يتيشمك ايچون، طريقت و حقيقت مسلكلرى، وسيله و خادم و باصامقلر حكمندهدر. گيت گيده أڭ يوكسك مرتبهده، نفسِ شريعتده بولونان معناىِ حقيقت و سرِّ طريقته إنقلاب ايدرلر. او وقت، شريعتِ كبرانڭ جزءلرى اولويورلر. يوقسه بعض أهلِ تصوّفڭ ظن ايتدكلرى گبى، شريعتى ظاهرى بر قشر، حقيقتى اونڭ ايچى و نتيجهسى و غايهسى تصوّر ايتمك طوغرى دگلدر. أوت شريعتڭ، طبقاتِ ناسه گوره إنكشافاتى آيرى آيريدر. عوامِ ناسه گوره ظاهرِ شريعتى، حقيقتِ شريعت ظن ايدوب، خواصّه منكشف اولان شريعتڭ مرتبهسنه «حقيقت و طريقت» نامى ويرمك ياڭليشدر. شريعتڭ عموم طبقاته باقهجق مراتبى وار.
ايشته بو سرّه بناءًدر كه: أهلِ طريقت و أصحابِ حقيقت ايلرى گيتدكجه، حقائقِ شريعته قارشى إنجذابلرى، إشتياقلرى، إتّباعلرى زيادهلشيور. أڭ كوچك بر سنّتِ سنيهيى، أڭ بيوك بر مقصد گبى تلقّى ايدوب، اونڭ إتّباعنه چاليشييورلر، اونى تقليد ايدييورلر. چونكه وحى نه قدر إلهامدن يوكسك ايسه؛ ثمرۀِ وحى اولان آدابِ شرعيه، او درجه ثمرۀِ إلهام اولان آدابِ طريقتدن يوكسك و أهمّيتليدر. اونڭ ايچون، طريقتڭ أڭ مهمّ أساسى، سنّتِ سنيهيه إتّباع ايتمكدر.
ايكنجى نكته:
طريقت و حقيقت، وسيلهلكدن چيقمهمق گركدر. أگر مقصودِ بِالذّات حكمنه گچسهلر؛ او وقت شريعتڭ محكماتى و عملياتى و سنّتِ سنيهيه إتّباع، رسمى حكمنده قالير؛ قلب اوتهكى طرفه متوجّه اولور. يعنى: نمازدن زياده حلقۀِ ذكرى دوشونور؛ فرائضدن زياده، أورادينه منجذب اولور؛ كبائردن قاچمقدن زياده، آدابِ طريقتڭ مخالفتندن قاچار. حالبوكه محكماتِ شريعت اولان فرضلرڭ بر دانهسنه، أورادِ طريقت مقابل گلهمز؛ يرينى طولديرهمز. آدابِ طريقت و أورادِ تصوّف، او فرائضڭ ايچندهكى حقيقى ذوقه مدارِ تسلّى اولمالى، منشأ اولماملى. يعنى: تكيهسى، جامعدهكى نمازڭ ذوقنه و تعديلِ أركاننه وسيله