ظلمڭ شديد بر نوعى
دنياجه حواس طانيلان إنسانلردهكى مزيت، سببِ تواضع و محويت ايكن، تحكّم و تكبّره سبب اولمشدر. فقرا عجزى، عوامڭ فقرى، سببِ مرحمت و إحسان ايكن، أسارته محكوميتلرينه منجر اولمشدر.
بر ايشده محاسن و شرف حاصل اولدقجه، خواصّه پيشكش ايديلير؛ سيّئات اولسه، عوامه تقسيم ايديلير.
مثلا، بر طابور غلبه چالسه، شان و شرف قوماندانه ويريلير، تقسيم ايديلمز. مغلوب اولديغى وقت، سيّئه طابوره تقسيم ايديلير. مثلا: بر عشيرت ناموسكارانه بر ايش ايتسه، «آفرين حسن آغا» ديرلر. فنالق ايتدكلرى وقت، «توه نه پيس عشيرت ايمش» دييهجكلر.
﴿وَاِذَا تَكُونُ كَرٖيهَةٌ اُدْعٰى لَهَا § وَاِذَا يُحَاسُ الْحَيْسُ يُدْعٰى جُنْدُبْ﴾
(*) قَولِ مشهورى، شو عجيب ظلمڭ ترجمانيدر.
___
(*): مصيبت گلدكجه بڭا باغيرييورلر، طاتلى يندكجه جندُبْ چاغيريلييور.
___
هم ده شو إجتماعى سيستمدهكى طمارِ ظلمڭ بر مجراسى ده شودر: يوكسك طبقهده برينڭ ئولديريلمهسيله، چوق سنهلر ماتم طوتولور. حالبوكه اونڭ جنايتيله طبقۀِ عوامده يوزر، بلكه بيڭلر كيشى تلف اولسه، بر ايكى گونده اونوتلور. شو ايسه عدالتِ قرآنيهيه ضددر. بر شاه، بر گدايى ئولديرسه؛ شريعت قصاصه حكم ايدر، ايكيسنى بر گورور.
* * *
مستحق بر جزا
شريعتڭ (اَلْقَاتِلُ لَا يَرِثُ) دستورِ عادلانهسى، شريعتِ فطريه اولان قوانينِ قدره منطبقدر كه، طريقِ غيرِ مشروع ايله بر مقصدى تعقيب ايدن، مقصودينڭ ضدّيله جزا گورويور. ويلسون، قلهمانسو، ونيزهلوس گبى.
شوڭا بر مثال: بدايتِ إنقلابمزدن بَرى، ثوابِ آخرتڭ وسيلهسنى دينسزجهسنه شان و شرفه واسطه ياپانلر، مدهش بر رذالتله نتيجهلندى. موقّت بر شان و شرفدن صوڭره، أليم بر سقوط تعقيب ايتدى. لسانِ حاللرى (لَيْتَنٖى كُنْتُ نَسْيًا مَنْسِيًّا) تلاوت ايدييور.
فطرتِ إنسان بر مزرعه حكمندهدر كه، سجاياىِ حسنه تمايلاتِ شرّيه ايله برابر، دانهلر گبى دستِ قدرله ايچنده أكيلمشدر. بو دانهلر نشو نما بولمق ايچون بر صويه محتاجدر. هوادن گلسه، شر دانهلرى نشو نما بولور. شيمديكى شو مدنيتِ خبيثهنڭ هيئتِ إجتماعيهيه ويرديگى تأثير گبى... فطرةً -چندان- خير جهتى غالبدر، فقط سنبللنمش، ثمره ويرمش اون چكردك، يوز دگل بيڭ قورومش چكردگه غلبه ايدر. ايشته شونڭ چارهسى: او بابِ فتنهيى قپاتمقله، صويى هدا طرفندن ويرمك لازمدر.
س- تعدّدِ زوجات و عبد گبى بعض مسائلى، أجنبيلر سررشته ايدهرك، مدنيت نقطۀِ نظرنده، شريعته بعض أوهام و شبهاتى ايراد ايدييورلر.
ج- إسلاميتڭ أحكامى ايكى قسمدر:
بريسى: شريعت اوڭا مؤسّسدر. بو ايسه، حسنِ حقيقى و خيرِ محضدر.
بريسى دخى: شريعت معدِّلدر. يعنى، غايت وحشى و غدّار بر صورتدن چيقاروب، أهون الشر و معدَّل و طبيعتِ بشره تطبيقى ممكن و تمامًا حسنِ حقيقيهيه گچهبيلمك ايچون زمان و زميندن آلينمش بر صورته إفراغ ايتمشدر. چونكه بردن طبيعتِ بشرده عمومًا حكمفرما اولان بر أمرى بردن رفع ايتمك، طبيعتِ بشرى بردن قلب ايتمك إقتضا ايدر.
بناءً عليه شريعت واضعِ أسارت دگلدر. بلكه أڭ وحشى بر صورتدن، بويله تمامًا حرّيته يول آچاجق و گچهبيلهجك بر صورته اينديرمشدر، تعديل ايتمشدر.
هم ده درده (*) قدر تعدّدِ زوجات، طبيعته، عقله، حكمته موافقتيله برابر شريعت بر دانهدن درده چيقارمامش، بلكه سكزدن، طوقوزدن درده اينديرمشدر. باخصوص تعدّده اويله شرائط قويمشدر كه، اوڭا مراعات ايتمكله، هيچ بر مضرّته مؤدّى اولماز. بعض نقطهده شر اولسه ده، أهون الشردر. أهون الشر ايسه، بر عدالتِ إضافيهدر.
___
(*): أركك غالبًا يوز ياشنه قدر تلقيح ايدر. قارى، يارى وقتى حيض اولديغى حالده أللىيه قدر تلقّح ايدر.
___
هيهات! عالمڭ هر حالنده خيرِ محض اولاماز.
س- دار الحكمة الإسلاميه نهدن خدمت ايدهمدى؟
ج- أڭ بيوك خدمتى، عدمِ خدمتيدر. أڭ بيوك حركتى، حركتسزلگيدر. چونكه بورادهكى حاكم اولان قوّتِ أجنبيه، لهنده اولميان هر بر حركتى بوغويور. حركت ايدنلرى گوردك، مقدّس جامعلرده گاوورلره دعا ايتديريلدى و مجاهدلرڭ جوازِ قتلنه فتوا ويرديرلدى. ايشته دار الحكمت، بو فورطنه ايچنده آلَت ايتديريلمهدى. أڭ بيوك مانع اولان أجنبى قوّت، بتون قوّتيله أخلاقسزلغى حمايه و تشجيع ايدييوردى.
ايكنجى درجهده سبب:
دار الحكمت أجزالرى قابلِ إمتزاج، بلكه ده إختلاط دگل. شخصى مزيتلرى واردر. جماعت روحى تولّد ايتمدى. «أنا»لر قويدر، دلينمهدى كه بر «نَحْنُ» اولسون. «بن»، «بز» اولمادى. مساعيلرنده تشارك دستوريله ايشه گيريشيلدى، تعاون دستورى إهمال ايديلدى.
تشارك، مادّياتده أثرى عظيملشديرر، فوق العاده ياپار. معنويات و أفكارده عاديلشديرر، بلكه چركينلشديرر.
تعاون دستورى بونڭ تمامًا عكسيدر؛ مادّياتده جماعته نسبةً پك كوچك، فقط يالڭز بر شخصه نسبةً بيوك أثرلره واسطه اولور. معنوياتده ايسه، أثرى خارق العاده درجهسنه إصعاد ايدر.
هم ده تنقيدلرى چوق كسكينلشمشدر، قارشيسنه چيقان فكر پارچهلانير، سونر.
أحقّى آرامقله بعضًا حقّى ده غيب ايدر. حقده إتّفاق، أحقده إختلاف اولديغندن؛ بنجه چوق دفعه حق، أحقدن أحقدر. أحقّڭ مدّتِ تحرّيسى زماننده، باطلڭ وجودينه بر نوع مسامحه وار. يعنى بعضًا حسن، أحسندن أحسندر.
س- برى ديسه: «بو حديثى قبول ايتمهم.» ناصلدر؟
ج- بعضًا، عدمِ قبول قبولِ عدمله إلتباس اولونور. چوق خطيئاته منجر اولور. حالبوكه عدمِ قبول، عدمِ دليلِ ثبوت، اونڭ دليليدر. قبولِ عدم، دليلِ عدم ايستر. برى شكّ، برى إنكاردر. مثلا، بر حديثڭ قبولى، عدمِ قبولى، قبولِ عدمى واردر.
برنجيسى: برهانى بر جاذبه ايستر.
ايكنجيسى: قضيۀِ تصديقى دگل، بلكه جهلدر.
اوچنجيسى: ردّ و إنكار اولديغندن، برهان و إثبات ايستر. او نفيدر. نفى قولايجه إثبات ايديلمز. بلكه بطلانِ معنا ايله بِنفسه منتفى اولور.
س- تنقيدى ناصل گورييورسڭ؟ خصوصًا امورِ دينيهده.
ج- تنقيدڭ سائقى، يا نفرتڭ تشفّيسيدر ويا شفقتڭ تطمينيدر. دوستڭ ويا دشمنڭ عيبنى گورمك گبى...
صحّت و فساده محتمل بر شيده، قبوله تمايل و ترجيح شفقتدن؛ ردّه تمايل و ترجيح -وسوسه اولمازسه- نفرتدن گلديگنه عياردر.
﴿وَعَيْنُ الرِّضَا عَنْ كُلِّ عَيْبٍ كَلٖيلَةٌ § وَلٰكِنَّ عَيْنَ السُّخْطِ تُبْدِى الْمَسَاوِيَا﴾
سائقِ تنقيد، عشقِ حق و آرزوىِ تنزيهِ حقيقت اولمالى. سلفِ صالحينڭ تنقيدلرى گبى.
* * *
س- ظالم گاوورلرڭ بو قدر پروپاغندهلرينه ناصل مقابله ايديلمهلى؟
ج- پروپاغنده، سابقًا تزييف ايتديگم ظالم جربزهنڭ ولدِ نامشروعيدر. اوڭا مقابله، او يالانجى سلاحله اولماملى، بلكه صدق و حق ايله اولمالى. بر دانه صدق، بر خرمان يالانى ياقار.
﴿اِنَّمَا الْحٖيلَةُ فٖى تَرْكِ الْحِيَلِ﴾
﴿قُلِ اللّٰهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فٖى خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ﴾
ماضىيه، مصائبه قدر نظريله؛ و مستقبله، معاصيه تكليف نقطهسندن باقمق لازمدر.
چارهسى بولونان شيده عجزه، چارهسى بولونميان شيده جزعه إلتجا ايتمهمك ألزمدر.
* * *
حدسى بر حقيقت
س- حضرتِ عزرائيل بردر، بر آنده، هر يرده أجلى گلنلرڭ روحنى قبض ايدر. حضرتِ جبرائيل، سِدْرة المنتهىده صورتِ حقيقيهسنده اولديغى آنده، دحيه ويا باشقهسنڭ صورتنده مجلسِ نبويده ايمان و إسلامڭ أركاننى صورويور ويا تبليغ ايدر. داها يالڭز اللّٰه بيلير قاچ يرلرده بولونويور. حضرتِ پيغمبر (عصم) ديمش: (مَنْ رَاٰنٖى فِى الْمَنَامِ فَقَدْ رَاٰنٖى حَقًّا) شو سرّينه بناءً، عوامِ اُمّتدن بيڭلره بر آنده منامًا و خواصّه يقظةً و كشفًا تمثّلى و عموم اُمّتڭ صلواتنڭ إستماعى و آخرتده عمومله گوروشمسى و شفاعتى، هم ده بر ولى بر آنده پك چوق يرلرده مشاهدهسى گبى سرلرڭ مفتاحى نهدر؟
ج- بر نورانينڭ تمثالى، اونڭ خاصيتنه مالكدر؛ هم غيرى دگلدر. شو عالمه قارشى آچيلان عالمِ صُوَرْ و مثالڭ بر پنجرهسى اولان أجسامِ شفّافهدن آيينهلر، أجسامِ كثيفهنڭ خاصّهسز شكلنى آلير؛ فقط نورانينڭ تمثاليله برابر خاصّۀِ ذاتيهسنى ده آلير.
مثلا: بر آدم بيڭلر آيينه اورتهسنده طورسه، هر بر آيينهده عين شخص بولونور؛ فقط روحسز، حسسز، فكرسز برر شخصدر.
لٰكن شمس بيڭلر آيينهده تمثّل ايتسه، هر بر تمثال چندان شمسڭ عظمتِ ماهيتنه و مرتبۀِ كمالنه مالك دگلسه ده؛ لٰكن شمسڭ حسّى حكمنده اولان حرارتى، حياتى حكمنده اولان ضياسى، عقلى حكمنده اولان تنويرى اولان حواسِّ ثلاثهيى جامعدر. نورانينڭ تمثالى حىِّ مرتبطدر. كثيفڭ تمثالى، ميّتِ متحرّكدر. روح، أڭ منوّر بر نوردر. تحديدى قبول ايتمهين عالمِ مثالڭ پنجرهلرنده تماشاگر بر روحڭ غيرِ محصور تمثاللرى ده، برر روحِ متجسّددر. حواسّنه مالكدر، اونڭ غيرى دگللردر.
* * *