كشفياتِ فنّيهيى او زمانلردهكى إنسانلرڭ قفا معدهلرى آلوب هضم ايدهمدكلرينه دقّت ايدرسهڭ آڭلايهجقسڭ كه؛ قرآنِ كريمڭ او گبى مسئلهلرده إختيار ايتديگى إبهام و إطلاق يولى، عينِ بلاغت اولديغى گبى، يوكسك إعجازينى ده إثباته آشكار بر دليل اولديغنى گوزڭ كور دگلسه گورهجكسڭ.
قرآنده دلائلِ عقليهيه و فنّڭ كشفياتنه مخالف بعض آيتلر واردر ديدكلرى اوچنجى شبههلرينه جواب:
قرآنِ كريمده تعقيب ايديلن مقصدِ أصلى؛ إثباتِ صانع، نبوّت، حشر، عدالت ايله عبادت أساسلرينه جمهورِ ناسى إرشاد و ايصال ايتمكدر. بناءً عليه قرآنِ كريمڭ كائناتدن ياپديغى بحث تَبَعيدر، قصدى دگلدر. يعنى لِغيرهدر، لِذاته دگلدر. يعنى قرآنِ كريم جنابِ حقّڭ وجود، وحدت و عظمتنه إستدلال صورتيله كائناتدن بحث ايتمشدر. يوقسه كائناتڭ بِالذّات كيفيتنى ايضاح ايتمك ايچون دگلدر. چونكه قرآنِ كريم جغرافيا، قوزموغرافيا گبى قصدًا كائناتڭ كيفيتندن معناىِ إسميله بحث ايدن بر فن، بر كتاب دگلدر. آنجق كائنات صحيفهسنده يازيلان صنعتِ إلٰهيهنڭ نقشلرى و ياراديلان قدرتڭ معجزهلرى و قوزموغرافياجيلرى حيرتده بيراقان نظام و إنتظامله، معناىِ حرفيله صانع و نظّامِ حقيقىيه إستدلال كيفيتنى اوگرتمك ايچون نازل اولان بر كتابدر. بناءً عليه صنعت، قصد، نظام كائناتڭ هر ذرّهسنده بولونور، مطلوب حاصل اولور. تشكّلى ناصل اولورسه اولسون، بزم مطلوبمزه تعلّقى يوقدر. فبناءً على ذالك مادامكه قرآنڭ كائناتدن بحثى إستدلال ايچوندر و دليلڭ ده مدّعادن أوّل معلوم اولماسى شرطدر و دليلڭ مخاطبلرجه وضوحى مستحسندر؛ بعض آيتلرڭ اونلرڭ حسّياتنه و أدبى