طوپلار، بر ياپار. او سياه پرده ايله هر شيئى تماشا ايدر.
حقيقةً جربزه، أنواعيله غرائبڭ ماكينهسيدر.
گورولمييور مى كه، جربزهآلود بر عاشقڭ نظرنده، عموم كائنات، بربرينه محبّت ايله منجذب، رقّاصانه حركت ايدوب گولوشويور... وياخود چوجغنڭ وفاتيله ماتم طوتان بر والدهنڭ جربزهآلود مأيوسيتى نظرنده، عموم كائنات حزنأنگيزانه آغلاشييور.
هركس، ايستديگى و حالنه مناسب گورديگى ميوهيى قوپارر.
بو مقامده سزه بر تمثيل: مثلا: سزدن يورولمش يولجى بر آدم، يالڭز بر ساعت تنزّه ايتمك اوزره، غايت مزيَّن و مزهّر بر باغچهيه گيرسه (نقائصدن مبرّا اولمق، جِنانِ جنّتڭ محسوساتندن و هر كماله بر نقصانى قاريشديرمق، شو عالمِ كون و فسادڭ مقتضياتندن اولمقله) شو باغچهنڭ متفرّق كوشهلرنده بعض پيس و مردار شيلر بولونديغى ايچون، إنحرافِ مزاج سَوقى و أمرى ايله، يالڭز او تعفّناتى تحرّى و او مردار شيلره إدامۀِ نظر ايدر. گويا اونده يالڭز او وار. خوليانڭ حكميله فنا خيال توسّع ايدهرك، او بوستانى بر سلخخانه و مزبله صورتنده گوسترديگندن معدهسى بولانير و إستفراع ايدر، كمالِ نفرتله قاچار.
عجبا، بشرڭ لذّتِ حياتنى غصّهدار ايدن بويله بر خياله، حكمت و مصلحت روىِ رضا گوسترهبيلهجك ميدر؟
گوزل گورن، گوزل دوشونور. گوزل دوشونن، حياتندن لذّت آلير.
س- هركس، زمان و دهردن شكايت ايدييور. عجبا صانعِ ذو الجلالڭ صنعتِ بديعنه إعتراض چيقماز مى؟
ج- خاير، أصلا. بلكه معناسى شودر: گويا شكايتجى دير كه؛ ايستديگم أمر و آرزو ايتديگم شى و تشهّى ايتديگم حال؛ حكمتِ أزليهنڭ دستوريله تنظيم اولونان عالمڭ ماهيتى مستعد دگل و عنايتِ أزليهنڭ پرگاريله نقش اولونان فلگڭ قانونى مساعد دگل و مشيئتِ أزليهنڭ مطبعهسنده طبع اولونان زمانڭ طبيعتى موافق دگل و مصالحِ عموميهيى تأسيس ايدن حكمتِ إلٰهى راضى دگللردر كه، شو عالمِ إمكان، فيّاضِ مطلقڭ يدِ قدرتندن شو عقولمزڭ هندسهسيله و تهوّسمز إشتهاسيله ايستديگمز ثمراتى قوپارسين. ويرسه ده طوتاماز، دوشسه ده قالديرهمز.
أوت بر شخصڭ تهوّسى ايچون، بيوك بر دائرۀِ محيطه، حركتِ مهمّهسندن طورديرلماز.
الحاصل: جربزه بر حاكمدر. يالڭز سيّئات طرفنى قونوشديرماملى، اونڭ خصمى اولان حسناتى ده ديڭلهملى. صوڭره موازنه ايدوب، ميزانِ حشردهكى حُكمِ عادلانه گبى، راجح گلنه محبّتله حق ويرمليدر.
س- أفكارِ حاضرهده جربزه ناصل بر تأثير ايتمشدر؟
ج- باق، او سيّئهدر كه، آرارات طاغى قدر بزه ظلم و تحقير ايدن أجنبى بر دولتى، نه سفسطهلى بهانهلرله، بيلمم هانگى تاريخده قيريمده بزه يارديم ايتمش گبى ياوهلرله، بزه دوست اولابيلهجك صورتده گوسترييورلر.
هم سبحان طاغى قدر، إسلاميتڭ عزّت و شرفنه چاليشان گروهِ مجاهدينى، عجيب بهانهلرله أڭ فنا دركهسنه اينديروب، ملّته دشمن گبى گوسترييورلر.
هم ده آوروپانڭ تربيهسنڭ نتيجهسى اولارق (خُذْ مِنْ كُلِّ شَىْءٍ اَحْسَنَهُ) قاعدهسيله هر شيئڭ أڭ ايى جهتنى نظره آلمق مصلحت ايكن، أڭ فنا جهتى نظره آلوب متماديًا ملّتى يأسه سَوق ايدهرك، روحِ جماعتى ئولديرييور.
هم ينه جربزه سيّئهسنه، ضعفِ عقيده إنضمام ايتمهسيله، مسائلِ دينيهده أڭ ضعيف طرفنى إرائه ايدهرك دينسزلگه زمين إحضار ايدييور.
هم ينه اونڭ نتائجيدر كه، مقتضاىِ بشريت اولان، بيْن السلف جريان ايدن تنقيداتِ رقيبكارانه ويا حقپرستانهيى، سوفسطائيجهسنه بر جربزه ايله، هر برينڭ حقّنده باشقهلرڭ تنقيداتنى إرائه ايدوب، أعاظمِ اُمّت حقّنده حرمتسزلك و أمنيتسزلگى تلقين ايدهرك، او واسطه ايله أذهاندهكى إسلاميتڭ قدسيتنى صارصييور.
ايشته بونلر گبى چوق مضرّتِ عظيمه، شو نوع جربزهدن تولّد ايدييور.
إستانبولى دوشوندكجه، ايكى قاريش قدر ديلى اوزانمش، سائر أعضاسى نشو نمادن محروم قالمش، إختيار بر چوجغڭ تمثالى ذهنمه گلييور.
س- آناطولى عليهنده چيقمش اولان فتوايه نه ديرسڭ؟ (*)
___
(*): جاىِ دقّتدر كه؛ مركزِ خلافت علماسى و دار الحكمت و ضابطهِ أخلاقيه ايله فحش، عشرت، قمار گبى كبائرى إزاله دگل، توقيف ايدهمديلر. آناطولى حكومتنڭ بر أمرى ايله، بتون عشرت، قمار گبى كبائرلر منع ايديلدى. ديمك دساتيرِ حكمت، نواميسِ حكومتله؛ قوانينِ حق، روابطِ قوّتله إمتزاج ايتمزسه، جمهورِ عوامده مثمر اولاماز.
___
ج- فتواىِ محض دگل كه، إعتذار ايديلسين. بلكه قضايى تضمّن ايدن بر فتوادر. چونكه فتوانڭ قضادن فرقى؛ موضوعى عامدر، غيرِ معيّندر، هم ملزم دگل... قضا ايسه معيّن و ملزمدر. شو فتوا ايسه، هم معيّندر، كيم نظر ايتسه بِالضروره مرادى آڭلار. هم ملزم اولمشدر. چونكه عوامِ مسلمينى اونلر عليهنده سَوق ايتمكده أسبابڭ أڭ آخريدر.
مادام كه شو فتوا، قضايى تضمّن ايدييور، قضاده ايكى خصمى ديڭلتمك ضروريدر. آناطولى ده سويلتديريلمهليدى. نتيجۀِ مدّعياتلرينى عليهلرنده اولان دعوالرله، سياسيون و علمادن بر هيئت طرفندن، مصلحتِ إسلاميه نقطهسنده محاكمه ايديلدكدن صوڭره، فتوا ويريلهبيليردى.
ذاتًا شيمدى بعض حقائقده بر إنقلاب وار. أضداد إسملرينى دگيشديروب، مبادله ايتمشلر. ظلمه عدالت، جهاده بغى، أسارته حرّيت نامى ويريلييور.
س- نهدن بو قدر (إگز) دن نفرت ايدييورسڭ؟ مصالحهسنى ده ايستهمييورسڭ؟
ج- سبب بر دگل، بيڭدر. بڭا أڭ زياده شديد گورونن، معنًا أخلاقمزه وورديغى ضربهدر. چكردك حالنده اولان سجاياءِ سيّئهيى ايچمزده إنكشاف ايتديردى. حياتڭ يارهسى إلتيام بولور؛ عزّتِ إسلاميه، ناموسِ ملّينڭ يارهسى پك دريندر.
أدرنه جامعنده، بر إسلام خواجهسنڭ لسانيله، ونيزهلوس گبى شيطان ظالمه دعا ايتديردى. مركزِ خلافتده، مسلمانلر لسانيله حزب الشيطان اولان (إگز)، يونان عسكرلرينى خلاصكار، تطهيرجى إعلان و قارشيسندهكى گروهِ مجاهدينى جانى، ظالم سويلتديردى.
عجبا بر والده او درجهيه گتيريلسه كه، چوجغنى كندى أليله ئولديرهرك، متأثّر اولميهرق، پارچه پارچه ايتسه، هيچ ممكن ميدر كه، اونده حسّياتِ عاليه و أخلاقِ ساميه إنطفا ايتمهسين؟..
س- نهدن (إگز) سياستى غالب چيقار؟
ج- سياستنڭ خاصّۀِ مميّزهسى؛ فتنهكارلق، إختلافدن إستفاده، منفعت يولنده هر آلچاقلغى إرتكاب ايتمك، يالانجيلق، تخريبكارلق، خارجده منفيلكدر.
بر آدم قوجهمان بر بنايى بر گونده خراب ايدر، بر طابورى إختلاله ويرر. شو آلچاق سياستدر كه (قطط) ظاهرًا تلعين ايتديگى حالده، گيزليجه دخالت ايدييور. فنالق و أخلاقِ سيّئه، سياستنه واسطه اولديغى ايچون، هر يرده أخلاقِ سيّئهيى حمايه ايدهرك تشجيع ايدر. شيمديكى إستانبول حالى شاهددر.
س- آناطوليده پك چوق ظلم ايديلييور و پك چوق مسلمانلر إعدام ايديلييور. نهدن بويله ياپييورلر؟
ج- أوت مع التأسّف پك فجيع شيلر اولويور. فقط أصل سبب، ملعون ميمسز مدنيت، اويله ظالمانه بر سلاح، شو حربِ وحشيانهيه ويرمشدر كه، او سلاحڭ قارشيسنده طايانمق، اونڭ نظيريله مقابله ايتمك لازم گلير. ششخانه ايله ميتراليوزه مقابله ايديلمز. ايشته او سلاح، او دستور كه، مدنيت حربڭ ألنه ويرمشدر.
بن ده كندى گوزمله غران دوق نيقولاويچڭ نامنه ايكى أمرى گوردم. دير: «عسكريمزه بر كويدن بر تفنك آچيلسه، چولوق چوجغى ايله إمحا ايديلهجكدر.» ايكنجى أمرى ده: «بر جماعتده بر آدم، جبهه ضررينه بزه خيانت ايتسه، چولوق چوجغى ايله إمحا ايديلهجكدر.»
ايشته بويله أظلم بر دستور ايله (إگز) آناطولىيه هجوم ايدييور.
س- عالمِ إسلامدهكى إختلافى تعديل ايدهجك چاره نهدر؟
ج- أوّلا؛ متّفقٰ عليه اولان مقاصدِ عاليهيه نظر ايتمكدر. چونكه اللّٰهمز بر، پيغمبريمز بر، قرآنمز بر، ضرورياتِ دينيهده عموممز متّفق، ضرورياتِ دينيهدن باشقه اولان تفرّعات ويا طرزِ تلقّى ويا طريقِ تفهّمدهكى تفاوت بو إتّحاد و وحدتى صارصهماز، راجح ده گلهمز. اَلْحُبُّ فِى اللّهِ دستور طوتولسه، عشقِ حقيقت حركاتمزده حاكم اولسه -كه، زمان دخى پك چوق يارديم ايدييور- او إختلافات صحيح بر مجرايه سوق ايديلهبيلير.
أسفا؛ غايۀِ خيالدن تناسى ويا نسيان اولمقله، أذهان أنالره دونوب أطرافنده گزرلر. ايشته غايۀِ خيال، مقصدِ عالى بتون وضوحيله ميدانه آتيلمشدر.
* * *