تشكيل ايدهمز. عرَض جوهر اولاماز. ديمك أنواعنڭ فصيلهلرى و عموم أعراضنڭ خواصِّ مميّزهلرى، بِالضروره عدمِ صِرفدن مخترعدرلر. سلسلهده تناسل، شرائطِ عاديۀ إعتباريهدندر.
فيا عجبا! واجب الوجودڭ لازمۀِ ضروريۀِ بيّنهسى اولان أزليتى ذهنلرينه صيغيشديرهميان، ناصل اولويور ده، هر بر جهتدن أزليته منافى اولان مادّهنڭ أزليتنى ذهنلرينه صيغيشديرهبيليرلر؟ هم دستِ تصرّفِ قدرته قارشى مقاومت ايدهمهين قوجه كائنات، ناصل اولدى ده كوچوجك و نازك ذرّاتلرڭ (اويله دهشتلى صلابت بولمش كه) قدرتِ أزليهنڭ يدِ إعدامنه قارشى طايانييور. هم ناصل اولويور كه، قدرتِ أزليهنڭ خاصّهسى اولان إبداع و ايجادى، هيچ بر مناسبتِ معقوله اولمادن أڭ عاجز و أڭ بيچاره أسبابه إسناد ايديلييور؟
ايشته قرآنِ كريم شو دليلى، خلق و ايجاددن بحث ايدن آياتى ايله أذهانده تنظيم ايدييور. مؤثّرِ حقيقى يالڭز اللّٰهدر. تأثيرِ حقيقى أسبابده يوقدر. أسباب، عزّت و عظمتِ قدرتڭ پردهسيدر. تا كه، عقلڭ نظرِ ظاهريسنده، دستِ قدرت امورِ خسيسه ايله مباشر گورونمسين.
بر شيده ايكى جهت وار: برى ملك، آيينهنڭ ملوّن وجهى گبى. أضداد اوڭا وارد اولويور. چركين اولور، شر اولور، حقير اولور، عظيم اولور... إلخ. أسباب بو جهتده واردر. إظهارِ عظمت و عزّتِ قدرت اويله ايستر.
ايكنجى جهت ملكوتيت جهتيدر. آيينهنڭ شفّاف وجهى گبى. شو جهت هر شيده گوزلدر. شو جهتده أسبابڭ تأثيرى يوقدر. وحدت اويله ايستر. حتّى حيات و روح و نور و وجود، ايكى وجهلرى شفّاف و گوزل اولديغندن ملكًا و ملكوتًا واسطهسز دستِ قدرتدن چيقييورلر.