مقدّمه
أوّلا: بو رمضانِ شريفده اونورسيته‌ده أجنبى بر مستشرق فيلسوف، قونفرانسنده قرآنه إعتراض صورتنده «سبعه سماوات» جمله‌سنى إنكار طرزنده، ديڭله‌ين صافدل مسلمان گنجلرى شبهه‌يه سَوق ايتمك إحتمالنه بناءً؛ برنجى حربِ عمومينڭ باشنده عربى إشارات الإعجاز تفسيرنده و يگرمى بش سنه أوّل اون ايكنجى لمعه‌ده ايكنجى مسئلۀِ مهمّه سرلوحه‌سيله، او مستشرقڭ إنكارينه قارشى قوّتلى جوابنى گوسترمك لازم گلدى. تا چوق آيتِ قرآنيه‌ده بولونان او جمله -سبعه سماوات جمله‌سنه- مكتبلى إسلام ياورولرينڭ قلبلرينه بر شبهه، بر وسوسه گلمه‌سين.
ثانيًا: قرآنِ حكيم أرض و سماواتدن بحثى، صانعِ ذو الجلالى صفتيله بيلديرمك ايچون بحث ايدييور. طولاييسيله و معناىِ حرفيله باقييور. قوزموغرافيا، جغرافيا درس ويرمييور. صنعت و إنتظام، حكمت و ميزان ايله خالقى بيلديرييور. معناىِ حرفيله او كتابِ كبيرِ كائناته باقييور، اوقويور. أهلِ فن گبى معناىِ إسميله، مادّه و طبيعت حسابيله باقمييور.
ثالثًا: مادام قرآن، كائناتدن بحثى إستدلال صورتيله‌در؛ دليل ظاهر و معلوم اولمق لازم گلديگندن عُرف و عادتجه معلوم تعبيراتى إستعمال ايتمك تعليم و إرشاد إقتضا ايدييور. اونڭ ايچون بعض ظاهر معناسى، أهلِ فنّڭ درين مسئله‌لرينى بيلديرمييور.
رابعًا: رسالۀِ نورده معجزاتِ قرآنيه ذو الفقار رساله‌سنده، أهلِ فنّڭ آڭلامدقلرى ايچون بتون ايليشدكلرى پك چوق آيتلرڭ هر برينڭ، عين ايليشدكلرى يرنده رسالۀِ نور برر إعجاز لمعه‌سنى گوسترمش. مدارِ شبهه و قصور ظن ايتدكلرى نقطه‌لر، مدارِ إعجاز يوكسك حقيقتلر گوستريلمش. ايسته‌ين باقه‌بيلير. فقط منكِرلرڭ شبهه‌لرينى ذكر ايتمه‌دن جواب ويرمش. تا ضعيف قلبليلرده بر ايز، بر شبهه بيراقماسين.
ذاتًا رسالۀِ نورڭ ممتاز بر خاصيتى ده شودر كه: هيچ شبهه‌لرى، إعتراضلرى ذكر ايتمه‌دن اويله بر طرزده جواب ويرر كه او شبهه‌لر قلبه گلمگه إحتمال قالمييور. باشقه مناقشه و مناظره‌لر گبى منكِرلرڭ شبهه‌لرينى گوسترمه‌دن محو ايدييور. بو حقيقتى گورمك ايسته‌ينلرى، رسالۀِ نوره حواله ايدوب يالڭز نمونه ايچون بو رمضانِ شريفده او قونفرانسى ديڭله‌ين بر قسم إمام خطيب طلبه‌لرندن و قرآن حفظى ايله مشغول اولان معصوم گنجلرڭ قلبنه وسوسه، وهم گلمه‌مك ايچون پك چوق آيتلرده‌كى «سبعه سماوات» جمله‌سنى إنكار ايدن مستشرق فيلسوفڭ إنكارندن قرق بش سنه أوّل رسالۀِ نور بو گلن جوابى ويرمش:
ايكنجى مسئلۀِ مهمّه‌در:
﴿تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَالْاَرْضُ وَمَنْ فٖيهِنَّ ... اِلٰى اٰخِر﴾
﴿ثُمَّ اسْتَوٰٓى اِلَى السَّمَٓاءِ فَسَوّٰيهُنَّ سَبْعَ سَمٰوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلٖيمٌ﴾
شو آيتِ كريمه گبى متعدّد آيتلر، سماواتى يدى سما اولارق بيان ايدييور. إشارات الإعجاز تفسيرنده أسكى حربِ عمومينڭ برنجى سنه‌سنده جبهۀِ حربده إختصار مجبوريتيله غايت مجمل بيان ايتديگمز او مسئله‌نڭ يالڭز بر خلاصه‌سنى يازمق مناسبدر. شويله كه:
أسكى حكمت، سماواتى طوقوز تصوّر ايدوب، لسانِ شرعيده، عرش و كرسى يدى سماوات ايله برابر قبول ايدوب عجيب بر صورتله سماواتى تصوير ايتمشديلر. او أسكى حكمتڭ داهى حكماسنڭ شعشعه‌لى إفاده‌لرى، نوعِ بشرى چوق عصرلر مدّتنجه تحكّملرى آلتنده طوتمشلر. حتّى چوق أهلِ تفسير، آياتڭ ظاهرلرينى اونلرڭ مذهبنه گوره توفيق ايتمگه مجبور قالمشلر. او صورتله قرآنِ حكيمڭ إعجازينه بر درجه پرده چكيلمشدى. و حكمتِ جديده نامى ويريلن يڭى فلسفه ايسه، أسكى فلسفه‌نڭ مرور و عبوره و خرق و إلتيامه قابل اولميان سماوات حقّنده‌كى إفراطنه مقابل تفريط ايدوب، سماواتڭ وجودينى عادتا إنكار ايدييورلر. أوّلكيلر إفراط، صوڭره‌كيلر تفريط ايدوب حقيقتى تماميله گوستره‌مه‌مشلر. قرآنِ حكيمڭ حكمتِ قدسيه‌سى ايسه، او إفراط و تفريطى بيراقوب حدِّ وسطى إختيار ايدوب دير كه: صانعِ ذو الجلال، يدى قات سماواتى خلق ايتمشدر. حركت ايدن ييلديزلر ايسه، باليقلر گبى سما ايچنده گزرلر و تسبيح ايدرلر. حديثده (اَلسَّمَاءُ مَوْجٌ مَكْفُوفٌ) دينيلمش. يعنى: «سما، أمواجى قرارداده اولمش بر دڭزدر.»
ايشته بو حقيقتِ قرآنيه‌يى يدى قاعده و يدى وجه معنا ايله غايت مختصر بر صورتده إثبات ايده‌جگز.
برنجى قاعده: فنًّا و حكمةً ثابتدر كه: بو حدّى يوق فضاىِ عالم، نهايتسز بر بوشلق دگل، بلكه «أثير» ديدكلرى مادّه ايله طولودر.
ايكنجيسى: فنًّا و عقلًا، بلكه مشاهدةً ثابتدر كه: أجرامِ علويه‌نڭ جاذبه و دافعه گبى قانونلرينڭ رابطه‌سى و ضيا و حرارت و ألكتريق گبى مادّه‌لرده‌كى قوّتلرڭ ناشرى و ناقلى، او فضايى طولديران بر مادّه موجوددر.
اوچنجيسى: مادّۀِ أثيريه، أثير قالمقله برابر، سائر مادّه‌لر گبى مختلف تشكّلاته و آيرى آيرى صورتلرده بولونديغى تجربةً ثابتدر. أوت ناصلكه بخار، صو، بوز گبى هوائى، مايع، جامد اوچ نوع أشيا، عين مادّه‌دن اولويور. اويله ده: مادّۀِ أثيريه‌دن دخى يدى نوع طبقات اولماسنه هيچ بر مانعِ عقلى اولماديغى گبى، هيچ بر إعتراضه مدار اولماز.
دردنجيسى: أجرامِ علويه‌يه دقّت ايديلسه گورونويور كه: او علوى عالملرڭ طبقاتنده مخالفت وار. مثلا: نَهْرُ السماء و كهكشان ناميله معروف، توركجه «صمان يولى» تعبير اولونان بلوط شكلنده‌كى دائرۀِ عظيمه‌نڭ بولونديغى طبقه، ألبته ثوابت ييلديزلرڭ طبقه‌سنه بڭزه‌مييور. گويا طبقۀِ ثوابت ييلديزلرى، ياز ميوه‌لرى گبى يتيشمش، ايرمشلر. و او كهكشانده‌كى بلوط شكلنده گورولن حدسز ييلديزلر ايسه، يڭيدن يڭى‌يه چيقوب ايرمگه باشلايورلر. طبقۀِ ثوابت دخى، صادق بر حدس ايله منظومۀِ شمسيه‌نڭ طبقه‌سنه مخالفتى گورونويور. و هكذا يدى منظومات و يدى طبقه، بربرينه مخالف بولونماسى، حسّ و حدس ايله درك اولونور.
بشنجيسى: حدسًا و حسًّا و إستقراءً و تجربةً ثابت اولمشدر كه: بر مادّه‌ده تنظيم و تشكيل دوشسه و او مادّه‌دن باشقه مصنوعات ياپيلسه، ألبته مختلف طبقه و شكللرده اولور. مثلا: ألماس معدننده تشكيلات باشلاديغى وقت، او مادّه‌دن هم رماد يعنى هم كول، هم كومور، هم ألماس نوعلرى تولّد ايدييور. هم مثلا: آتش، تشكّله باشلاديغى وقت؛ هم آلَوْ، هم دومان، هم قور طبقه‌لرينه آيريلييور. هم مثلا: مولّد الماء، مولّد الحموضه ايله مزج ايديلديگى وقت، او مزجدن هم صو، هم بوز، هم بخار گبى طبقه‌لر تشكّل ايدييور. ديمك آڭلاشيلييور كه بر مادّۀِ واحدده تشكيلات دوشسه، طبقاته آيريلييور. اويله ايسه: مادّۀِ أثيريه‌ده قدرتِ فاطره تشكيلاته باشلاديغى ايچون، ألبته آيرى آيرى طبقه اولارق (فَسَوّٰيهُنَّ سَبْعَ سَمٰوَاتٍ) سرّيله يدى نوع سماواتى اوندن خلق ايتمشدر.
آلتنجيسى: شو مذكور أماره‌لر، بِالضروره سماواتڭ هم وجودينه، هم تعدّدينه دلالت ايدرلر. مادام قطعيًا سماوات متعدّددر و مخبرِ صادق، قرآنِ معجز البيانڭ لسانيله يديدر دير؛ ألبته يديدر.
يدنجيسى: يدى، يتمش، يدى يوز گبى تعبيرات، اُسلوبِ عربى‌ده كثرتى إفاده ايتديگى ايچون، او كلّى يدى طبقه چوق كثرتلى طبقه‌لرى حاوى اولابيلير.
الحاصل: قديرِ ذو الجلال، أثير مادّه‌سندن يدى قات سماواتى خلق ايدوب تسويه ايده‌رك، غايت دقيق و عجيب بر نظام ايله تنظيم ايتمش و ييلديزلرى ايچنده زرع ايدوب أكمشدر. مادام قرآنِ معجز البيان، عموم إنس و جنّڭ عموم طبقه‌لرينه قارشى قونوشان بر خطبۀِ أزليه‌در. ألبته نوعِ بشرڭ هر بر طبقه‌سى، هر بر آياتِ قرآنيه‌دن حصّه‌سنى آلاجق و آياتِ قرآنيه، هر طبقه‌نڭ فهمنى تطمين ايده‌جك صورتده آيرى آيرى و متعدّد معنالرى ضمنًا و إشارةً بولونه‌جقدر. أوت خطاباتِ قرآنيه‌نڭ وسعتى و معانى و إشاراتنده‌كى گنيشلگى و أڭ عامى بر عوامدن أڭ خاص بر خواصّه قدر درجاتِ فهملرينى مراعات و مماشات ايتمه‌سى گوسترر كه؛ هر بر آيتڭ هر بر طبقه‌يه بر وجهى وار، باقييور.
ايشته بو سرّه بناءً، «يدى سماوات» معناىِ كلّيسنده يدى طبقۀِ بشريه، مختلف يدى قات معنايى فهم ايتمشلر. شويله كه:
﴿فَسَوّٰيهُنَّ سَبْعَ سَمٰوَاتٍ﴾
آيتنده، قيصه نظرلى و طار فكرلى بر طبقۀِ إنسانيه، هواىِ نسيمينڭ طبقاتنى فهم ايدر. و قوزموغرافيا ايله سرسملشمش ديگر بر طبقۀِ إنسانيه دخى، ألسنۀِ أنامده سبعۀِ سيّاره ايله مشهور ييلديزلرى و مدارلرينى فهم ايدر. داها بر قسم إنسانلر كره‌مزه بڭزر ذوى الحياتڭ مقرّى اولمش سماوى يدى كُرۀِ آخَرى فهم ايدر. ديگر بر طائفۀِ بشريه، منظومۀِ شمسيه‌نڭ يدى طبقه‌يه آيريلماسنى، هم منظومۀِ شمسيه‌مزله برابر يدى منظوماتِ شموسيه‌يى فهم ايدر. داها ديگر بر طائفۀِ بشريه، مادّۀِ أثيريه‌نڭ تشكّلاتى يدى طبقه‌يه آيريلماسنى فهم ايدر. داها گنيش فكرلى بر طبقۀِ بشريه، ييلديزلرله يالديزلانوب، بتون گورونن گوكلرى بر سما صايوب، اونى بو دنيانڭ سماسيدر دييه‌رك، بوندن باشقه آلتى طبقۀِ سماوات وار اولديغنى فهم ايدر. و نوعِ بشرڭ يدنجى طبقه‌سى و أڭ يوكسك طائفه‌سى ايسه؛ سماواتِ سبعه‌يى، عالمِ شهادته منحصر گورمييور. بلكه عوالمِ اُخرويه و غيبيه و دنيويه و مثاليه‌نڭ برر محيط ظرفى و إحاطه‌لى برر سقفى اولان يدى سماواتڭ وار اولديغنى فهم ايدر.
و هكذا بو آيتڭ كلّيتنده مذكور يدى قات طبقه‌نڭ يدى قات معنالرى گبى داها چوق جزئى معنالرى واردر. هركس فهمنه گوره حصّه‌سنى آلير و او مائدۀِ سماويه‌دن هركس رزقنى بولور.
مادام او آيتڭ بويله پك چوق صادق ماصدقلرى وار. شيمديكى عقلسز فيلسوفلرڭ و سرسرى قوزموغرافيالرينڭ، إنكارِ سماوات بهانه‌سيله بويله آيته تعرّض ايتمه‌سى، هايلاز أحمق چوجقلرڭ سماواتده‌كى ييلديزلره بر ييلديزى دوشورمك نيّتيله طاش آتماسنه بڭزر. چونكه آيتڭ معناىِ كلّيسندن بر تك ماصدق صادقسه، او كلّى معنا صادق و حق اولور. حتّى واقعده بولونميان، فقط عمومڭ لساننده متداول بولونان بر فردى، عمومڭ أفكارينى مراعات ايچون او كلّيده داخل اولابيلير. حالبوكه، حق و حقيقى چوق أفرادينى گوردك. و شيمدى بو إنصافسز و حقسز جغرافيايه و سرسم و سرمست و سرخوش قوزموغرافيايه باق! ناصل بو ايكى فن خطا ايده‌رك، حق و حقيقت و صادق اولان كلّى معنادن گوزلرينى يوموب و چوق صادق اولان ماصدقلرى گورميه‌رك؛ خيالى بر عجيب فردى، معناىِ آيت توهّم ايده‌رك آيته طاش آتديلر؛ كندى باشلرينى قيرديلر، ايمانلرينى اوچورديلر!...
الحاصل: قرائتِ سبعه، وجوهِ سبعه و معجزاتِ سبعه و حقائقِ سبعه و أركانِ سبعه اوزرينه نازل اولان قرآن سماسنڭ او يديشر طبقه‌لرينه، جنّ و شياطين حكمنده‌كى إعتقادسز مادّى فكرلر چيقامدقلرندن آياتڭ نجومنده نه وار، نه يوق بيلمه‌يوب يالان و ياڭليش خبر ويررلر. و اونلرڭ باشلرينه او آياتڭ نجومندن مذكور تحقيقات گبى شهابلر اينرلر و اونلرى ياقارلر. أوت جنّ فكرلى فيلسوفلرڭ فلسفه‌سيله او سماواتِ قرآنيه‌يه چيقيلماز. بلكه آياتڭ ييلديزلرينه، حكمتِ حقيقيه‌نڭ معراجيله و ايمان و إسلاميتڭ قنادلريله چيقيله‌بيلير.
(اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى شَمْسِ سَمَاءِ الرِّسَالَةِ وَ قَمَرِ فَلَكِ النُّبُوَّةِ وَ عَلٰى اٰلِهٖ وَ صَحْبِهٖ نُجُومِ الْهُدٰى لِمَنِ اهْتَدٰى)
﴿سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖيمُ الْحَكٖيمُ﴾
(اَللّٰهُمَّ يَا رَبَّ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ زَيِّنْ قُلُوبَ كَاتِبِ هٰذِهِ الرِّسَالَةِ وَ رُفَقَائِهٖ بِنُجُومِ حَقَائِقِ الْقُرْاٰنِ وَ اْلاٖيمَانِ اٰمٖينَ)
* * *
﴿بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ﴾
﴿اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ اَبَدًا دَائِمًا﴾
عزيز، صدّيق قارداشلرم!
أوّلا: هم گچمش، هم گله‌جك، هم مادّى، هم معنوى بايراملريڭزى و مبارك گيجه‌لريڭزى بتون روح و جانمله تبريك و ايتديگڭز عبادت و دعالرڭ مقبوليتنى رحمتِ إلٰهيه‌دن بتون روح و جانمزله نياز ايدوب، ايسته‌يوب، او مبارك دعالره آمين ديرز.
ثانيًا: هم چوق دفعه معنوى، هم چوق جهتلردن أهمّيتلى ايكى سؤاللرينه محرم جواب ويرمگه مجبور اولدم.
برنجى سؤاللرى: نه ايچون أسكيدن حرّيتڭ باشنده سياستله حرارتله مشغول اولويوردڭ؟ بو قرق سنه‌يه ياقيندر كه، بتون بتون ترك ايتدڭ؟
الجواب: سياستِ بشريه‌نڭ أڭ أساسلى بر قانونِ أساسيسى اولان: “سلامتِ ملّت ايچون فردلر فدا ايديلير. جماعتڭ سلامتى ايچون أشخاص قربان ايديلير. وطن ايچون هر شى فدا ايديلير.” دييه؛ بتون نوعِ بشرده‌كى شيمدى‌يه قدر دهشتلى جنايتلر بو قانونڭ سوءِ إستعمالندن نشئت ايتديگنى قطعيًا بيلدم. بو قانونِ أساسئِ بشريه، بر حدِّ معيّنه‌سى اولماديغى ايچون چوق سوءِ إستعماله يول آچمش. ايكى حربِ عمومى، بو غدّار قانونِ أساسينڭ سوءِ إستعمالندن چيقوب بيڭ سنه بشرڭ ترقّياتنى زير و زبر ايتديگى گبى، اون جانى يوزندن طقسان معصومڭ محوينه فتوا ويردى. بر منفعتِ عمومى پرده‌سى آلتنده شخصى غرضلر، بر جانى يوزندن بر قصبه‌يى خراب ايتدى. رسالۀِ نور بو حقيقتى بعض مجموعه و مدافعاتده إثبات ايتديگى ايچون اونلره حواله ايدييورم.
ايشته بشريت سياستلرينڭ بو غدّار قانونِ أساسيسنه قارشى عرشِ أعظمدن گلن قرآنِ معجز البيانده‌كى بو گلن قانونِ أساسى‌يى بولدم. او قانونى ده شو آيت إفاده ايدييور:
﴿وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ اُخْرٰى ۞﴾
﴿مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ اَوْ فَسَادٍ فِى الْاَرْضِ فَكَاَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمٖيعًا﴾
يعنى بو ايكى آيت، بو أساسى درس ويرييور كه: “بر آدمڭ جنايتيله باشقه‌لر مسئول اولماز. هم بر معصوم، رضاسى اولمادن، بتون إنسانه ده فدا ايديلمز. كندى إختياريله، كندى رضاسيله كندينى فدا ايتسه، او فداكارلق بر شهادتدر كه، او باشقه مسئله‌در.” دييه حقيقى عدالتِ بشريه‌يى تأسيس ايدييور. بونڭ تفصيلاتنى ده رسالۀِ نوره حواله ايدييورم.
ايكنجى سؤال: سن أسكيدن شرقده‌كى بدوى عشائرده سياحت ايتديگڭ وقت، اونلرى مدنيت و ترقّياته چوق تشويق ايدييوردڭ. نه‌دن، قرق سنه‌يه ياقيندر، مدنيتِ حاضره‌دن “ميمسز” دييه‌رك حياتِ إجتماعيه‌دن چكيلدڭ، إنزوايه صوقولدڭ؟
الجواب: مدنيتِ حاضرۀِ غربيه، سماوى قانونِ أساسيلره مخالف اولارق حركت ايتديگى ايچون سيّئاتى حسناتنه؛ خطالرى، ضررلرى، فائده‌لرينه راجح گلدى. مدنيتده‌كى مقصودِ حقيقى اولان إستراحتِ عموميه و سعادتِ حياتِ دنيويه بوزولدى. إقتصاد، قناعت يرينه إسراف و سفاهت و سعى و خدمت يرينه تنبللك و إستراحت مَيلى غلبه چالديغندن، بيچاره بشرى هم غايت فقير، هم غايت تنبل أيلدى. سماوى قرآنڭ قانونِ أساسيسى
﴿لَيْسَ لِلْاِنْسَانِ اِلَّا مَا سَعٰى ۞ كُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا﴾
فرمانِ أساسيسيله: “بشرڭ سعادتِ حياتيه‌سى، إقتصاد و سعيه غيرتده اولديغنى و اونڭله بشرڭ خواص، عوام طبقه‌سى بربريله باريشه‌بيلير.” دييه رسالۀِ نور بو أساسى ايضاحه بناءً قيصه بر ايكى نكته سويله‌يه‌جگم:
برنجيسى: بدويلكده بشر اوچ درت شيئه محتاج اولويوردى. او اوچ درت حاجاتنى تدارك ايتمه‌ين اون عددده آنجق ايكيسى ايدى. شيمديكى غرب مدنيتِ ظالمۀِ حاضره‌سى سوءِ إستعمالات و إسرافات و هوساتى تهييج و حوائجِ غيرِ ضروريه‌يى، ضرورى حاجاتلر حكمنه گتيروب گوره‌نه‌ك و ترياكيلك جهتيله شيمديكى او مدنى إنسانڭ تام محتاج اولديغى درت حاجاتى يرينه، يگرمى شيئه بو زمانده محتاج اولويور. او يگرمى حاجاتى تام حلال بر طرزده تدارك ايده‌جك، يگرميدن آنجق ايكيسى اولابيلير. اون سكزى محتاج حكمنده قالير. ديمك بو مدنيتِ حاضره إنسانى چوق فقير ايدييور. او إحتياج جهتنده بشرى ظلمه، باشقه حرام قزانمغه سَوق ايتمش. بيچاره عوام و خواص طبقه‌سنى دائما مبارزه‌يه تشويق ايتمش. قرآنڭ قانونِ أساسيسى اولان “وجوبِ زكات، حرمتِ ربا” واسطه‌سيله عوامڭ خواصّه قارشى إطاعتنى و خواصّڭ عوامه قارشى شفقتنى تأمين ايدن او قدسى قانونى بيراقوب بورژووالرى ظلمه، فقرالرى عصيانه سَوق ايتمگه مجبور ايتمش. إستراحتِ بشريه‌يى زير و زبر ايتدى!
ايكنجى نكته: بو مدنيتِ حاضره‌نڭ خارقه‌لرى، بشره برر نعمتِ ربّانيه اولماسندن، حقيقى بر شكر و منفعتِ بشرده إستعمالى إقتضا ايتديگى حالده، شيمدى گورويورز كه: أهمّيتلى بر قسم إنسانى تنبللگه و سفاهته و سعيى و چاليشمايى بيراقوب إستراحت ايچنده هوساتى ديڭله‌مك مَيلنى ويرديگى ايچون سعيڭ شوقنى قيرييور. و قناعتسزلك و إقتصادسزلق يوليله سفاهته، إسرافه، ظلمه، حرامه سَوق ايدييور. مثلا: رسالۀِ نورده‌كى “نور آناختارى”نڭ ديديگى گبى: “راديو بيوك بر نعمت ايكن، مصلحتِ بشريه‌يه صرف ايديلمك ايله بر معنوى شكر إقتضا ايتديگى حالده، بشده دردى هوساته، لزومسز مالايعنى شيلره صرف ايديلديگندن؛ تنبللگه، راديو ديڭله‌مكله هوسلنمگه سَوق ايدوب، سعيڭ شوقنى قيرييور. وظيفۀِ حقيقيه‌سنى بيراقييور. حتّى چوق منفعتلى اولان بر قسم خارقه وسائط، سعى و عمل و حقيقى مصلحتِ إحتياجِ بشريه‌يه إستعمالى لازم گليركن، بن كندم گوردم؛ اوندن بر ايكيسى ضرورى إحتياجاته صرف ايديلمگه مقابل، اوندن سكزى كيف، هوسات، تنزّه، تنبللگه مجبور ايدييور. بو ايكى جزئى مثاله بيڭلر مثاللر وار.
الحاصل: مدنيتِ غربيۀِ حاضره، سماوى دينلرى تام ديڭله‌مديگى ايچون، بشرى هم فقير ايدوب إحتياجاتى زياده‌لشديرمش. إقتصاد و قناعت أساسنى بوزوب، إسراف و حرص و طمعى زياده‌لشديرمگه، ظلم و حرامه يول آچمش. هم بشرى وسائطِ سفاهته تشويق ايتمكله او بيچاره محتاج بشرى تام تنبللگه آتمش. سعى و عملڭ شوقنى قيرييور. هوساته، سفاهته سَوق ايدوب عمرينى فائده‌سز ضايع ايدييور. هم او محتاج و تنبللشمش بشرى خسته ايتمش. سوءِ إستعمال و إسرافات ايله يوز نوع خسته‌لغڭ سرايتنه، إنتشارينه وسيله اولمش.
هم اوچ شدّتلى إحتياج و مَيلِ سفاهت و ئولومى هر وقت خاطره گتيرن كثرتلى خسته‌لقلر و دينسزلك جريانلرينڭ او مدنيتڭ ايچلرينه ياييلماسيله؛ إنتباهه گلوب اويانمش بشرڭ گوزى اوڭنده ئولومى إعدامِ أبدى صورتنده گوستروب، هر وقت بشرى تهديد ايدييور. بر نوع جهنّم عذابى ويرييور.
ايشته بو دهشتلى مصيبتِ بشريه‌يه قارشى قرآنِ حكيمڭ درت يوز ميليون طلبه‌سنڭ إنتباهيله و ايچنده سماوى، قدسى قانونِ أساسيلريله بيڭ اوچ يوز سنه أوّل گوسترديگى گبى، ينه بو درت يوز ميليونڭ كندى قدسى أساسى قانونلريله بشرڭ بو اوچ دهشتلى ياره‌سنى تداوى ايتمه‌سنى؛ و أگر ياقينده قيامت قوپمازسه، بشرڭ هم سعادتِ حياتِ دنيويه‌سنى، هم سعادتِ حياتِ اُخرويه‌سنى قزانديره‌جغنى و ئولومى، إعدامِ أبديدن چيقاروب عالمِ نوره بر ترخيص تذكره‌سى گوسترمسنى و اوندن چيقان مدنيتڭ محاسنى، سيّئاتنه تام غلبه ايده‌جگنى و شيمدى‌يه قدر اولديغى گبى؛ دينڭ بر قسمنى، مدنيتڭ بر قسمنى قزانمق ايچون رشوت ويرمك دگل، بلكه مدنيتى اوڭا، او سماوى قانونلره بر خدمتكار، بر يارديمجى ايده‌جگنى قرآنِ معجز البيانڭ إشارات و رموزندن آڭلاشيلديغى گبى رحمتِ إلٰهيه‌دن شيمديكى اويانمش بشر بكله‌يور، يالوارييور، آرايور!
اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى
سعيد النورسى
* * *
٣٧٢ سنه‌سى شوّالڭ ١٣. پنجشنبه گونى استاديمز صامسون محكمه‌سى مناسبتيله إستانبول محكمه‌سنده محكمه‌نڭ سؤاللرينه عينًا بو شكوايى ايضاحاتله اوقوديلر.
استاديمز ايكى سنه أوّل رمضانده بش وجهله قانونسز بر تعرّضه معروض قالديغى زمان ديندار مبعوثلره و هيئتِ وكلايه بر شكوا صورتنده خدمتكارينه و بر ايكى طلبه‌سنه بو گلن شكوايى سويله‌مش. خدمتجيسى ده آنقره‌ده‌كى بر ايكى نور طلبه‌سنه گوندرمش كه او شكوايى ديندار مبعوثلره ويروب هيئتِ وكلايه گوسترسين. اونلره گوسترمشلر. بعضلر نشرينى مناسب گورمشلر، بيوك جهاده گوندريلمش. ايشته ايكى سنه‌دن زياده، بش وجهله قانونسز، قانون نامنه استاديمزه عذاب ويرديلر. شدّتلى فقر و إحتياجيله برابر يوز يگرمى ليرا يالڭز بر شاهدلك «مقاله‌يى كيم گوندرمش؟» دييه ويرديرمگه مجبور ايتديلر. حالبوكه ويرن ده محكمه‌ده كندى إقراريله سويله‌مش.
نور طلبه‌لرى نامنه
زبير
* * *
(بيوك جهاد غزته‌سنڭ ٢٠.٦.١٩٥٢ تاريخ ٦٧ نو’لى نسخه‌سنده نشر ايديلمشدر.)
گيزلى دشمنلريمز بو رمضانِ شريفده، تكرار عدليه‌يى بنم عليهمه سَوق ايتديلر. مسئله ده، بر گيزلى قومونيست قوميته‌سيله علاقه‌داردر.
بريسى: بتون بتون قانون خلافنه اولارق، بنى تك باشمله و يالڭز اولارق قيرده و طاغده اوطوروركن، اوچ سلاحلى ژاندارمه ايله بر باش چاووش يانمه گوندرديلر. “سن باشڭه شاپقه گيمييورسڭ” دييه، زورله بنى قره‌قوله گتيرديلر. بن ده، عدالتى هدف طوتان بتون عدليه‌لره سويله‌يورم كه:
بويله بش وجهله قانونسزلق ايدوب، قانون نامنه بش وجهله إسلام قانونلرينى قيران آدم، حقيقى قانونسزلق ايله إتهام ايديلمك لازم گليركن، اونلرڭ او عجيب قانونسزلغى و بهانه‌سيله ايكى سنه‌دن بَرى وجدانى عذاب ويردكلرندن؛ ألبته محكمۀِ كبراىِ حشرده بونڭ جزاسنى چكه‌جكلردر. أوت اوتوز بش سنه‌در منزوى اولديغى حالده هيچ چارشو و قصبه‌لرده گزمه‌ين بر آدمى، “سن فرنك سرپوشنى گيمييورسڭ” دييه إتهام ايتمگه، دنياده هانگى قانون مساعده ايدر؟ يگرمى سكز سنه‌دن بَرى بش ولايت و بش محكمه و بش ولايتڭ ضابطه‌لرى اونڭ باشنه ايليشمدكلرى حالده، خصوصًا بو دفعه إستانبول محكمۀِ عادله‌سنده يوزدن زياده پوليسلرڭ گوزلرى اوڭنده، هم ايكى آيده يايا اولارق هر يرى گزديگى حالده، هيچ بر پوليس ايليشمديگى و محكمۀِ تمييز “بره ياساق دگل” دييه قرار ويرديگى، هم بتون قادينلر و باشى آچيق گزنلر و بتون عسكرى نفرلر و وظيفه‌دار مأمورلر گيمگه مجبور اولمادقلرندن و گيمسنده هيچ بر مصلحت بولونماديغندن و بنم رسمى بر وظيفه‌م اولماديغندن (كه رسمى بر لباسدر) بره‌يى گينلر ده مسئول اولمازلر دينيلديگى حالده، خصوصًا منزوى و إنسانلر آراسنه گيرمه‌ين و رمضانِ شريفڭ ايچنده بويله خلافِ قانون أڭ چركين بر شى ايله روحنى مشغول ايتمه‌مك و دنيايى خاطرينه گتيرمه‌مك ايچون خاص دوستلريله دخى گوروشمه‌ين، حتّى شدّتلى خسته اولديغى حالده، روحى و قلبى وجوديله مشغول اولمامق ايچون علاجلرى آلميان و حكيملرى چاغيرميان بر آدمه شاپقه گيديرمك، أجنبى پاپاسلره بڭزتمك ايچون اوڭا تكليف ايتمك و عدليه أليله تهديد ايتمك، ألبته ذرّه قدر وجدانى اولان بوندن نفرت ايدر. مثلا: اوڭا تكليف ايدن ديمش: “بن، أمر قولى‌يم.” قاچ وجهله قانونسز، جبرى كيفى قانونله أمر اولور مى كه، أمر قولى‌يم ديسين.
أوت قرآنِ حكيمده، يهودى و نصرانيلره باشده بڭزه‌مه‌مك ايچون اوڭا دائر آيت اولديغى گبى، (يَٓا اَيُّهَا الَّذٖينَ اٰمَنُٓوا اَطٖيعُوا اللّٰهَ وَاَطٖيعُوا الرَّسُولَ وَاُولِى الْاَمْرِ مِنْكُمْ) آيتى، اولو الأمره إطاعتى أمر ايدر. اللّٰه و رسولنڭ إطاعتنه ضد اولمامق شرطيله، او إطاعتڭ أمر قولى‌يم دييه حركت ايده‌بيلير. حالبوكه بو مسئله‌ده؛ عنعنۀِ إسلاميه قانونلرى، خسته‌لره شفقتله اينجيتمه‌مك، غريبلره شفقت ايدوب اينجيتمه‌مك، اللّٰه ايچون قرآن و علمِ ايمانى‌يه خدمت ايدنلره زحمت ويرمه‌مك و اينجيتمه‌مك أمر ايتديگى حالده؛ خصوصًا منزوى، دنيايى ترك ايتمش بر آدمه أجنبى پاپاسلرينڭ سرپوشنى تكليف ايتمك اون وجهله دگل، يوز وجهله قانونه مخالف و إسلامڭ عنعنه‌وى قانونلرينه قارشى بر قانونسزلقدر و كيفى بر أمر حسابنه او قدسى قانونلرى قيرمقدر. بنم گبى قبر قپوسنده، غايت خسته، غايت إختيار، غريب، فقير، منزوى، سنّتِ سنيه‌يه مخالفت ايتمه‌مك ايچون اوتوز بش سنه‌دن بَرى دنيايى ترك ايدن بر آدمه بو طرز معامله‌لر، قطعيًا شكّ و شبهه بيراقمادى كه؛ قومونيست پرده‌سى آلتنده آنارشيلك حسابنه وطن و ملّت و إسلاميت و دين عليهنده مدهش بر سوءِ قصد أثرى اولديغى گبى، إسلاميته و وطنه خدمته نيّت ايدن و مدهش خارجى تخريباته قارشى جبهه آلان ديندار مبعوثلر و دموقراتلره دخى بيوك بر سوءِ قصددر. ديندار مبعوثلر دقّت ايتسينلر. بو دهشتلى سوءِ قصده قارشى مدافعه‌ده بنى يالڭز بيراقماسينلر.
(حاشيه): روسڭ باش قوماندانى قصدًا اوڭندن اوچ دفعه گچديگى حالده آياغه قالقميان و تنزّل ايتمه‌ين و اونڭ إعدام تهديدينه قارشى عزّتِ إسلاميه‌يى محافظه ايچون اوڭا باشنى أگمه‌ين؛ إستانبولى إستيلا ايدن إنگليز باش قومانداننه و اونڭ واسطه‌سيله فتوا ويرنلره قارشى، إسلاميت شرفى ايچون، إعدام تهديدينه بش پاره أهمّيت ويرمه‌ين و “توكورڭ ظالملرڭ او حياسز يوزينه!” جمله‌سيله و مطبوعات لسانيله قارشيلايان؛ و مصطفى كمالڭ أللى مبعوث ايچنده حدّتنه أهمّيت ويرمه‌يوب، “نماز قيلميان خائندر” ديين؛ و ديوانِ حربِ عُرفينڭ دهشتلى سؤاللرينه قارشى، “شريعتڭ تك بر مسئله‌سنه روحمى فدا ايتمگه حاضرم” دييوب، دالقاووقلق ايتمه‌ين و يگرمى سكز سنه، گاوورلره بڭزه‌مه‌مك ايچون إنزوايى إختيار ايدن بر إسلام فدائيسى و حقيقتِ قرآنيه‌نڭ فداكار خدمتكارينه مصلحتسز، قانونسز دينيلسه كه؛ “سن يهودى و خرستيان پاپاسلرينه بڭزه‌يه‌جكسڭ، اونلر گبى باشڭه شاپقه گيه‌جكسڭ، بتون إسلام علماسنڭ إجماعنه مخالفت ايده‌جكسڭ؛ يوقسه جزا ويره‌جگز” دينيلسه، ألبته اويله هر شيئنى حقيقتِ قرآنيه‌يه فدا ايدن بر آدم، دگل دنيوى حپس ويا جزا و إشكنجه، بلكه پارچه پارچه بيچاقله كسيلسه، جهنّمه ده آتيلسه، قطعيًا يوز روحى ده اولسه، بتون تاريخچۀِ حياتنڭ شهادتيله، فدا ايده‌جك.
عجبا، بو وطن و دينڭ گيزلى دشمنلرينڭ بو أشدِّ ظلمِ نمرودانه‌لرينه قارشى، معنوى پك چوق قوّتى بولونان بو فداكارڭ تحمّلى و مادّى قوّتله و منفى جهتده مقابله ايتممه‌سنڭ حكمتى نه‌در؟ ايشته بونى سزه و عموم أهلِ وجدانه إعلان ايدييورم كه؛ يوزده اون زنديق دينسزڭ يوزندن طقسان معصومه ضرر گلمه‌مك ايچون، بتون قوّتيله داخلده‌كى أمنيت و آسايشى محافظه ايتمك ايچون، نور درسلريله هركسڭ قلبنه بر ياساقجى بيراقمق ايچون قرآنِ حكيم اوڭا او درسى ويرمش. يوقسه بر گونده، يگرمى سكز سنه‌لك ظالم دشمنلرمدن إنتقاممى آلابيليرم. اونڭ ايچوندر كه؛ آسايشى معصوملرڭ خاطرى ايچون محافظه يولنده حيثيتنى، شرفنى تحقير ايدنلره قارشى مدافعه ايتمييور و دييور كه: بن دگل دنيوى حياتى، لزوم اولسه آخرت حياتمى ده ملّتِ إسلاميه حسابنه فدا ايده‌جگم.
سعيد النورسى
* * *