(شو مسئله عموم إخوانمڭ أكثرى لسانِ حال ايله و بر قسمنڭ لسانِ قال ايله ايتدكلرى عمومى بر سؤالڭ، خاص و خصوصى و محرمجه بر جوابيدر.)
سؤال: سنڭ زيارتڭه گلن هركسه دييورسڭ كه: «بنم شخصمدن بر همّت بكلهمهيڭز و شخصمى مبارك طانيمايڭز. بن مقام صاحبى دگلم. عادى بر نفرڭ مشير مقامنڭ أوامرينى تبليغى گبى، بن ده معنوى بر مشيريت مقامنڭ أوامرينى تبليغ ايدييورم. هم مفلس بر آدمڭ، غايت قيمتدار و زنگين ألماس و مجوهرات دكّاننڭ دلاّلى اولديغى گبى؛ بن دخى، مقدّس و قرآنى بر دكّانڭ دلاّلىيم.» دييورسڭ.
حالبوكه «عقلمز علمه محتاج اولديغى گبى، قلبمز دخى بر فيض ايستر، روحمز بر نور ايستر و هكذا چوق جهتله چوق شيلر ايستهيورز. سنى حاجاتمزه يارايهجق آدم ظن ايدوب، سنڭ زيارتڭه گلييورز. بزه عالمدن زياده بر صاحبِ ولايت، صاحبِ همّت و صاحبِ كمالات لازم. أگر حقيقتِ حال ديديگڭ گبى ايسه، زيارتڭزه ياڭليش گلدك.» لسانِ حاللرى دييور.
الجواب: بش نقطهيى ديڭلهيڭز، صوڭره دوشونڭز. زيارتڭز بيهوده مى، يوقسه فائدهلى ميدر؟ او وقت حكم ايديڭز.
برنجى نقطه: ناصلكه بر پادشاهڭ عادى بر خدمتكارى و بيچاره بر نفرى؛ پادشاه نامنه فريقلره، پاشالره هداياىِ شاهانهسنى و نشانلرينى ويرييور، اونلرى منّتدار ايدييور. أگر فريقلر و مشيرلر، «بو عادى نفره نهدن تنزّل ايدوب، ألندن إحسان و نشانلرى آلييورز؟» ديسهلر، مغرورانه بر ديوانهلكدر. أگر او نفر دخى؛ وظيفهسنڭ خارجنده مشيره قيام ايتمزسه، كندينى اوندن يوكسك گورسه، أبلهجهسنه بر ديوانهلكدر.
هم أگر او ممنون اولان فريقلردن بريسى، متشكّرانه او نفرڭ قولبهجگنه تنزّلًا مسافر گيتسه؛ قورو أكمكدن باشقه بولميان او نفر محجوب قالمامق ايچون، او حالى گورن و بيلن پادشاه -ألبته او نفرينى محجوب ايتمهمك ايچون- مطبخِ شاهانهدن، صادق خدمتكارينڭ محترم مسافرينه طبله گوندرر.
اويله ده: قرآنِ حكيمڭ صادق بر خدمتكارى، نه قدر عادى اولورسه اولسون قرآن نامنه، أڭ بيوك إنسانلره أمرلرينى چكينميهرك تبليغ ايدر و أڭ زنگين روحلى اولانلره قرآنڭ عالى ألماسلرينى يالوارهرق متذلّلانه دگل، بلكه مفتخرانه و مستغنيانه صاتار. اونلر نه قدر بيوك اولورسه اولسون، او عادى خدمتكاره، وظيفه باشنده ايكن تكبّر ايدهمزلر. و او خدمتكار دخى، اونلرڭ اوڭا مراجعتنده، كندينه مدارِ غرور بولاماز.. و حدّندن تجاوز ايتمز.
أگر او خزينۀِ قدسيهنڭ مشتريلرى ايچنده بعضلرى، او بيچاره خدمتكاره ولايت نظريله باقسهلر و بيوك طانيسهلر؛ ألبته حقيقتِ قرآنيهنڭ مرحمتِ قدسيهسى شانندندر كه، او خدمتكارينى محجوب ايتمهمك ايچون، خزينۀِ خاصّۀِ إلٰهيهدن، او خدمتكارڭ هيچ خبرى و مدخلى اولمادن، اونلره مدد ويرسين و همّت ايدهرك فيضدار ايتسين.
ايكنجى نقطه: إمامِ ربّانى و مجدّدِ ألفِ ثانى أحمدِ فاروقى (رض) ديمش: «حقائقِ ايمانيهدن بر تك مسئلهنڭ إنكشافى و وضوحى، بنم عندمده بيڭلر أذواق و كراماته مرجّحدر. هم بتون طريقتلرڭ غايهسى و نتيجهسى، حقائقِ ايمانيهنڭ إنكشافى و وضوحيدر.» مادام شويله بر طريقت قهرمانى بويله حكم ايدييور؛ ألبته حقائقِ ايمانيهيى كمالِ وضوح ايله بيان ايدن و أسرارِ قرآنيهدن ترشّح ايدن سوزلر، ولايتدن مطلوب اولان نتيجهلرى ويرهبيليرلر.
…
دردنجى نقطه: صحابهلردن و تابعين و تبعِ تابعيندن أڭ يوكسك مرتبهلى ولايتِ كبرا صاحبى اولان ذاتلر، نفسِ قرآندن بتون لطائفلرينڭ حصّهلرينى آلدقلرندن و قرآن اونلر ايچون حقيقى و كافى بر مرشد اولديغندن گوسترييور كه: هر وقت قرآنِ حكيم، حقيقتلرى إفاده ايتديگى گبى، ولايتِ كبرا فيضلرينى دخى أهل اولانلره إفاضه ايدر.
أوت ظاهردن حقيقته گچمك ايكى صورتلهدر:
برى: طريقت برزخنه گيروب سير و سلوك ايله قطعِ مراتب ايدهرك حقيقته گچمكدر.
ايكنجى صورت: طوغريدن طوغرىيه، طريقت برزخنه اوغرامدن، لطفِ إلٰهى ايله حقيقته گچمكدر كه، صحابهيه و تابعينه خاص و يوكسك و قيصه طريق شودر.
ديمك حقائقِ قرآنيهدن ترشّح ايدن نورلر و او نورلره ترجمانلق ايدن سوزلر، او خاصّهيه مالك اولابيليرلر و مالكدرلر.
…
بن كندم اون دگل، يوز دگل، بيڭلر دفعه متعدّد تجرباتمله قناعتم گلمش كه: سوزلر و قرآندن گلن نورلر؛ عقلمه درس ويرديگى گبى، قلبمه ده ايمان حالى تلقين ايدييور، روحمه ايمان ذوقى ويرييور و هكذا...
حتّى دنيوى ايشلرمده؛ كرامت صاحبى بر شيخڭ بر مريدى، ناصل شيخندن حاجاتنه دائر مدد و همّت بكلهيور؛ بن ده قرآنِ حكيمڭ كرامتلى أسرارندن او حاجاتمى بكلركن، اُميد ايتمديگم و اومماديغم بر طرزده بڭا چوق دفعه حاصل اولويور.
سعيد النورسى
م. ٣٥٤
برنجى نقطه: قرق أللى سنه أوّل أسكى سعيد، زياده علومِ عقليه و فلسفيهده حركت ايتديگى ايچون، حقيقة الحقائقه قارشى أهلِ طريقت و أهلِ حقيقت گبى بر مسلك آرادى. أكثر أهلِ طريقت گبى يالڭز قلبًا حركته قناعت ايدهمدى. چونكه عقلى، فكرى حكمتِ فلسفيه ايله بر درجه يارهلى ايدى؛ تداوى لازمدى.
صوڭره هم قلبًا، هم عقلًا حقيقته گيدن بعض بيوك أهلِ حقيقتڭ آرقهسنده گيتمك ايستدى. باقدى، اونلرڭ هر برينڭ آيرى جاذبهدار بر خاصّهسى وار. هانگيسنڭ آرقهسندن گيدهجگنه تحيّرده قالدى. إمامِ ربّانى ده اوڭا غيبى بر طرزده «توحيدِ قبله ايت!» ديمش؛ يعنى «يالڭز بر استادڭ آرقهسندن گيت!» او چوق يارهلى أسكى سعيدڭ قلبنه گلدى كه:
«استادِ حقيقى قرآندر. توحيدِ قبله بو استادله اولور.» دييه، يالڭز او استادِ قدسينڭ إرشاديله هم قلبى، هم روحى غايت غريب بر طرزده سلوكه باشلاديلر. نفسِ أمّارهسى ده شكوك و شبهاتيله اونى معنوى و علمى مجاهدهيه مجبور ايتدى. گوزى قپالى اولارق دگل؛ بلكه إمامِ غزالى (رض)، مولانا جلال الدين (رض) و إمامِ ربّانى (رض) گبى قلب، روح، عقل گوزلرى آچيق اولارق، أهلِ إستغراقڭ عقل گوزينى قپاديغى يرلرده، او مقاملرده گوزى آچيق اولارق گزمش. جنابِ حقّه حدسز شكر اولسون كه، قرآنڭ درسيله، إرشاديله حقيقته بر يول بولمش، گيرمش. حتّى
﴿وَفٖى كُلِّ شَىْءٍ لَهُ اٰيَةٌ تَدُلُّ عَلٰى اَنَّهُ وَاحِدٌ﴾
حقيقتنه مظهر اولديغنى، يڭى سعيدڭ رسالۀ نوريله گوسترمش.
ايكنجى نقطه: مولانا جلال الدين (رض) و إمامِ ربّانى (رض) و إمامِ غزالى (رض) گبى، عقل و قلب إتّفاقيله گيتديگى ايچون، هر شيدن أوّل قلب و روحڭ يارهلرينى تداوى و نفسڭ أوهامدن قورتولماسنى تأمينه چاليشوب، الحمد للّٰه أسكى سعيد يڭى سعيده إنقلاب ايتمش. أصلى فارسى صوڭره توركجه اولان مثنوئِ شريف گبى او ده عربجه بر نوع مثنوى حكمنده قطره، حباب، حبّه، زهره، ذرّه، شَمَّه، شعله، لمعهلر، رشحهلر، لاسيّمالر و سائر درسلرى و توركجهده او وقت نقطه و لمعاتى غايت قيصه بر صورتده يازمش؛ فرصت بولدقجه ده طبع ايتمش. ياريم عصره ياقين او مسلگى رسالۀ نور صورتنده، فقط داخلى نفس و شيطانله مجادلهيه بدل، خارجده محتاج متحيّرلره و ضلالته گيدن أهلِ فلسفهيه قارشى رسالۀ نور، گنيش و كلّى مثنويلر حكمنه گچدى.
اوچنجى نقطه: او يڭى سعيدڭ مناظرهسيله، نفس و شيطانڭ تام مغلوب ايديلمسى و صوصديريلماسى گبى، رسالۀِ نور دخى يارهلانمش طالبِ حقيقتى قيصه بر زمانده تداوى ايتديگى گبى، أهلِ إلحاد و ضلالتى ده تام إلزام و إسكات ايدييور.
ديمك بو عربى مثنوى مجموعهسى، رسالۀِ نورڭ بر نوع چكردگى و فدانلغى حكمندهدر. بو مجموعهنڭ يالڭز داخلى نفس و شيطانله مجادلهسى، نفسِ أمّارهنڭ و شيطانِ جنّى و إنسينڭ شبهاتندن تماميله قورتارييور. و او معلومات ايسه، مشهودات حكمنده و علم اليقين ايسه، عين اليقين درجهسنده بر إطمئنان و بر قناعت ويرييور.
دردنجى نقطه: أسكى سعيد علمِ حكمت و علمِ حقيقتڭ چوق درين مسئلهلريله مشغول اولماسى و بيوك علمالرله درين مسئلهلر اوزرنده مناظرهسى و مدرسهنڭ يوكسك درسلرينى گورن أسكى طلبهلرينڭ فهملرينڭ درجهسنه گوره يازماسى و أسكى سعيدڭ ده ترقّياتِ فكريه و قلبيهسنده، يالڭز كنديسى آڭلايهجق بر صورتده، غايت قيصه جملهلرله و غايت مختصر بر إفاده ايله اوزون حقيقتلره قيصه كلمهلرله إشارتلر نوعنده او مجموعهيى يازديغى ايچون، بر قسمنى أڭ مدقّق عالملر ده زورله آڭلايهبيلير. أگر تام ايضاح اولسه ايدى، رسالۀِ نورڭ مهمّ بر وظيفهسنى گورهجكدى.
ديمك او فدانلق مثنوى، طُرُقِ خفيه گبى أنفسى و داخلى جهتنده چاليشمش؛ قلب و روح ايچنده يول آچمغه موفّق اولمش. باغچهسى اولان رسالۀِ نور، هم أنفسى، هم أكثرى جهتنده طُرُقِ جهريه گبى آفاقى و خارجى دائرهيه باقوب معرفت اللّٰهه گنيش و هر يرده يول آچمش. عادتا موسى عليه السلامڭ عصاسى گبى نرهيه وورمش ايسه صو چيقارمش.
هم رسالۀِ نور، حكما و علمانڭ مسلگنده گيتمهيوب، قرآنڭ بر إعجازِ معنويسيله، هر شيده بر پنجرۀِ معرفت آچمش؛ بر سنهلك ايشى بر ساعتده گورور گبى قرآنه مخصوص بر سرّى آڭلامشدر كه، بو دهشتلى زمانده حدسز أهلِ عنادڭ هجوملرينه قارشى مغلوب اولمايوب غلبه ايتمش.
مث. ٧
(بر آووج هوانڭ گوستردكلرى معجزاتِ قدرتدن بو حقيقت آڭلاشيلييور كه: هر بر ذرّه، جنابِ حقّى ذاتيله و صفاتيله تعريف ايدر و إثبات ايدر.)
بتون كائناتى تفتيش ايدن حكمالر و علمالر بيوك و گنيش دليللرله، ذاتِ واجب الوجودڭ وجودينى و وحدتنى إثبات ايتمك ايچون بتون كائناتى نظره آليرلر. صوڭره معرفت اللّٰهى تام ألده ايدييورلر. حالبوكه ناصل گونش چيقديغى وقت بر ذرّهجك جام، عين دڭز يوزى گبى گونشى گوسترييور و او گونشه إشارت ايدييور. اويله ده، بو بر آووج هوادهكى هر بر ذرّه ده مذكور حقيقته بناءً عينًا كائنات دڭزندهكى جلوۀِ توحيدى، صفاتِ كماليله كنديلرنده گوسترييورلر.
ايشته قرآنِ حكيمڭ معنوى معجزهسنڭ بر لمعهسى اولان رسالۀِ نور بو حقيقتى ايضاحاتيله إثبات ايتمهسى ايچوندر كه؛ مدقّق بر نورجى، حضورِ دائمى قزانمق و معرفت اللّٰهى هر وقت تخطّر ايتمك ايچون و حضورِ دائمى خاطرى ايچون (لَا مَوْجُودَ اِلَّا هُو) ديمگه مجبور اولمايور. و ينه بر قسم أهلِ حقيقتڭ دائمى حضورى بولمق ايچون (لَا مَشْهُودَ اِلَّا هُو) ديدكلرى گبى، او نورجى بويله ديمگه محتاج اولمايور. بلكه (وَفٖى كُلِّ شَىْءٍ لَهُ اٰيَةٌ تَدُلُّ عَلٰى اَنَّهُ وَاحِدٌ) پارلاق حقيقتنڭ قدسى پنجرهسى اوڭا كافى گلييور. بو قدسى عربى فقرهنڭ قيصهجق بر ايضاحى شودر كه:
أوت هركسڭ بو عالمده برر عالمى وار، برر كائناتى وار. عادتا ذىشعورلر عددنجه بربرى ايچنده حدسز كائناتلر، عالملر وار. هركسڭ خصوصى عالمنڭ و كائناتنڭ و دنياسنڭ ديرگى كندى حياتيدر. ناصل هركسڭ ألنده بر آيينهسى بولونسه و بر بيوك سرايه مقابل طوتسه، هركس بر نوع سرايه، آيينهسى ايچنده صاحب اولور. اويله ده هركسڭ خصوصى بر دنياسى وار. بر قسم أهلِ حقيقت بو خصوصى دنياسنى (لَا مَوْجُودَ اِلَّا هُو) دييه إنكار ايتمكله، تركِ ماسوا سرّيله جنابِ حقّه قارشى حضورِ دائمى و معرفتِ إلٰهيه بولور. و بر قسم أهلِ حقيقت ده ينه دائمى معرفت و حضورى بولمق ايچون (لَا مَشْهُودَ اِلَّا هُو) دييوب كندى خصوصى دنياسنى نسيان حپسنه صوقار، فانيلك پردهسنى اوستنه چكر؛ حضورى بولمقله بتون عمرينى بر نوع عبادت حكمنه گتيرر.
شيمدى بو زمانده قرآنڭ إعجازِ معنويسيله تظاهر ايدن (وَفٖى كُلِّ شَىْءٍ لَهُ اٰيَةٌ تَدُلُّ عَلٰى اَنَّهُ وَاحِدٌ) سرّيله، يعنى ذرّهلردن ييلديزلره قدر هر شيده بر پنجرۀِ توحيد وار و طوغريدن طوغرىيه ذاتِ واحدِ أحدى صفاتيله بيلديرن آيتلرى، يعنى دلالتلرى و إشارتلرى وار.
أمى. ٦٨
أسكى خواجهنڭ سؤال ايتديگى اوچ مسئلهنڭ ايضاحاتى، رسالۀِ نورڭ أجزالرنده واردر. شيمديلك إجمالى بر إشارت ايدهجگز:
برنجى سؤالى: محيى الدينِ عربى، فخر الدّينِ رازىيه مكتوبنده ديمش: «اللّٰهى بيلمك، وارلغنى بيلمهنڭ غيريدر.» بو نه ديمكدر، مقصد نهدر؟ صورويور.
أوّلا: اوڭا اوقوديغڭ يگرمى ايكنجى سوزڭ مقدّمهسنده، توحيدِ حقيقى ايله توحيدِ ظاهرىنڭ فرقندهكى مثال و تمثيل، مقصده إشارت ايدر. اوتوز ايكنجى سوزڭ ايكنجى و اوچنجى موقفلرى و مقاصدلرى، او مقصدى ايضاح ايدر.
و ثانيًا: اصول الدين إماملرى و علماءِ علمِ كلامڭ عقائده دائر و وجودِ واجب الوجود و توحيدِ إلٰهىيه دائر بياناتلرى، محيى الدينِ عربينڭ نظرنده كافى گلمديگى ايچون، علمِ كلامڭ إماملرندن فخر الدّينِ رازىيه اويله ديمش.
أوت علمِ كلام واسطهسيله قزانيلان معرفتِ إلٰهيه، معرفتِ كامله و حضورِ تام ويرمييور. قرآنِ معجز البيانڭ طرزنده اولديغى وقت، هم معرفتِ تامّهيى ويرر، هم حضورِ أتمّى قزانديرر كه؛ إن شاء اللّٰه رسالۀِ نورڭ بتون أجزالرى، او قرآنِ معجز البيانڭ جادّۀِ نورانيسنده برر ألكتريق لامباسى خدمتنى گورويورلر.
هم محيى الدينِ عربينڭ نظرينه، فخر الدّينِ رازينڭ علمِ كلام واسطهسيله آلديغى معرفت اللّٰه نه قدر نقصان گورولويور؛ اويله ده؛ تصوّف مسلگيله آلينان معرفت دخى، قرآنِ حكيمدن طوغريدن طوغرىيه وراثتِ نبوّت سرّيله آلينان معرفته نسبةً او قدر نقصاندر. چونكه محيى الدينِ عربى مسلگى، حضورِ دائمىيى قزانمق ايچون (لَا مَوْجُودَ اِلَّا هُوَ) دييوب، كائناتڭ وجودينى إنكار ايدهجك بر طرزه قدر گلمش. و سائرلرى ايسه، ينه حضورِ دائمىيى قزانمق ايچون (لَا مَشْهُودَ اِلَّا هُوَ) دييوب، كائناتى نسيانِ مطلق آلتنه آلمق گبى عجيب بر طرزه گيرمشلر.
قرآنِ حكيمدن آلينان معرفت ايسه، حضورِ دائمىيى ويرمكله برابر، نه كائناتى محكومِ عدم ايدر، نه ده نسيانِ مطلقده حپس ايدر. بلكه باشىبوزوقلقدن چيقاروب، جنابِ حق نامنه إستخدام ايدر. هر شى مرآتِ معرفت اولور. سعدئِ شيرازينڭ ديديگى گبى:
﴿دَرْ نَظَرِ هُوشِيَارْ هَرْ وَرَقٖى دَفْتَرٖيسْتْ اَزْ مَعْرِفَتِ كِرْدِگَارْ﴾
هر شيده جنابِ حقّڭ معرفتنه بر پنجره آچار.
بعض سوزلرده علماءِ علمِ كلامڭ مسلگيله، قرآندن آلينان منهاجِ حقيقينڭ فرقلرى حقّنده شويله بر تمثيل سويلهمشز كه؛ مثلا: بر صو گتيرمك ايچون، بعضلرى كنگان (صو بوروسى) ايله اوزاق يردن، طاغلر آلتنده قازار، صو گتيرر. بر قسم ده، هر يرده قويو قازار، صو چيقارير. برنجى قسم چوق زحمتليدر؛ طيقانير، كسيلير. فقط هر يرده قويولرى قازوب صو چيقارمغه أهل اولانلر، زحمتسز هر بر يرده صويى بولدقلرى گبى.. عينًا اويله ده: علماءِ علمِ كلام، أسبابى نهايتِ عالمده تسلسل و دورڭ محاليتى ايله كسوب، صوڭره واجب الوجودڭ وجودينى اونڭله إثبات ايدييورلر. اوزون بر يولده گيديلييور.
امّا قرآنِ حكيمڭ منهاجِ حقيقيسى ايسه هر يرده صويى بولويور، چيقارييور. هر بر آيتى، برر عصاىِ موسى گبى، نرهيه وورسه آبِ حيات فيشقيرتييور.
﴿وَفٖى كُلِّ شَىْءٍ لَهُ اٰيَةٌ تَدُلُّ عَلٰى اَنَّهُ وَاحِدٌ﴾
دستورينى، هر شيئه اوقوتديرييور.
هم ايمان يالڭز علم ايله دگل، ايمانده چوق لطائفڭ حصّهلرى وار. ناصلكه بر يمك معدهيه گيرسه، او يمك مختلف أعصابه، مختلف بر صورتده إنقسام ايدوب توزيع اولونويور. علم ايله گلن مسائلِ ايمانيه دخى، عقل معدهسنه گيردكدن صوڭره، درجاته گوره روح، قلب، سرّ، نفس و هكذا لطائف كندينه گوره برر حصّه آلير، مصّ ايدر. أگر اونلرڭ حصّهسى اولمازسه، نقصاندر.
ايشته محيى الدينِ عربى، فخر الدّينِ رازىيه بو نقطهيى إخطار ايدييور.
م. ٣٣٠
محرم بر سؤاله جوابدر
(شو سرِّ عنايت أسكيدن محرمجه يازيلمش، اون دردنجى سوزڭ آخرينه إلحاق ايديلمشدى. هر ناصلسه أكثر مستنسخلر اونوتوب يازمامشلردى. ديمك مناسب و لايق موقعى بوراسى ايمش كه، گيزلى قالمش.)
بندن سؤال ايدييورسڭ: «نهدن سنڭ قرآندن يازديغڭ سوزلرده بر قوّت، بر تأثير وار كه، مفسّرلرڭ و عارفلرڭ سوزلرنده نادرًا بولونور. بعضًا بر سطرده، بر صحيفه قدر قوّت وار؛ بر صحيفهده، بر كتاب قدر تأثير بولونويور؟»
الجواب: (گوزل بر جوابدر) شرف، إعجازِ قرآنه عائد اولديغندن و بڭا عائد اولماديغندن، بِلا پروا ديرم: أكثريت إعتباريله اويلهدر. چونكه: يازيلان سوزلر تصوّر دگل تصديقدر؛ تسليم دگل، ايماندر؛ معرفت دگل، شهادتدر، شهوددر؛ تقليد دگل تحقيقدر؛ إلتزام دگل، إذعاندر؛ تصوّف دگل حقيقتدر؛ دعوا دگل، دعوا ايچنده برهاندر.
شو سرّڭ حكمتى بودر كه: أسكى زمانده، أساساتِ ايمانيه محفوظدى، تسليم قوى ايدى. تفرّعاتده، عارفلرڭ معرفتلرى دليلسز ده اولسه، بياناتلرى مقبول ايدى، كافى ايدى. فقط شو زمانده ضلالتِ فنّيه، ألنى أساساته و أركانه اوزاتمش اولديغندن، هر درده لايق دوايى إحسان ايدن حكيمِ رحيم اولان ذاتِ ذو الجلال، قرآنِ كريمڭ أڭ پارلاق مظهرِ إعجازندن اولان تمثيلاتندن بر شعلهسنى؛ عجز و ضعفمه، فقر و إحتياجمه مرحمةً خدمتِ قرآنه عائد يازيلريمه إحسان ايتدى.
فَلِلّٰهِ الْحَمْدُ سرِّ تمثيل دوربينيله، أڭ اوزاق حقيقتلر غايت ياقين گوستريلدى.
هم سرِّ تمثيل جهت الوحدتيله، أڭ طاغنيق مسئلهلر طوپلاتديريلدى.
هم سرِّ تمثيل نردبانيله، أڭ يوكسك حقائقه قولايلقله يتيشديريلدى.
هم سرِّ تمثيل پنجرهسيله؛ حقائقِ غيبيهيه، أساساتِ إسلاميهيه شهوده ياقين بر يقينِ ايمانيه حاصل اولدى. عقل ايله برابر وهم و خيال، حتّى نفس و هوا تسليمه مجبور اولديغى گبى، شيطان دخى تسليمِ سلاحه مجبور اولدى.
الحاصل: يازيلرمده نه قدر گوزللك و تأثير بولونسه، آنجق تمثيلاتِ قرآنيهنڭ لمعاتندندر. بنم حصّهم؛ يالڭز شدّتِ إحتياجمله طلبدر و غايت عجزمله تضرّعمدر. درد بنمدر، دوا قرآنڭدر.
م. ٣٧٦
* * *
عزيز، صدّيق قارداشلرم و نور شاكردلرينڭ كوچك پهلوانلرى!
عصاىِ موسى آخرلرنده (بعض نسخهلرنده) مباركلر پهلوانى بيوك روحلى كوچك على نامنده بر قارداشمزڭ سؤالنه قارشى ويرديگم بر جواب وار. اونى اوقويڭز كه، او ذاته بعض معترضلر رسالۀِ نورڭ قيمتنى بر درجه قيرمق ايچون ديمشلر: «هركس اللّٰهى بيلير. عادى بر آدم، بر ولى گبى اللّٰهه ايمان ايدر» دييه نورلرڭ پك يوكسك و پك چوق قيمتدار و غايت لزوملى تحشيداتنى زياده گوسترمك ايستهمشلر.
شيمدى إستانبولده (داها دهشتلى بر فكرده) آنارشى فكرلى كفرِ مطلقه دوشمش بر قسم منافقلر، رسالۀِ نور گبى، أكمك و صويه إحتياج درجهسنده هركس محتاج اولديغى ايمانى حقيقتلرينه إحتياجى دوشورمك دسيسهسيله دييورلر كه: «هر ملّت، هركس اللّٰهى بيلير. اونى، داها يڭى درس آلمغه إحتياجمز چوق يوق.» دييه مقابله ايتمك ايستهيورلر. حالبوكه اللّٰهى بيلمك، بتون كائناته إحاطه ايدن ربوبيتنه و ذرّهلردن ييلديزلره قدر جزئى و كلّى هر شى اونڭ قبضۀِ تصرّفنده و قدرت و إرادهسيله اولديغنه قطعى ايمان ايتمك و ملكنده هيچ بر شريكى اولماديغنه و (لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ) كلمۀِ قدسيهسنه، حقيقتلرينه ايمان ايتمك، قلبًا تصديق ايتمكله اولور.
يوقسه «بر اللّٰه وار» دييوب، بتون ملكنى أسبابه و طبيعته تقسيم ايتمك و اونلره إسناد ايتمك، حاشا حدسز شريكلرى حكمنده أسبابى مرجع طانيمق و هر شيئڭ ياننده حاضر إراده و علمنى بيلمهمك و شدّتلى أمرلرينى طانيمهمق و صفتلرينى و گوندرديگى ألچيلرينى، پيغمبرلرينى بيلمهمك، ألبته هيچ بر جهتده اللّٰهه ايمان حقيقتى اونده يوقدر. بلكه كفرِ مطلقدهكى معنوى جهنّمڭ دنيوى تعذيبندن كندينى بر درجه تسلّىيه آلمق ايچون او سوزلرى سويلهر.
أوت، إنكار ايتمهمك باشقهدر، ايمان ايتمك بتون بتون باشقهدر.
أوت كائناتده هيچ بر ذىشعور، كائناتڭ بتون أجزاسى قدر شاهدلرى بولونان خالقِ ذو الجلالى إنكار ايدهمز. ايتسه، بتون كائنات اونى تكذيب ايدهجگى ايچون صوصار، لاقيد قالير.
فقط اوڭا ايمان ايتمك: قرآنِ عظيم الشانڭ درس ويرديگى گبى، او خالقى صفتلرى ايله، إسملرى ايله عموم كائناتڭ شهادتنه إستنادًا قلبًا تصديق ايتمك و ألچيلريله گوندرديگى أمرلرى طانيمق؛ و گناه و أمره مخالفت ايتديگى وقت، قلبًا توبه و ندامت ايتمك ايلهدر. يوقسه، بيوك گناهلرى سربست ايشلهيوب إستغفار ايتمهمك و آلديرمامق، او ايماندن حصّهسى اولماديغنه دليلدر. هر نه ايسه...
أولادلرم، أهمّيتلى بر حادثه سزه بو اوزون مسئلهيى قيصهجه بيان ايتمگه سبب اولدى. شيمديلك سزلره رسالۀِ نورڭ أهمّيتلى شاكردلرى نظريله باقييورم. مصطفى اوروج چوق طالعليدر كه، كندى سيستمنده و روحنده و جدّيتنده، آز بر زمانده سزلرى بولدى. بر ايكن اون مصطفى اولدى.
أم. ٢٠٢
* * *
عزيز قارداشم!
سنڭ برنجى سؤالڭ كه:
صحابهلر نظرِ ولايتله مفسدلرى نهدن كشف ايدهمديلر؟ تا خلفاىِ راشدينڭ اوچنڭ شهادتنى نتيجه ويردى. حالبوكه كوچك صحابهلره، بيوك وليلردن داها بيوك دينيلييور؟
الجواب: بونده ايكى مقام وار.
برنجى مقام:
دقيق بر سرِّ ولايتڭ بيانيله سؤال حلّ ايديلير. شويله كه:
صحابهلرڭ ولايتى، ولايتِ كبرا دينيلن، وراثتِ نبوّتدن گلن، برزخ طريقنه اوغراميارق، طوغريدن طوغرىيه ظاهردن حقيقته گچوب، أقربيتِ إلٰهيهنڭ إنكشافنه باقان بر ولايتدر كه، او ولايت يولى، غايت قيصه اولديغى حالده غايت يوكسكدر. خارقهلرى آز، فقط مزياتى چوقدر. كشف و كرامت اوراده آز گورونور.
هم أوليانڭ كرامتلرى ايسه، أكثريسى إختيارى دگل. اومماديغى يردن، إكرامِ إلٰهى اولارق بر خارقه اوندن ظهور ايدر. بو كشف و كرامتلرڭ أكثريسى ده، سير و سلوك زماننده، طريقت برزخندن گچدكلرى وقت، عادى بشريتدن بر درجه تجرّد ايتدكلرندن، خلافِ عادت حالاته مظهر اولورلر.
صحابهلر ايسه، صحبتِ نبوّتڭ إنعكاسيله و إنجذابيله و إكسيريله طريقتدهكى سير و سلوك دائرۀِ عظيمنڭ طيّنه مجبور دگلدرلر. بر قدمده و بر صحبتده ظاهردن حقيقته گچهبيليرلر.
مثلا، ناصل كه دون گيجهكى ليلۀِ قدره اولاشمق ايچون ايكى يول وار:
برى: بر سنه گزوب طولاشوب، تا او گيجهيه گلمكدر. بو قربيتى قزانمق ايچون بر سنه مسافهيى طىّ ايتمك لازم گلير. شو ايسه، أهلِ سلوكڭ مسلگيدر كه، أهلِ طريقتڭ چوغى بونڭله گيدر.
ايكنجيسى: زمانله مقيّد اولان جسمِ مادّى غلافندن صيريلوب، تجرّدله روحًا يوكسلوب، دون گيجهكى ليلۀِ قدرى اوبر گون ليلۀِ عيد ايله برابر بوگونكى گبى حاضر گورمكدر. چونكه روح زمانله مقيّد دگل. حسّياتِ إنسانيه روح درجهسنه چيقديغى وقت، او حاضر زمان گنيشلنير. باشقهلرينه نسبةً ماضى و مستقبل اولان وقتلر، اوڭا نسبةً حاضر حكمندهدر.
ايشته بو تمثيله گوره، دون گيجهكى ليلۀِ قدره گچمك ايچون، مرتبۀِ روحه چيقوب، ماضىيى حاضر درجهسنده گورمكدر. شو سرِّ غامضڭ أساسى أقربيتِ إلٰهيهنڭ إنكشافيدر.
مثلا، گونش بزه ياقيندر؛ چونكه ضياسى، حرارتى و مثالى آيينهمزده و ألمزدهدر. فقط بز اوندن اوزاغز. أگر بز نورانيت نقطهسنده اونڭ أقربيتنى حسّ ايتسهك، آيينهمزدهكى مثالى اولان تمثالنه مناسبتمزى آڭلاسهق، او واسطه ايله اونى طانيسهق؛ ضياسى حرارتى، هيئتى نه اولديغنى بيلسهك، اونڭ أقربيتى بزه إنكشاف ايدر و ياقينمزده اونى طانييوب مناسبتدار اولورز.
أگر بز بعديتمز نقطۀِ نظرندن اوڭا ياقينلاشمق و طانيمق ايستهسهك، پك چوق سيرِ فكرىيه و سلوكِ عقلىيه مجبور اولورز كه؛ قوانينِ فنّيه ايله فكرًا سماواته چيقوب سمادهكى گونشى تصوّر ايدهرك، صوڭره ماهيتندهكى ضيا و حرارتى و ضياسندهكى ألوانِ سبعهيى اوزون اوزادىيه تدقيقاتِ فنّيه ايله آڭلادقدن صوڭره، برنجى آدمڭ كندى آيينهسنده آز بر تفكّرله ألده ايتديگى قربيتِ معنويهيى آنجق ألده ايدهبيليرز.
ايشته شو تمثيل گبى، نبوّت و وراثتِ نبوّتدهكى ولايت، سرِّ أقربيتڭ إنكشافنه باقار. ولايتِ سائره ايسه، أكثرى قربيت أساسى اوزرينه گيدر. بر چوق مراتبده سير و سلوكه مجبور اولور.
م. ٥٠