جامد ذرّه‌لر اوڭا گيررلر، نورلانيرلر. عادتا بر تعليم و تعليماته مظهر اولورلر، لطافت پيدا ايدرلر. برر وظيفه‌يى گورمكله عالمِ بقايه و بتون أجزاسيله حياتدار اولان دارِ آخرته ذرّات اولمق ايچون لياقت كسب ايدرلر.
سؤال: ذرّاتڭ حركاتنده شو حكمتڭ بولونماسى نه ايله بيلينير؟
الجواب: أوّلا، بتون مصنوعاتڭ بتون إنتظاماتيله و حكمتلريله ثابت اولان صانعڭ حكمتيله بيلينير. چونكه أڭ جزئى بر شيئه كلّى حكمتلرى طاقان بر حكمت؛ سَيْلِ كائناتڭ ايچنده أڭ بيوك فعاليت گوسترن و حكمتلى نقشلره مدار اولان حركاتِ ذرّاتى حكمتسز بيراقماز. هم أڭ كوچك مخلوقاتى، وظيفه‌لرنده اجرتسز، معاشسز، كمالسز بيراقميان بر حكمت، بر حاكميت؛ أڭ كثرتلى و أساسلى مأمورلرينى، خدمتكارلرينى نورسز، اجرتسز بيراقماز.
ثانيًا: صانعِ حكيم، عناصرى تحريك ايدوب توظيف ايده‌رك (اونلره بر اجرتِ كمال حكمنده) معدنيات درجه‌سنه چيقارمسيله و معدنياته مخصوص تسبيحاتلرى اونلره بيلديرمسيله و معدنياتى تحريك و توظيف ايدوب نباتات مرتبۀِ حياتيه‌سنڭ مقامنى ويرمسيله و نباتاتى رزق ايده‌رك تحريك و توظيف ايله حيوانات مرتبۀِ لطافتنى اونلره إحسان ايتمه‌سيله و حيواناتده‌كى ذرّاتى توظيف ايدوب رزق يوليله حياتِ إنسانيه درجه‌سنه چيقارمسيله و إنسانڭ وجودنده‌كى ذرّاتى سوزه سوزه تصفيه و تلطيف ايده‌رك تا دماغڭ و قلبڭ أڭ نازك و لطيف يرنده مقام ويرمسيله بيلينير كه؛ حركاتِ ذرّات حكمتسز دگل، بلكه كندينه لايق بر نوع كمالاته قوشديريلييور.
ثالثًا: ذى‌حيات جسملرڭ ذرّاتى ايچنده چكردك و تخمده‌كى گبى بر قسم ذرّه‌لر اويله معنوى بر نوره، بر لطافته، بر مزيته مظهر اولويورلر كه؛ سائر ذرّه‌لره و او