دردنجى كلمه: بتون حياتمده، حياتِ إجتماعيۀِ بشريهدن قطعى بيلديگم و تحقيقاتلرڭ بڭا ويرديگى نتيجه شودر كه:
محبّته أڭ لايق شى محبّتدر و خصومته أڭ لايق صفت خصومتدر. يعنى حياتِ إجتماعيۀِ بشريهيى تأمين ايدن و سعادته سَوق ايدن محبّت و سَوْمك صفتى، أڭ زياده سَويلمگه و محبّته لايقدر. و حياتِ إجتماعيۀِ بشريهيى زير و زبر ايدن دشمنلق و عداوت، هر شيدن زياده نفرته و عداوته و اوندن چكيلمگه مستحق و چركين و مضر بر صفتدر. بو حقيقت رسالۀِ نورڭ «يگرمى ايكنجى مكتوب»نده إيضاحيله بيان ايديلديگندن بوراده قيصه بر إشارت ايدييورز. شويله كه:
خصومت و عداوتڭ وقتى بيتدى. ايكى حربِ عمومى عداوتڭ نه قدر فنا و تخريب ايديجى و دهشتلى ظلم اولديغنى گوستردى. ايچنده هيچ بر فائده اولماديغى تظاهر ايتدى. اويله ايسه، دشمنلريمزڭ سيّئاتى، (تجاوز اولمامق شرطيله) عداوتڭزى جلب ايتمهسين. جهنّم و عذابِ إلٰهى كافيدر اونلره..
بعضًا إنسانڭ غرورى و نفسپرستلگى، شعورسز اولارق أهلِ ايمانه قارشى حقسز اولارق عداوت ايدر؛ كندينى حقلى ظن ايدر. حالبوكه بو خصومت و عداوتله، أهلِ ايمانه قارشى محبّته وسيله اولان ايمان، إسلاميت و جنسيت گبى قوّتلى أسبابى إستخفاف ايتمكدر، قيمتلرينى تنزيل ايتمكدر. عداوتڭ أهمّيتسز أسبابلرينى، محبّتڭ طاغ گبى سببلرينه ترجيح ايتمك گبى بر ديوانهلكدر.
مادام محبّت عداوته ضددر. ضيا و ظلمت گبى، حقيقى إجتماع ايدهمزلر. هانگيسنڭ أسبابى غالب ايسه، او حقيقتيله قلبده بولونهجق؛ اونڭ ضدّى حقيقتيله اولميهجق. مثلا: محبّت حقيقتيله بولونسه، او وقت عداوت شفقته، آجيمغه إنقلاب ايدر. أهلِ ايمانه قارشى وضعيت بودر. ياخود عداوت حقيقتيله قلبده بولونسه، او وقت محبّت مماشات و قاريشمهمق، ظاهرًا دوست اولمق صورتنه دونر. بو ايسه تجاوز ايتمهين أهلِ ضلالته قارشى اولابيلير. أوت محبّتڭ سببلرى؛ ايمان، إسلاميت، جنسيت و إنسانيت گبى نورانى، قوّتلى زنجيرلر و معنوى قلعهلردر. عداوتڭ سببلرى، أهلِ ايمانه قارشى كوچك طاشلر گبى بر قسم خصوصى سببلردر. اويله ايسه بر مسلمانه حقيقى عداوت ايدن، او طاغ گبى محبّت أسبابلرينى إستخفاف ايتمك حكمنده بيوك بر خطادر.
الحاصل: محبّت، اخوّت، سَوْمك إسلاميتڭ مزاجيدر، رابطهسيدر. أهلِ عداوت، مزاجى بوزولمش بر چوجغه بڭزهيور كه، آغلامق ايستر، بر شى آرايور كه اونڭله آغلاسين. سينك قنادى قدر أهمّيتسز بر شى، آغلامهسنه بهانه اولور. هم إنصافسز، بدبين بر آدمه بڭزر كه، سوءِ ظن ممكن اولدقجه حسنِ ظن ايتمز. بر سيّئه ايله اون حسنهيى اورتر. بو ايسه، سجيۀِ إسلاميه اولان إنصاف و حسنِ ظن بونى ردّ ايدر.
بشنجى كلمه: مشورتِ شرعيهدن آلديغم درس بودر: شو زمانده بر آدمڭ بر گناهى، بر قالمييور. بعضًا بيور، سرايت ايدر، يوز اولور. بر تك حسنه بعضًا بر قالمييور. بلكه بعضًا بيڭلر درجهيه ترقّى ايدييور. بونڭ سرِّ حكمتى شودر:
حرّيتِ شرعيه ايله مشورتِ مشروعه، حقيقى ملّيتمزڭ حاكميتنى گوستردى. حقيقى ملّيتمزڭ أساسى، روحى ايسه إسلاميتدر. و خلافتِ عثمانيه و تورك اوردوسنڭ او ملّيته بايراقدارلغى إعتباريله، او إسلاميت ملّيتنڭ صدفى و قلعهسى حكمنده عرب و تورك حقيقى ايكى قارداش، او قلعۀِ قدسيهنڭ نوبتدارلريدرلر.
ايشته بو قدسى ملّيتڭ رابطهسيله، عموم أهلِ إسلام بر تك عشيرت حكمنه گچييور. عشيرتڭ أفرادى گبى إسلام طائفهلرى ده، بربرينه اخوّتِ إسلاميه ايله مرتبط و علاقهدار اولور. بربرينه معنًا، لزوم اولسه مادّةً يارديم ايدر. گويا بتون إسلام طائفهلرى بر سلسلۀِ نورانيه ايله بربرينه باغليدر. ناصلكه بر عشيرتڭ بر فردى بر جنايت ايشلهسه، او عشيرتڭ بتون أفرادى، او عشيرتڭ دشمنى اولان باشقه عشيرتڭ نظرنده متّهم اولور. گويا هر بر فرد او جنايتى ايشلهمش گبى، او دشمن عشيرت اونلره دشمن اولور. او تك جنايت، بيڭلر جنايت حكمنه گچر. أگر او عشيرتڭ بر فردى او عشيرتڭ ماهيتنه تماس ايدن مدارِ إفتخار بر اييلك ياپسه، او عشيرتڭ بتون أفرادى اونڭله إفتخار ايدر. گويا هر بر آدم، عشيرتده او اييلگى ياپمش گبى إفتخار ايدر.
ايشته بو مذكور حقيقت ايچوندر كه، بو زمانده، خصوصًا قرق أللى سنه صوڭره سيّئه، فنالق ايشلهيهنڭ اوستنده قالماز. بلكه ميليونلر نفوسِ إسلاميهنڭ حقوقلرينه تجاوز اولور. قرق أللى سنه صوڭره چوق مثاللرى گورولهجك.
أى بو سوزلريمى ديڭلهين بو جامعِ أمويدهكى قارداشلر و قرق أللى سنه صوڭره عالمِ إسلام جامعندهكى إخوانِ مسلمين! «بز ضرر ويرمييورز، فقط منفعت ويرمگه إقتداريمز يوق، اونڭ ايچون معذورز.» دييه بويله عذر بيان ايتمهيڭز. بو عذريڭز قبول دگل. تنبللگڭز و «نهمه لازم» دييوب چاليشمامڭز و إتّحادِ إسلام ايله، ملّيتِ حقيقيۀِ إسلاميه ايله غيرته گلمديگڭز، سزلر ايچون غايت بيوك بر ضرر و بر حقسزلقدر.
ايشته سيّئه بويله بيڭلره چيقديغى گبى، بو زمانده حسنه (يعنى إسلاميتڭ قدسيتنه تماس ايدن اييلك) يالڭز ايشلهينه منحصر قالماز. بلكه او حسنه، ميليونلر أهلِ ايمانه معنًا فائده ويرهبيلير. حياتِ معنويه و مادّيهسنڭ رابطهسنه قوّت ويرهبيلير. اونڭ ايچون «نهمه لازم» دييوب كندينى تنبللك دوشگنه آتمق زمانى دگل!..
أى بو جامعدهكى قارداشلرم و قرق أللى سنه صوڭرهكى عالمِ إسلام مسجدِ كبيرندهكى إخوانلرم! ظن ايتمهيڭز كه، بن بو درس مقامنه سزه نصيحت ايتمك ايچون چيقدم. بلكه بورايه چيقدم، سزده اولان حقّمزى دعوا ايدييورز. يعنى كرد گبى كوچك طائفهلرڭ منفعتى و سعادتِ دنيويهلرى و اُخرويهلرى، سزڭ گبى بيوك و معظّم طائفه اولان عرب و تورك گبى حاكم استادلرله باغليدر. سزڭ تنبللگڭز و فتوريڭز ايله بز بيچاره كوچك قارداشلريڭز اولان إسلام طائفهلرى ضرر گورويورز. خصوصًا أى معظّم و بيوك و تام إنتباهه گلمش ويا گلهجك اولان عربلر! أڭ أوّل بو سوزلر ايله سزڭله قونوشويورم. چونكه بزم و بتون إسلام طائفهلرينڭ استادلريمز و إماملريمز و إسلاميتڭ مجاهدلرى سزلرديڭز. صوڭره معظّم تورك ملّتى او قدسى وظيفهڭزه تام يارديم ايتديلر.
اونڭ ايچون تنبللكله گناهڭز بيوكدر. و اييلگڭز و حسنهڭز ده غايت بيوك و علويدر. خصوصًا قرق أللى سنه صوڭره عرب طائفهلرى، جماهيرِ متّفقۀِ آمريقا گبى أڭ علوى بر وضعيته گيرمگه، أسارتده قالان حاكميتِ إسلاميهيى أسكى زمان گبى كُرۀِ أرضڭ نصفنده، بلكه أكثريسنده تأسيسنه موفّق اولماڭزى رحمتِ إلٰهيهدن قوّتله بكلهيورز. بر قيامت چابوق قوپمازسه، إن شاء الله نسلِ آتى گورهجك.
صاقين قارداشلرم! توهّم، تخيّل ايتمهيڭز كه، بن بو سوزلرمله سياستله إشتغال ايچون همّتڭزى تحريك ايدييورم. حاشا! حقيقتِ إسلاميه بتون سياساتڭ فوقندهدر. بتون سياستلر اوڭا خدمتكار اولابيلير. هيچ بر سياستڭ حدّى دگل كه، إسلاميتى كندينه آلَت ايتسين.
بن قصورلى فهممله شو زمانده، هيئتِ إجتماعيۀِ إسلاميهيى چوق چرخ و دولابلرى بولونان بر فابريقه صورتنده تصوّر ايدييورم. او فابريقهنڭ بر چرخى گرى قالسه، ياخود بر آرقداشى اولان باشقه بر چرخه تجاوز ايتسه، ماكينهنڭ ميحانيكيتى بوزولور. اونڭ ايچون إتّحادِ إسلامڭ تام زمانى گلمگه باشلايور. بربريڭزڭ شخصى قصورلرينه باقمهمق گركدر.
بونى ده تأسّف و تألّم ايله سزه بيان ايدييورم كه: أجنبيلرڭ بر قسمى، ناصل قيمتدار مالمزى و وطنلريمزى بزدن آلديلر. اونڭ بدلنه چوروك بر فيآت ويرديلر.
عينًا اويله ده، يوكسك أخلاقمزى و يوكسك أخلاقمزدن چيقان و حياتِ إجتماعيهيه تماس ايدن سجيهلريمزڭ بر قسمنى ده بزدن آلديلر. ترقّيلرينه مدار ايتديلر. و اونڭ فيآتى اولارق بزه ويردكلرى سفيهانه أخلاقِ سيّئهلريدر، سفيهانه سجيهلريدر. مثلا:
بزدن آلدقلرى سجيۀِ ملّيه ايله، بر آدم اونلرده دير: «أگر بن ئولسهم ملّتم صاغ اولسون. چونكه ملّتمڭ ايچنده بر حياتِ باقيهم وار.» ايشته بو كلمهيى بزدن آلمشلر و ترقّياتلرنده أڭ متين أساس ده بودر. بزدن خيرسزلامشلر. بو كلمه ايسه، دينِ حقدن و ايمان حقيقتلرندن چيقار. او بزم، أهلِ ايمانڭ ماليدر. حالبوكه أجنبيلردن ايچمزه گيرن پيس و فنا سجيه إعتباريله بر خودكام آدم بزده دييور: «بن صوسزلقدن ئولسهم، ياغمور هيچ بر داها دنيايه گلمهسين. أگر بن گورمزسهم بر سعادتى، دنيا ايستديگى گبى بوزولسون.» ايشته بو أحمقانه كلمه دينسزلكدن چيقييور، آخرتى بيلمهمكدن گلييور. خارجدن ايچمزه گيرمش، زهرلهيور. هم او أجنبيلرڭ بزدن آلدقلرى فكرِ ملّيتله بر فردى، بر ملّت گبى قيمت آلييور. چونكه بر آدمڭ قيمتى، همّتى نسبتندهدر. كيمڭ همّتى ملّتى ايسه، او كيمسه تك باشيله كوچك بر ملّتدر.
بعضيلريمزدهكى دقّتسزلكدن و أجنبيلرڭ ضررلى سجيهلرينى آلمامزدن، قوّتلى و قدسى إسلامى ملّيتمزله برابر هركس «نفسى! نفسى» ديمكله و ملّتڭ منفعتنى دوشونمهمكله (منفعتِ شخصيهسنى دوشونمكله) بيڭ آدم، بر آدم حكمنه سقوط ايدر.
﴿مَنْ كَانَ هِمَّتُهُ نَفْسَهُ فَلَيْسَ مِنَ الْاِنْسَانِ
لِاَنَّهُ مَدَنِىٌّ بِالطَّبْعِ﴾
يعنى: كيمڭ همّتى يالڭز نفسى ايسه، او إنسان دگل. چونكه إنسانڭ فطرتى مدنيدر. أبناءِ جنسنى ملاحظهيه مجبوردر. حياتِ إجتماعيه ايله حياتِ شخصيهسى دوام ايدهبيلير. مثلا: بر أكمگى يهسه قاچ أللره محتاج و اوڭا مقابل او أللرى معنًا اوپديگنى و گيديگى لباسله قاچ فابريقهيله علاقهدار اولديغنى قياس ايديڭز. حيوان گبى بر پوستله ياشايهمديغندن أبناءِ جنسيله فطرةً علاقهدار اولديغندن و اونلره معنوى بر فيآت ويرمگه مجبور بولونديغندن فطرتيله مدنيتپروردر. منفعتِ شخصيهسنه حصرِ نظر ايدن، إنسانلقدن چيقار، معصوم اولميان جانى بر حيوان اولور. بر شى ألندن گلمهسه، حقيقى عذرى اولسه او مستثنا!.
آلتنجى كلمه: مسلمانلرڭ حياتِ إجتماعيۀِ إسلاميهدهكى سعادتلرينڭ آناختارى، مشورتِ شرعيهدر.
﴿وَاَمْرُهُمْ شُورٰى بَيْنَهُمْ﴾
آيتِ كريمهسى، شورىيى أساس اولارق أمر ايدييور. أوت ناصلكه نوعِ بشردهكى «تلاحقِ أفكار» عنوانى آلتنده عصرلر و زمانلرڭ تاريخ واسطهسيله بربريله مشورتى، بتون بشريتڭ ترقّياتى و فنوننڭ أساسى اولديغى گبى؛ أڭ بيوك قطعه اولان آسيانڭ أڭ گرى قالماسنڭ بر سببى، او شوراىِ حقيقيهيى ياپمهمسيدر.
آسيا قطعهسنڭ و إستقبالنڭ كشّافى و مفتاحى، شورادر. يعنى ناصل فردلر بربريله مشورت ايدر؛ طائفهلر، قطعهلر دخى او شورىيى ياپمهلرى لازمدر كه، اوچ يوز بلكه درت يوز ميليون إسلامڭ آياقلرينه قونولمش چشيد چشيد إستبدادلرڭ قيدلرينى، زنجيرلرينى آچاجق، طاغيدهجق، مشورتِ شرعيه ايله شهامت و شفقتِ ايمانيهدن تولّد ايدن حرّيتِ شرعيهدر كه، او حرّيتِ شرعيه، آدابِ شرعيه ايله سوسلنوب، غرب مدنيتِ سفيهانهسندهكى سيّئاتى آتمقدر. ايماندن گلن حرّيتِ شرعيه، ايكى أساسى أمر ايدر:
﴿اَنْ لَا يُذَلِّلَ وَلَا يَتَذَلَّلَ مَنْ كَانَ عَبْدًا لِلّٰهِ لَا يَكُونُ عَبْدًا لِلْعِبَادِ ۞﴾
﴿وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا اَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللّٰهِ
۞ نَعَمْ اَلْحُرِّيَّةُ الشَّرْعِيَّةُ عَطِيَّةُ الرَّحْمٰنِ﴾
يعنى: ايمان بونى إقتضا ايدييور كه؛ تحكّم و إستبداد ايله باشقهسنى تذليل ايتمهمك و ذلّته دوشورمهمك و ظالملره تذلّل ايتمهمك. اللّٰهه حقيقى عبد اولان، باشقهلره عبد اولاماز. بربريڭزى (اللّٰهدن باشقه) كنديڭزه ربّ ياپمايڭز!... يعنى اللّٰهى طانيميان؛ هر شيئه، هركسه نسبتنه گوره بر ربوبيت توهّم ايدر، باشنه مسلّط ايدر. أوت حرّيتِ شرعيه؛ جنابِ حقّڭ رحمٰن، رحيم تجلّيسيله بر إحسانيدر و ايمانڭ بر خاصّهسيدر.
﴿فَلْيَحْيَى الصِّدْقُ وَلَا عَاشَ الْيَاْسُ فَلْتَدُمِ الْمَحَبَّةُ وَلْتَقْوَى الشُّورٰى﴾
﴿اَلْمَلَامُ عَلٰى مَنِ اتَّبَعَ الْهَوٰى وَالسَّلَامُ عَلٰى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدٰى﴾
ياشاسين صدق! ئولسون يأس! محبّت دوام ايتسين!. شورى قوّت بولسون!. بتون لَوْم و عتاب و نفرت، هوا و هوسه تابع اولانلره اولسون. سلام و سلامت هدايه تابع اولانلر اوستنه اولسون. آمين...
أگر دينيلسه: نهدن شورىيه بو قدر أهمّيت ويرييورسڭ؟ و بشرڭ، خصوصًا آسيانڭ، خصوصًا إسلاميتڭ حياتى و ترقّيسى ناصل او شورى ايله اولابيلير؟
الجواب: نورڭ يگرمى برنجى لمعۀِ إخلاصنده ايضاح ايديلديگى گبى؛ حقلى شورى إخلاص و تساندى نتيجه ويرديگندن، اوچ ألف، يوز اونبر اولديغى گبى، إخلاص و تساندِ حقيقى ايله اوچ آدم يوز آدم قدر ملّته فائده ويرهبيلير. و اون آدمڭ حقيقى إخلاص و تساند و مشورتڭ سرّى ايله، بيڭ آدم قدر ايش گوردكلرينى چوق وقوعاتِ تاريخيه بزه خبر ويرييور. مادام بشرڭ إحتياجاتى حدسز و دشمنلرى نهايتسز و قوّتى و سرمايهسى پك جزئى؛ خصوصًا دينسزلكله جناوارلاشمش، تخريباتجى، مضر إنسانلرڭ چوغالمسيله ألبته و ألبته او حدسز دشمنلره و او نهايتسز حاجتلره قارشى، ايماندن گلن نقطۀِ إستناد و او نقطۀِ إستمداد ايله برابر حياتِ شخصيۀِ إنسانيهسى طايانديغى گبى حياتِ إجتماعيهسى ده ينه ايمانڭ حقائقندن گلن شوراىِ شرعى ايله ياشايهبيلير. او دشمنلرى طورديرر، او حاجتلرڭ تأميننه يول آچار.
❊ ❊ ❊