شفّافدر. اوستنده إعجاز؛ آلتنده منطق و دليل؛ صاغنده عقلى إستنطاق؛ صولنده وجدانى إستشهاد؛ اوڭنده هدفنده خير و سعادت؛ نقطۀ إستنادى وحىِ محضدر. وهمڭ نه حدّى وار كه گيرهبيلسين.
معرفتِ صانع دينيلن كمالات عرشنه اوزانان معراجلرڭ اصولى درتدر:
برنجيسى: تصفيه و إشراقه مؤسّس اولان محقّقينِ صوفيهنڭ منهاجيدر.
ايكنجيسى: إمكان و حدوثه مبنى متكلّمينڭ طريقيدر.
بو ايكى أصل، چندان قرآندن تشعّب ايتمشلردر. لٰكن فكرِ بشر باشقه صورته إفراغ ايتديگى ايچون اوزونلاشمش و مشكللشمش، أوهامدن مصون قالمامشلر.
اوچنجيسى: شبهاتآلود حكما مسلگيدر.
دردنجيسى و أڭ برنجيسى: بلاغتِ قرآنيهنڭ علوى مرتبهسنى إعلان ايتمكله برابر، جزالت جهتيله أڭ پارلاغى و إستقامت جهتيله أڭ قيصهسى و وضوح جهتيله بشرڭ عمومنه أڭ أشملى اولان معراجِ قرآنيدر.
هم او عرشه چيقمق ايچون درت وسيله واردر: إلهام، تعليم، تصفيه، نظرِ فكرى
طريقِ قرآنى ايكى نوعدر:
برنجيسى: دليلِ عنايت و غايتدر كه، منافعِ أشيايى تعداد ايدن بتون آياتِ قرآنيه بو دليلى نسج و شو برهانى تنظيم ايدييورلر. بو دليلڭ زبدهسى، كائناتڭ نظامِ أكملنده إتقانِ صنعت و رعايتِ مصالح و حِكَمْدر. بو ايسه صانعڭ قصد و حكمتنى إثبات و تصادف وهمنى اورتهدن نفى ايدييور. زيرا إتقان إختيارسز اولماز. أوت نظامڭ شاهدلرى اولان بتون فنونِ أكوان، موجوداتڭ سلسلهلرندهكى