يگرمى دردنجى لمعه
تستّر حقّنده
(اون بشنجى نوطهنڭ ايكنجى و اوچنجى مسئلهلرى ايكن، أهمّيتنه بناءً يگرمى دردنجى لمعه اولمشدر.)
﴿بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ﴾
﴿يَا اَيُّهَا النَّبِىُّ قُلْ لِاَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَٓاءِ الْمُؤْمِنٖينَ
يُدْنٖينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابٖيبِهِنَّ … اِلٰى اٰخِر﴾
آيتى، تستّرى أمر ايدييور. مدنيتِ سفيهه ايسه، قرآنڭ بو حكمنه قارشى مخالف گيدييور. تستّرى، فطرى گورمييور، «بر أسارتدر» دييور. (*)
___
(❊): محكمهيه قارشى و محكمهيى صوصديران لايحۀِ تمييزڭ مدافعاتندن بر پارچه:
«بن ده عدليهنڭ محكمهسنه ديرم كه: بيڭ اوچ يوز أللى سنهده و هر عصرده اوچ يوز أللى ميليون إنسانلرڭ حياتِ إجتماعيهسنده أڭ قدسى و حقيقى و حقيقتلى بر دستورِ إلٰهىيى، اوچ يوز أللى بيڭ تفسيرڭ تصديقلرينه و إتّفاقلرينه إستنادًا و بيڭ اوچ يوز أللى سنه ظرفنده گچمش أجداديمزڭ إعتقادلرينه إقتداءً تفسير ايدن بر آدمى محكوم ايدن حقسز بر قرارى، ألبته روىِ زمينده عدالت وارسه، او قرارى ردّ و بو حكمى نقض ايدهجكدر!..»
___
الجواب:
قرآنِ حكيمڭ بو حكمى تام فطرى اولديغنه و مخالفى غيرِ فطرى اولديغنه دلالت ايدن چوق حكمتلرندن، يالڭز درت حكمتنى بيان ايدرز.
برنجى حكمت:
تستّر، قادينلر ايچون فطريدر و فطرتلرى إقتضا ايدييور. چونكه قادينلر خلقةً ضعيف و نازك اولدقلرندن، كنديلرينى و حياتندن زياده سَوْديگى ياورولرينى حمايه ايدهجك بر أركگڭ حمايه و يارديمنه محتاج بولونديغندن، كندينى سَوْديرمك و نفرت ايتديرمهمك و إستثقاله معروض قالمامق ايچون، فطرى بر مَيلى وار.
هم قادينلرڭ اون عدددن آلتى يديسى يا إختياردر، يا چركيندر كه؛ إختيارلغنى و چركينلگنى هركسه گوسترمك ايستهمزلر. يا قيصقانجدر؛ كندندن داها گوزللره نسبةً چركين دوشمهمك ويا تجاوزدن و إتهامدن قورقار، تعرّضه معروض قالمامق و قوجهسى نظرنده خيانتله متّهم اولمامق ايچون، فطرةً تستّر ايسترلر. حتّى دقّت ايديلسه، أڭ زياده كندينى صاقلايان إختيارلردر. و اون عدددن آنجق ايكى اوچ دانهسى بولونهبيلير كه؛ هم گنج اولسون، هم گوزل اولسون، هم كندينى گوسترمكدن صيقيلماسين. معلومدر كه؛ إنسان سومديگى و إستثقال ايتديگى آدملرڭ نظرلرندن صيقيلير، متأثّر اولور. ألبته آچيق صاچيقلق قيافتنه گيرن گوزل بر قادين، باقماسنه خوشلانديغى نامحرم أرككلردن اونده ايكى اوچى وارسه، يدى سكزندن إستثقال ايدر.
هم تفحّش و تفسّخ ايتمهين بر گوزل قادين، نازك و سريع التأثّر اولديغندن، مادّةً تأثيرى تجربه ايديلن بلكه سملنديرن پيس نظرلردن ألبته صيقيلير. حتّى ايشيدييورز؛ آچيق صاچيقلق يرى اولان آوروپاده چوق قادينلر، بو دقّتِ نظردن صيقيلهرق، «بو آلچاقلر بزى گوز حپسنه آلوب صيقييورلر» دييه پوليسلره شكوا ايدييورلر.
ديمك مدنيتڭ رفعِ تستّرى، خلافِ فطرتدر. قرآنڭ تستّر أمرى فطرى اولمقله برابر، او معدنِ شفقت و قيمتدار برر رفيقۀِ أبديه اولابيلن قادينلرى، تستّر ايله سقوطدن، ذلّتدن و معنوى أسارتدن و سفالتدن قورتارييور.
هم قادينلرده، أجنبى أرككلره قارشى فطرةً قورقاقلق، تخوّف وار. تخوّف ايسه، فطرةً تستّرى إقتضا ايدييور. چونكه سكز طوقوز دقيقه بر ذوقى جدًّا آجيلاشديرهجق سكز طوقوز آى آغير بر ولد يوكنى زحمت ايله چكمكله برابر، حاميسز بر ولدڭ تربيهسيله سكز طوقوز سنه، او سكز طوقوز دقيقه غيرِ مشروع ذوقڭ بلاسنى چكمك إحتمالى وار. و كثرتله واقع اولديغندن، جدًّا شدّتله نامحرملردن فطرتى قورقار و جبلّيتى صاقينمق ايستر. و تستّر ايله نامحرمڭ إشتهاسنى آچمامق و تجاوزينه ميدان ويرمهمك، ضعيف خلقتى أمر ايدر و قوّتلى إخطار ايدر. و بر سپرى و قلعهسى چارشافى اولديغنى گوسترييور.
مسموعاتمه گوره: مركز و پاىتختِ حكومتده، چارشو ايچنده، گوندوزده، أهالينڭ گوزلرى اوڭنده، غايت عادى بر قوندوره بوياجيسى، دنياجه رتبةً بيوك بر آدمڭ آچيق باجاقلى قاريسنه بِالفعل صارقينتيلق ايتمهسى، تستّر عليهنده اولانلرڭ حياسز يوزلرينه بر شامار وورويور!..
ايكنجى حكمت:
قادين و أركك اورتهسنده غايت أساسلى و شدّتلى مناسبت، محبّت و علاقه؛ يالڭز دنيوى حياتڭ إحتياجندن ايلرى گلمييور. أوت بر قادين، قوجهسنه يالڭز حياتِ دنيويهيه مخصوص بر رفيقۀِ حيات دگلدر. بلكه حياتِ أبديهده دخى بر رفيقۀِ حياتدر. مادام حياتِ أبديهده دخى قوجهسنه رفيقۀِ حياتدر؛ ألبته أبدى آرقداشى و دوستى اولان قوجهسنڭ نظرندن غيرى باشقهسنڭ نظرينى كندى محاسننه جلب ايتمهمك و اونى طاريلتمامق و قيصقانديرمامق لازم گلير.
مادام مؤمن اولان قوجهسى، سرِّ ايمانه بناءً اونڭ ايله علاقهسى حياتِ دنيويهيه منحصر و يالڭز حيوانى و گوزللك وقتنه مخصوص موقّت بر محبّت دگل؛ بلكه حياتِ أبديهده دخى بر رفيقۀِ حيات نقطهسنده أساسلى و جدّى بر محبّتله، بر حرمتله علاقهداردر. هم يالڭز گنجلگنده و گوزللك زماننده دگل، بلكه إختيارلق و چركينلك وقتنده دخى او جدّى حرمت و محبّتى طاشييور. ألبته اوڭا مقابل، او ده كندى محاسننى اونڭ نظرينه تخصيص و محبّتنى اوڭا حصر ايتمسى مقتضاىِ إنسانيتدر. يوقسه پك آز قزانير، فقط پك چوق غائب ايدر.
شرعًا قوجه، قارىيه كفو اولمالى، يعنى بربرينه مناسب اولمالى. بو كفو و دنك اولمق، أڭ مهمّى ديانت نقطهسندهدر.
نه موطلى او قوجهيه كه؛ قاديننڭ ديانتنه باقوب تقليد ايدر، رفيقهسنى حياتِ أبديهده غائب ايتمهمك ايچون متديّن اولور.
بختياردر او قادين كه؛ قوجهسنڭ ديانتنه باقوب «أبدى آرقداشمى غائب ايتميهيم» دييه تقوايه گيرر.
ويل او أركگه كه؛ صالحه قاديننى أبدى غائب ايتديرهجك اولان سفاهته گيرر. نه بدبختدر او قادين كه؛ متّقى قوجهسنى تقليد ايتمز، او مبارك أبدى آرقداشنى غائب ايدر.
بيڭلر ويل او ايكى بدبخت زوج و زوجهيه كه؛ بربرينڭ فسقنى و سفاهتنى تقليد ايدييورلر. بربرينه آتشه آتيلماسنده يارديم ايدييورلر!..
اوچنجى حكمت:
بر عائلهنڭ سعادتِ حياتيهسى؛ قوجه و قارى مابيْننده بر أمنيتِ متقابله و صميمى بر حرمت و محبّتله دوام ايدر. تستّرسزلك و آچيق صاچيقلق، او أمنيتى بوزار، او متقابل حرمت و محبّتى ده قيرار. چونكه آچيق صاچيقلق قيلغنه گيرن اون قاديندن آنجق بر دانهسى بولونور كه، قوجهسندن داها گوزلى گورمديگندن، كندينى أجنبىيه سَوْديرمگه چاليشماز. طوقوزى، قوجهسندن داها اييسنى گورور. و يگرمى آدمدن آنجق بر دانهسى، قاريسندن داها گوزلنى گورمييور. او وقت او صميمى محبّت و حرمتِ متقابله گيتمكله برابر، غايت چركين و غايت آلچاقجه بر حسّ اويانديرمغه سببيت ويرهبيلير. شويله كه:
إنسان، همشيره مِثللو محرملرينه قارشى فطرةً شهوانى حسّ طاشييهمييور. چونكه محرملرڭ سيمالرى، قرابت و محرميت جهتندهكى شفقت و محبّتِ مشروعهيى إحساس ايتديگى جهتله؛ نفسى، شهوانى تمايلاتى قيرار. فقط باجاقلر گبى شرعًا محرملره ده گوسترمسى جائز اولميان يرلرينى آچيق صاچيق بيراقمق، سفلى نفسلره گوره غايت چركين بر حسّڭ اويانماسنه سببيت ويرهبيلير. چونكه محرمڭ سيماسى محرميتدن خبر ويرر و نامحرمه بڭزهمز. فقط مثلا آچيق باجاق، محرمڭ غيريله مساويدر. محرميتى خبر ويرهجك بر علامتِ فارقهسى اولماديغندن، حيوانى بر نظرِ هوسى، بر قسم سفلى محرملرده اويانديرمق ممكندر. بويله نظر ايسه، تويلرى اورپرتهجك بر سقوطِ إنسانيتدر!..
دردنجى حكمت:
معلومدر كه؛ كثرتِ نسل هركسجه مطلوبدر. هيچ بر ملّت و حكومت يوقدر كه، كثرتِ تناسله طرفدار اولماسين. حتّى رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام فرمان ايتمش:
﴿تَنَاكَحُوا تَكَاثَرُوا فَاِنّٖى اُبَاهٖى بِكُمُ الْاُمَمَ﴾
(أو كما قال) يعنى: «إزدواج ايديڭز؛ چوغالڭز. بن قيامتده، سزڭ كثرتڭزله إفتخار ايدهجگم.» حالبوكه تستّرڭ رفعى، إزدواجى تكثير ايتمهيوب، چوق آزالتييور. چونكه أڭ سرسرى و عصرى بر گنج دخى، رفيقۀِ حياتنى ناموسلى ايستر. كندى گبى عصرى، يعنى آچيق صاچيق اولماسنى ايستهمديگندن بكار قالير، بلكه ده فحشه سلوك ايدر. قادين اويله دگل، او درجه قوجهسنى إنحصار آلتنه آلاماز. چونكه قادينڭ (عائله حياتنده مديرِ داخلى اولمق حيثيتيله قوجهسنڭ بتون مالنه، أولادينه و هر شيئنه محافظه مأمورى اولديغندن) أڭ أساسلى خصلتى صداقتدر، أمنيتدر. آچيق صاچيقلق ايسه بو صداقتى قيرار، قوجهسى نظرنده أمنيتى غائب ايدر، اوڭا وجدان عذابى چكديرر. حتّى أرككلرده ايكى گوزل خصلت اولان جسارت و سخاوت قادينلرده بولونسه، بو أمنيته و صداقته ضرر اولديغى ايچون، أخلاقِ سيّئهدندر، كوتو خصلت صاييليرلر. فقط قوجهسنڭ وظيفهسى، اوڭا خزينهدارلق و صداقت دگل، بلكه حمايت و مرحمت و حرمتدر. اونڭ ايچون، او أركك إنحصار آلتنه آلينماز. باشقه قادينلرى ده نكاح ايدهبيلير.
مملكتمز آوروپايه قياس ايديلمز. چونكه اوراده دوئللو گبى چوق شدّتلى واسطهلرله آچيق صاچيقلق ايچنده ناموس بر درجه محافظه ايديلير. عزّتِ نفس صاحبى بريسنڭ قاريسنه پيس نظرله باقان، بويننه كفننى طاقار، صوڭره باقار. هم ممالكِ بارده اولان آوروپادهكى طبيعتلر، او مملكت گبى بارد و جامددرلر. بو آسيا، يعنى عالمِ إسلام قطعهسى، اوڭا نسبةً ممالكِ حارّهدر. معلومدر كه؛ محيطڭ، إنسانڭ أخلاقى اوزرنده تأثيرى واردر. او بارد مملكتده، صوغوق إنسانلرده هوساتِ حيوانيهيى تحريك ايتمك و إشتهايى آچمق ايچون آچيق صاچيقلق، بلكه چوق سوءِ إستعمالاته و إسرافاته مدار اولماز. فقط سريع التأثّر و حسّاس اولان ممالكِ حارّهدهكى إنسانلرڭ هوساتِ نفسانيهسنى متماديًا تهييج ايدهجك آچيق صاچيقلق، ألبته چوق سوءِ إستعمالاته و إسرافاته و نسلڭ ضعفيتنه و سقوطِ قوّته سببدر. بر آيده ويا يگرمى گونده إحتياجِ فطرىيه مقابل، هر بر قاچ گونده كندينى بر إسرافه مجبور ظن ايدر. او وقت، هر آيده اونبش گون قدر حيض گبى عارضهلر مناسبتيله قاديندن تجنّب ايتمگه مجبور اولديغندن، نفسنه مغلوب ايسه فحشياته ده مَيل ايدر.
شهرليلر؛ كويليلره، بدويلره باقوب تستّرى قالديرهمز. چونكه كويلرده، بدويلرده، دردِ معيشت مشغلهسيله و بدنًا چاليشمق و يورولمق مناسبتيله، هم شهرليلره نسبةً نظرِ دقّتى آز جلب ايدن معصومه ايشجى و بر درجه قابا قادينلرڭ قسمًا آچيق اولمالرى، هوساتِ نفسانيهيى تهييجه مدار اولامديغى گبى؛ سرسرى و ايشسز آدملر آز بولونديغندن، شهردهكى مفاسدڭ اونده برى اونلرده بولونماز. اويله ايسه اونلره قياس ايديلمز.
❊ ❊ ❊
مكتوباتدن آلينمشدر
يدنجى مكتوب
﴿بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ﴾
﴿اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ اَبَدًا دَائِمًا﴾
عزيز قارداشلرم!
بڭا سويلهمك اوزره شاملى حافظه ايكى شى ديمشسڭز:
برنجيسى: «حضرتِ پيغمبر عليه الصلاة والسلامڭ زينبى تزوّجنى؛ أسكى زمان منافقلرى گبى، يڭى زمانڭ أهلِ ضلالتى دخى مدارِ تنقيد بولويورلر، نفسانى، شهوانى تلقّى ايدييورلر.» دييورسڭز.
الجواب: يوز بيڭ دفعه حاشا و كلاّ! او دامنِ معلاّيه شويله پست شبهاتڭ ألى يتيشمز. أوت اون بش ياشندن قرق ياشنه قدر، حرارتِ غريزيهنڭ غليانلى هنگامنده و هوساتِ نفسانيهنڭ إلتهابى زماننده، دوست و دشمنڭ إتّفاقيله كمالِ عفّت و تمامِ عصمت ايله خديجة الكبرا (رض) گبى إختيارجه بر تك قادين ايله إكتفا و قناعت ايدن بر ذاتڭ قرقدن صوڭره، يعنى حرارتِ غريزيه توقّفى هنگامنده و هوساتِ نفسانيهنڭ سكونتى زماننده كثرتِ إزدواج و تزوّجاتى، بِالضروره و بِالبداهه نفسانى اولماديغنى و باشقه أهمّيتلى حكمتلره مستند اولديغنى، ذرّه قدر إنصافى اولانه إثبات ايدر بر حجّتدر.
او حكمتلردن بريسى شودر كه: ذاتِ رسالتڭ أقوالى گبى، أفعال و أحوالى و أطوار و حركاتى دخى منابعِ دين و شريعتدر و أحكامڭ مأخذلريدر. شقِّ ظاهريسنه صحابهلر حَمَله اولدقلرى گبى، خصوصى دائرهسندهكى مخفى أحوالاتندن تظاهر ايدن أسرارِ دين و أحكامِ شريعتڭ حَمَلهلرى و راويلرى ده، أزواجِ طاهراتدر و بِالفعل او وظيفهيى ايفا ايتمشلردر. أسرار و أحكامِ دينڭ همان ياريسى، بلكه اونلردن گلييور. ديمك بو عظيم وظيفهيه، بر چوق و مشربجه مختلف أزواجِ طاهرات لازمدر.
گلهلم حضرتِ زينبڭ تزوّجنه:
يگرمى بشنجى سوزڭ برنجى شعلهسنڭ اوچنجى شعاعنڭ مثاللرندن اولان
﴿مَا كَانَ مُحَمَّدٌ اَبَٓا اَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلٰكِنْ رَسُولَ اللّٰهِ وَخَاتَمَ النَّبِيّٖنَ﴾
آيتنه دائر شويله يازيلمش كه: إنسانلرڭ طبقاتنه گوره بر تك آيت، متعدّد وجوهلرله، هر بر طبقهنڭ فهمنه گوره بر معنا إفاده ايدييور.
بر طبقهنڭ شو آيتدن حصّۀِ فهمى شودر كه: رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ خدمتكارى ويا «اوغلم» خطابنه مظهر اولان زيد (رض)، روايتِ صحيحه ايله إعترافنه بناءً، عزّتلى زوجهسنى كندينه معنًا كفو بولماديغى ايچون تطليق ايتمش. يعنى: حضرتِ زينب، باشقه يوكسك بر أخلاقده ياراديلمش و بر پيغمبره زوجه اولاجق فطرتده اولديغنى، زيد (رض) فراستله حسّ ايتمش و كنديسنى اوڭا زوج اولاجق فطرتده كندينه كفو بولماديغندن، معنوى إمتزاجسزلغه سببيت ويرديگى ايچون تطليق ايتمشدر. اللّٰهڭ أمريله رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام آلمش؛ يعنى (زَوَّجْنَاكَهَا) نڭ إشارتيله، او نكاح بر عقدِ سماوى اولديغنه دلالتيله، خارق العاده و عُرف و معاملاتِ ظاهريه فوقنده، صِرف قدرڭ حكميلهدر كه رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام، او حُكمِ قدره إنقياد گوسترمشدر و مجبور اولمشدر. نفس آرزوسيله دگلدر. شو قدر حكمنڭ ده أهمّيتلى بر حُكمِ شرعى و مهمّ بر حكمتِ عامّهيى و شموللى بر مصلحتِ عموميهيى تضمّن ايدن (لِكَىْ لَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنٖينَ حَرَجٌ فٖٓى اَزْوَاجِ اَدْعِيَٓائِهِمْ) آيتِ كريمهسنڭ إشارتيله: بيوكلرڭ كوچكلره «اوغلم» ديمهلرى، ظِهار مسئلهلرى گبى، يعنى قاريسنه « آنام گبيسڭ» ديسه، حرام اولديغى گبى دگلدر كه، أحكام اونڭله دگيشسين. هم بيوكلرڭ رعيتلرينه و پيغمبرلرڭ امّتلرينه پدرانه نظر و خطابلرى، وظيفۀِ رسالت إعتباريلهدر؛ شخصيتِ إنسانيه إعتباريله دگلدر كه اونلردن زوجه آلمق اويغون دوشمهسين؟
ايكنجى بر طبقهنڭ حصّۀِ فهمى شودر كه: بر بيوك آمر، رعيتنه پدرانه بر شفقت ايله باقار. أگر او آمر، ظاهرى و باطنى بر پادشاهِ روحانى اولسه؛ مرحمتى، پدرڭ يوز دفعه شفقتندن ايلرى گيتديگى ايچون، رعيتنڭ أفرادى، اونڭ حقيقى أولادى گبى، اوڭا پدر نظريله باقارلر. پدر نظرى ايسه، زوج نظرينه إنقلاب ايدهمديگندن و قيز نظرى ده زوجه نظرينه قولايجه دگيشمديگندن، أفكارِ عامّهده، پيغمبرڭ مؤمنلرڭ قيزلرينى آلماسى شو سرّه اويغون گلمديگى ايچون، قرآن او وهمى دفع مقصديله دير: «پيغمبر رحمتِ إلٰهيه حسابيله سزه شفقت ايدر، پدرانه معامله ايدر و رسالت نامنه سز اونڭ أولادى گبيسڭز. فقط شخصيتِ إنسانيه إعتباريله پدريڭز دگلدر كه، سزدن زوجه آلماسى مناسب دوشمهسين؟ و سزلره «اوغلم» ديسه، أحكامِ شريعت إعتباريله سز اونڭ أولادى اولامازسڭز!..»
اَلْبَاقٖى هُوَ الْبَاقٖى
سعيد النورسى
* * *
مناظرات نامندهكى رسالهنڭ بر پارچهسيدر.
س - تعدّدِ زوجات و أسير و كوله گبى بعض مسائلى، بعض أجنبيلر سررشته ايدهرك، مدنيت نقطۀِ نظرنده شريعته بعض أوهام و شبهاتى ايراد ايدييورلر.
ج - شيمديلك مجملًا بر قاعده سويلهيهجگم. تفصيلنى مستقل بر رساله ايله بيان ايتمك فكرنده يم.
ايشته إسلاميتڭ أحكامى ايكى قسمدر:
بريسى: شريعت اوڭا مؤسّسدر، بو ايسه حسنِ حقيقى و خيرِ محضدر.
ايكنجيسى: شريعت، معدِّلدر. يعنى غايت وحشى و غدّار بر صورتدن چيقاروب، أهون الشر و معدَّل و طبيعتِ بشره تطبيقى ممكن و تمامًا حسنِ حقيقىيه گچهبيلمك ايچون زمان و زميندن آلينمش بر صورته إفراغ ايتمشدر. چونكه بردن طبيعتِ بشرده عمومًا حكمفرما اولان بر أمرى بردن رفع ايتمك، بر طبيعتِ بشرى بردن قلب ايتمك إقتضا ايدر. بناءً عليه شريعت واضعِ أسارت دگلدر، بلكه أڭ وحشى صورتدن بويله تمامًا حرّيته يول آچاجق و گچهبيلهجك صورته اينديرمشدر، تعديل ايتمشدر.
هم ده درده قدر تعدّدِ زوجات طبيعته، عقله، حكمته موافق اولمقله برابر شريعت بر دانهدن درده چيقارمامش، بلكه سكز طوقوزدن درده اينديرمشدر. باخصوص تعدّدده اويله شرائط قويمشدر كه؛ اوڭا مراعات ايتمكله هيچ بر مضرّته مؤدّى اولماز. بعض نقطهده شر اولسه ده أهون الشردر. أهون الشر ايسه بر عدالتِ إضافيهدر
* * *