تعليم و تعليمات گورمكله بتون او دائره‌لره قوماندا ايدن بر تك قوماندانِ أعظمڭ أمرينه و قانوننه تبعيتله اولويور. اويله ده هر بر ذرّه، بربرى ايچنده‌كى مركّباتده برر مناسب وضعيتى، آيرى آيرى مصلحتلى برر نسبتى، آيرى آيرى منتظم برر وظيفه‌سى، آيرى آيرى حكمتلى نتيجه‌لرى بولونديغندن ألبته او ذرّه‌يى، او مركّباتده بتون نسبت و وظيفه‌لرينى محافظه ايدوب نتيجه و حكمتلرى بوزميه‌جق بر طرزده يرلشديرمك؛ بتون كائنات قبضۀِ تصرّفنده اولان بر ذاته مخصوصدر.
مثلا: توفيقڭ (*) گوز ببگنده يرلشن ذرّه، گوزڭ أعصابِ محرّكه و حسّاسه و شرايين و أورده گبى طمارلره قارشى مناسب وضعيت آلماسى و يوزده و صوڭره باشده و گووده‌ده، داها صوڭره هيئتِ مجموعۀِ إنسانيه‌ده هر بريسنه قارشى برر نسبتى، برر وظيفه‌سى، برر فائده‌سى كمالِ حكمتله بولونماسى گوسترييور كه؛ بتون او جسمڭ بتون أعضاسنى ايجاد ايدن بر ذات، او ذرّه‌يى او يرده يرلشديره‌بيلير. و بِالخاصّه رزق ايچون گلن ذرّه‌لر، رزق قافله‌سنده سير و سفر ايدن او ذرّه‌لر، او قدر حيرت‌فزا بر إنتظام و حكمتله سير و سياحت ايدرلر و اويله طورلرده، طبقه‌لرده إنتظام‌پرورانه گچوب گليرلر و اويله شعوركارانه آياق آتوب هيچ شاشيرميه‌رق گله گله تا بدنِ ذى‌حياتده درت سوزگچله سوزولوب رزقه محتاج أعضا و حجيراتڭ إمدادينه يتيشمك ايچون قانده‌كى كريواتِ حمرايه يوكله‌نوب بر قانونِ كرمله إمداده يتيشيرلر. اوندن بِالبداهه آڭلاشيلير كه: شو ذرّه‌لرى بيڭلر مختلف منزللردن گچيرن، سَوق ايدن؛ ألبته و ألبته بر رزّاقِ كريم، بر خلاّقِ رحيمدر كه، قدرتنه نسبةً ذرّه‌لر، ييلديزلر اوموز اوموزه مساويدرلر.
هم هر بر ذرّه، اويله بر نقشِ صنعتده ايشلر كه؛ يا بتون ذرّاتله مناسبتدار، هر بريسنه و عمومنه هم حاكم و هم هر بريسنه و عمومنه محكوم بر وضعيتده بولونمقله،
___
(*): نورڭ برنجى كاتبيدر.