(اِنْ كُنْتُمْ صَادِقٖينَ) : بو جمله، «بز ايسترسهك قرآنڭ مِثلنى ياپارز» دييه أوّلجه صرف ايتدكلرى سوزلرينه إشارتدر. و كذا اونلرڭ يالانجى اولدقلرينه بر تعريضدر. يعنى: صدق أربابى دگلسڭز، آنجق سفسطهجى آدملرسڭز. أوت سز حقّى طلب ايدركن ريب، شبهه قويوسنه دوشمديڭز؛ آنجق ريب، شكّ و شبههلره قوشاركن ايچنه دوشمش قفاسز آدملرسڭز.
إخطار: (اِنْ كُنْتُمْ صَادِقٖينَ) جملهسنڭ جزاء الشرطى، ماقبلنڭ خلاصهسيدر. تقديرِ كلام: (اِنْ كُنْتُمْ صَادِقٖينَ تَفْعَلُوا) يعنى: «سوزيڭزده صادق اولسه ايديڭز، ياپاجقديڭز.»
﴿فَاِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ﴾
آرقداش! (اِنْ كُنْتُمْ صَادِقٖينَ تَفْعَلُوا) جملهسى، اونلرڭ عليهنه بر قياسِ إستثنائىيى تضمّن ايتمشدر. او قياسڭ صورتِ تشكّلى: «أگر صادق اولسه ايديڭز ياپاجقديڭز؛ لٰكن ياپامديڭز، اويله ايسه صادق دگلسڭز.» فقط قرآنِ كريم، مقدّمۀِ إستثنائيه يرنده، يعنى «لٰكن ياپامديغڭز»ه بدل، (فَاِنْ لَمْ تَفْعَلُوا ... إلٰى آخر) جملهسنى، شكّى إفاده ايدن (اِنْ) ايله سويلهمشدر. بونڭ أسبابى ايسه، اونلرڭ «ياپاجغز» دييه ايتدكلرى ظنّى بر درجه اوقشامق ايچوندر. و كذا او قياسڭ نتيجهسى اولان «صادق دگلسڭز» يرينه ده، او نتيجهنڭ اوچنجى درجهده لازمنڭ علّتى اولان (فَاتَّقُوا النَّارَ) سويلهمشدر. تقديرِ كلام: «أگر صادق اولسه ايديڭز ياپاجقديڭز، لٰكن ياپامديڭز. اويله ايسه صادق دگلسڭز. اويله ايسه خصمڭز اولان رسولِ أكرم صادقدر. اويله ايسه قرآن، معجزدر. اويله