منامًا بزلرله مناسبتلرى و واقعه مطابق اولارق بزلره إخباراتلرى گبى چوق دلائل، او طبقۀِ حياتى تنوير و إثبات ايدر. ذاتًا بقاءِ روحه دائر «يگرمى طوقوزنجى سوز» بو طبقۀِ حياتى دلائلِ قطعيه ايله إثبات ايتمشدر.
ايكنجى سؤال:
فرقانِ حكيمده
﴿اَلَّذٖى خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيٰوةَ لِيَبْلُوَكُمْ اَيُّكُمْ اَحْسَنُ عَمَلًا﴾
گبى آيتلرده «موت دخى، حيات گبى مخلوقدر، هم بر نعمتدر.» دييه إفهام ايديلييور. حالبوكه ظاهرًا موت؛ إنحلالدر، عدمدر، تفسّخدر، حياتڭ سونمهسيدر، هادمُ اللذّاتدر.. ناصل مخلوق و نعمت اولابيلير؟
الجواب:
«برنجى سؤال»ڭ جوابنڭ آخرنده دينيلديگى گبى: موت، وظيفۀِ حياتدن بر ترخيصدر، بر پايدوسدر، بر تبديلِ مكاندر، بر تحويلِ وجوددر، حياتِ باقيهيه بر دعوتدر، بر مبدأدر، بر حياتِ باقيهنڭ مقدّمهسيدر. ناصلكه حياتڭ دنيايه گلمهسى بر خلق و تقدير ايلهدر؛ اويله ده، دنيادن گيتمهسى ده بر خلق و تقدير ايله، بر حكمت و تدبير ايلهدر. چونكه أڭ بسيط طبقۀِ حيات اولان حياتِ نباتيهنڭ موتى، حياتدن داها منتظم بر أثرِ صنعت اولديغنى گوسترييور. زيرا ميوهلرڭ، چكردكلرڭ، تخملرڭ موتى؛ تفسّخ ايله چورومك و طاغيلمقله گورونديگى حالده، غايت منتظم بر معاملۀِ كيميويه و ميزانلى بر إمتزاجاتِ عنصريه و حكمتلى بر تشكّلاتِ ذرّهويهدن عبارت اولان بر يوغورمقدر كه، بو گورونمهين إنتظاملى و حكمتلى ئولومى، سنبلڭ حياتيله تظاهر ايدييور. ديمك چكردگڭ موتى، سنبلڭ مبدأِ حياتيدر؛ بلكه عينِ حياتى حكمنده اولديغى ايچون، شو ئولوم دخى، حيات قدر مخلوق و منتظمدر.