ايشته شيطانڭ أوّلكى دسيسهلرينه قارشى مؤمنڭ تحصّنگاهى: محقّقينِ أصفيانڭ دستورلريله حدودلرى تعيّن ايدن حقائقِ ايمانيه و محكماتِ قرآنيهدر. و آخردهكى دسيسهلرينه قارشى؛ إستعاذه ايله، أهمّيت ويرمهمكدر. چونكه أهمّيت ويردكجه، نظرِ دقّتى جلب ايتديروب بيور، شيشر. مؤمنڭ بويله معنوى يارهلرينه ترياق و مرهم، سنّتِ سنيهدر.
يدنجى إشارت:
سؤال:
معتزله إماملرى، شرّڭ ايجادينى شرّ تلقّى ايتدكلرى ايچون، كفر و ضلالتڭ خلقتنى اللّٰهه ويرمييورلر. گويا اونڭله اللّٰهى تقديس ايدييورلر. «بشر كندى أفعالنڭ خالقيدر» دييه ضلالته گيدييورلر. هم ديرلر: «بر گناهِ كبيرهيى ايشلهين بر مؤمنڭ ايمانى گيدر. چونكه جنابِ حقّه إعتقاد و جهنّمى تصديق ايتمك، اويله گناهى ايشلهمكله قابلِ توفيق اولاماز. چونكه دنياده غايت جزئى بر حپس قورقوسيله كندينى خلافِ قانون هر شيدن محافظه ايدن آدم، أبدى بر عذابِ جهنّمى و خالقڭ غضبنى نظرِ أهمّيته آلميهجق درجهده بيوك گناهلرى ايشلرسه، ألبته ايمانسزلغه دلالت ايدر.»
الجواب:
برنجى شقّڭ جوابى شودر كه: قدر رسالهسنده ايضاح ايديلديگى گبى: خلقِ شرّ، شرّ دگل؛ بلكه كسبِ شرّ، شردر. چونكه خلق و ايجاد؛ عموم نتيجهلره باقار. بر شرّڭ وجودى، چوق خيرلى نتيجهلره مقدّمه اولديغى ايچون، او شرّڭ ايجادى، نتيجهلر إعتباريله خير اولور، خير حكمنه گچر. مثلا: آتشڭ يوز خيرلى نتيجهلرى وار. فقط بعض إنسانلر سوءِ إختياريله آتشى كنديلرينه شرّ ياپمقله «آتشڭ ايجادى شردر» دييهمزلر. اويله ده: شيطانلرڭ ايجادى، ترقّياتِ إنسانيه گبى چوق حكمتلى نتيجهلرى اولمقله برابر، سوءِ إختياريله و ياڭليش كسبيله شيطانلره مغلوب اولمقله، «شيطانڭ خلقتى شردر» دييهمز. بلكه او، كندى كسبيله كندينه شرّ ياپدى. أوت كسب ايسه، مباشرتِ جزئيه اولديغى ايچون،