تشخيص ايله و غايت درجهده إنتظام و تفريق ايله حشر و نشر ايتمسى، بهار گبى ظاهر و باهر پارلاق بر سكّۀِ توحيددر. أوت بهار موسمنده ئولمش أرضڭ إحياسى ايچنده، اوچ يوز بيڭ حشرڭ نمونهلرينى كمالِ إنتظام ايله ايجاد ايتمك و أرضڭ صحيفهسنده بربرى ايچنده اوچ يوز بيڭ مختلف أنواعڭ أفرادينى خطاسز و سهوسز، غلطسز، نقصانسز، غايت موزون، منظوم، غايت منتظم و مكمّل بر صورتده يازمق، ألبته نهايتسز بر قدرته و محيط بر علمه و كائناتى إداره ايدهجك بر إرادهيه مالك بر ذاتِ ذو الجلالڭ، بر قديرِ ذو الكمالڭ و بر حكيمِ ذو الجمالڭ سكّۀِ مخصوصهسى اولديغنى ذرّه مقدار شعورى بولونانڭ درك ايتمسى لازم گلير. قرآنِ حكيم فرمان ايدييور كه:
﴿فَانْظُرْ اِلٰٓى اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا
اِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْيِى الْمَوْتٰى وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَدٖيرٌ﴾
أوت زمينڭ ديريلتيلمسنده، اوچ يوز بيڭ حشرڭ نمونهلرينى، بر قاچ گون ظرفنده ياپان، گوسترن قدرتِ فاطرهيه؛ ألبته إنسانڭ حشرى اوڭا گوره قولاى گلير. مثلا: گلينجك طاغنى و سبحان طاغنى بر إشارتله قالديران بر ذاتِ معجزنمايه، «شو درهدن، يولمزى قپايان شو قوجه طاشى قالديرهبيلير ميسڭ؟» دينلير مى؟ اويله ده: گوك و طاغ و يرى آلتى گونده ايجاد ايدن و اونلرى وقت بوقت طولديروب بوشالتان بر قديرِ حكيمه، بر كريمِ رحيمه: «أبد طرفندن إحضار ايديلوب سريلمش، كندى ضيافتنه گيدهجك يولمزى سدّ ايدن شو طوپراق طبقهسنى اوستمزدن قالديرهبيلير ميسڭ؟ يرى دوزلتوب بزى اوندن گچيرهبيلير ميسڭ؟» إستبعاد صورتنده سويلهنير مى؟