عنصر و عين نوع بولونمقله برابر زمينڭ يوزينى و أكثريسنى إنتشار ايله إحاطه ايتمهلرى.. ألبته بداهتله و ضرورتله إقتضا ايدر و دلالت ايدر و شهادت ايدر و گوسترر كه؛ بو كائناتڭ صانعى و مدبّرى و بو مملكتڭ سلطانى و مربّيسى و بو سرايڭ صاحبى و بانيسى بردر؛ تكدر، واحددر، أحددر. مِثلى و نظيرى اولاماز و وزيرى و معينى يوقدر. شريكى و ضدّى اولاماز، عجزى و قصورى يوقدر. أوت إنتظام تام بر وحدتدر، بر تك نظّامى ايستر. مناقشهيه مدار اولان شركى قالديرماز.
مادام بو كائناتڭ هيئتِ مجموعهسندن، أرضڭ يومى و سنوى دورانندن تا إنسانڭ سيماسنه و باشنڭ طويغولر منظومهسنه و قاندهكى بياض و قيرمزى كريواتڭ دوراننه و جرياننه قدر، كلّى اولسون جزئى اولسون هر بر شيده حكمتلى و دقّتلى بر إنتظام وار. ألبته بر قديرِ مطلقدن و بر حكيمِ مطلقدن باشقه هيچ بر شى، قصد و ايجاد صورتيله ألنى هيچ بر شيئه اوزاتاماز و قاريشهمازلر. بلكه يالڭز قبول ايدرلر، مظهر و منفعل اولورلر.
و مادام تنظيم ايتمك و بِالخاصّه غايهلرى تعقيب ايتمك و مصلحتلرى گوزهتهرك بر إنتظام ويرمك، يالڭز علم و حكمتله اولور و إراده و إختيار ايله ياپيلير.. ألبته و هر حالده، بو حكمتپرورانه إنتظام و بو گوزيمز اوڭندهكى مصلحتكارانه چشيد چشيد حدسز إنتظاماتِ مخلوقات، بداهت درجهسنده دلالت و شهادت ايدر كه؛ بو موجوداتڭ خالقى و مدبّرى بردر، فاعلدر، مختاردر. هر شى اونڭ قدرتيله وجوده گلير، اونڭ إرادهسيله برر وضعيتِ مخصوصه آلير و اونڭ إختياريله بر صورتِ منتظمه گيهر.
هم مادام بو مسافرخانۀِ دنيانڭ صوبالى لامباسى بردر و روزنامهلى قنديلى بردر و رحمتلى سونگرى بردر و آتشلى آشجيسى بردر و حياتلى شروبى بردر و حمايتلى تارلاسى بردر... بر.. بر.. بر.. تا بيڭ بر برلر قدر... ألبته بو بر برلر