ايتدكلرى عوام طبقهسنده إنتباهه گلن حميتپرورلرينى و خواص ظالملرڭ إستبدادينه قارشى هجوم ايدن حرّيتپرورلرڭ متفكّر قسملرينى أزمگه واسطه اولديغندن و درت يوز سنهيه ياقين فرنگستانده إختلاللر ايله إستراحتِ بشريهيى بوزمغه و حياتِ إجتماعيهيى زير و زبر ايتمگه بر سبب تلقّى ايديلديگندن؛ او مذهبه، دينسزلك نامنه دگل، بلكه خرستيانلغڭ ديگر بر مذهبى نامنه هجوم ايديلدى. و طبقۀِ عوامده و فيلسوفلرده بر كوسمك، بر عداوت حاصل اولمشدى كه؛ معلوم حادثۀِ تاريخيه وقوعه گلمشدر. حالبوكه دينِ محمّدى (عصم) و شريعتِ إسلاميهيه قارشى؛ هيچ بر مظلومڭ، هيچ بر متفكّرڭ حقّى يوقدر كه، اوندن شكوا ايتسين. چونكه اونلرى كوسديرمييور، اونلرى حمايه ايدييور. تاريخِ إسلام ميداندهدر. إسلاملر ايچنده بر ايكى وقوعاتدن باشقه داخلى محاربۀِ دينيه اولمامش. قاتولك مذهبى ايسه، درت يوز سنه إختلالاتِ داخليهيه سبب اولمش.
هم إسلاميت، خواصدن زياده عوامڭ تحصّنگاهى اولمشدر. وجوبِ زكات و حرمتِ ربا ايله؛ خواصّى، عوامڭ اوستنده مستبد ياپمق دگل، بر جهتده خادم ياپييور. (سَيِّدُ الْقَوْمِ خَادِمُهُمْ ۞ خَيْرُ النَّاسِ مَنْ يَنْفَعُ النَّاسَ) دييور.
هم قرآنِ حكيم لسانيله (اَفَلَا تَعْقِلُونَ ۞ اَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ ۞ اَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ) گبى قدسى حوالهلر ايله، عقلى إستشهاد ايدييور و ايقاظ ايدييور و عقله حواله ايدييور، تحقيقه سَوق ايدييور. اونڭ ايله، أهلِ علم و أصحابِ عقله دين نامنه مقام ويرييور، أهمّيت ويرييور. قاتولك مذهبى گبى عقلى عزل ايتمييور، أهلِ تفكّرى صوصديرمييور، كوركورينه تقليد ايستهمييور.
حقيقى خرستيانلق دگل، بلكه شيمديكى خرستيان ديننڭ أساسيله إسلاميتڭ أساسى مهمّ بر نقطهدن آيريلديغندن؛ سابق فرقلر گبى چوق جهتلرله آيرى آيرى گيدييورلر. او مهمّ نقطه شودر: