مركزى و عالمه محور اولماسى گبى خارقه شيلرى إحتوا ايدن وظيفهسندن بحث ايتمكله، خالقڭ عظمتِ قدرتنى أفكارِ عامّهيه إبراز ايتمكدر.
ايكنجى نكته:
﴿وَجَعَلَ الشَّمْسَ سِرَاجًا﴾
س: نه ايچون شمس «سراج»له توصيف ايديلمشدر. حالبوكه أهلِ فنجه، شمس أرضه تابع دگلدر كه اوڭا سراج اولسون. بلكه أرض ايله سيّارات كنديسنه تابع اولان بر مركزدر؟
ج: «سراج» تعبيرى شويله بر تصويره إشارتدر كه: عالم بر سراى گبيدر. موجوداتى، او سرايڭ مشتملاتى، تزييناتى مقامنده اولديغى گبى، شمس ده، او سراى خلقنى تنوير ايدن إلٰهى بر لوكوسدر. و كذا «سراج» تعبيرى جنابِ حقّڭ ربوبيتندن طوغان وسعتِ رحمتنه و او رحمت ايچنده درجۀِ إنعام و إحساننه بر إخطار و عظمتِ سلطنتى ايچنده وحدانيتنه بر إعلاندر كه، مشركلرڭ معبود إتّخاذ ايتدكلرى قوجهمان شمس، عالم سراينده لوكوس وظيفهسيله موظّف مسخّر بر مأمور و بر خدمتكاردر. معلومدر كه، لامبا خدمتنى گورن جامد بر شيئڭ عبادته، يعنى معبود اولمغه هيچ لياقتى وار ميدر؟
اوچنجى نكته: قرآنڭ تعقيب ايتديگى مقاصدِ أساسيه و عناصرِ أصليه: عبوديتله توحيد، رسالت، حشر، عدالت اولمق اوزره درتدر. ديگر بحث ايتديگى مسئلهلر آنجق بو مقصدلره وسيلهلردر. بو إعتبارله وسيلهلرده ياپيلاجق تفصيلات، اول بابدهكى قواعده مخالفدر. چونكه مالايعنى ايله إشتغال، مقصدى گرى بيراقييور. بونڭ ايچوندر كه، بعض مسائلِ كونيهده قرآنِ معجز البيان إهمال ويا إبهام ويا إجمال ياپمشدر. و كذا قرآنڭ مخاطبلرندن قسمِ أكثرى عوامدر. عوام