دينده رفورمجيلره بديع الزمانڭ جوابى:
(يگرمى طوقوزنجى مكتوبڭ يدنجى قسمى اولان إشاراتِ سبعهدن)
ايشته كوركورينه تقليدجيلگه آليشان بورادهكى حميتفروشلر دييورلر كه: «مادام خرستيان ديننده بويله بر إنقلاب اولدى؛ بدايتده إنقلابجيلره مرتد دينيلدى، صوڭره خرستيان اولارق ينه قبول ايديلدى. اويله ايسه، إسلاميتده ده بويله دينى بر إنقلاب اولابيلير؟»
الجواب: بو قياسڭ، برنجى إشارتدهكى قياسدن داها زياده فرقى ظاهردر. چونكه دينِ عيسويده يالڭز أساساتِ دينيه حضرتِ عيسى عليه السلامدن آليندى. حياتِ إجتماعيهيه و فروعاتِ شرعيهيه دائر أكثر أحكاملر، حواريّون و سائر رؤساىِ روحانيه طرفندن تشكيل ايديلدى. قسمِ أعظمى، كتبِ سابقۀِ مقدّسهدن آليندى. حضرتِ عيسى عليه السلام، دنياجه حاكم و سلطان اولماديغندن و قوانينِ عموميۀِ إجتماعيهيه مرجع اولماديغندن؛ أساساتِ دينيهسى، خارجدن بر لباس گيديرلمش گبى، شريعتِ خرستيانيه نامنه عُرفى قانونلر، مدنى دستورلر آلينمش، باشقه بر صورت ويريلمش. بو صورت تبديل ايديلسه، او لباس دگيشديريلسه، ينه حضرتِ عيسى عليه السلامڭ أساس دينى باقى قالابيلير. حضرتِ عيسى عليه السلامى إنكار و تكذيب چيقماز.
حالبوكه دين و شريعتِ إسلاميهنڭ صاحبى اولان فخرِ عالم عليه الصلاة والسلام ايكى جهانڭ سلطانى، شرق و غرب و أندلس و هند، برر تختِ سلطنتى اولديغندن؛ دينِ إسلامڭ أساساتنى بِالذّات كنديسى گوسترديگى گبى، او دينڭ تفرّعاتنى و سائر أحكامنى، حتّى أڭ جزئى آدابنى دخى بِالذّات او گتيرييور، او خبر ويرييور، او أمر ويرييور.
ديمك فروعاتِ إسلاميه، دگيشمگه قابل بر لباس حكمنده دگل كه؛ اونلر تبديل ايديلسه، أساسِ دين باقى قالابيلسين. بلكه أساسِ دينه بر جسددر، لا أقل بر جلددر. اونڭله إمتزاج و إلتحام ايتمش؛ قابلِ تفريق دگلدر. اونلرى تبديل ايتمك، طوغريدن طوغرىيه صاحبِ شريعتى إنكار و تكذيب ايتمك چيقار.
مذاهبڭ إختلافى ايسه: صاحبِ شريعتڭ گوسترديگى نظرى دستورلرڭ طرزِ تفهّمندن ايلرى گلمشدر. «ضرورياتِ دينيه» دينيلن و قابلِ تأويل اولميان و «محكمات» دينيلن دستورلرى ايسه، هيچ بر جهتله قابلِ تبديل دگلدر و مدارِ إجتهاد اولاماز. اونلرى تبديل ايدن، باشنى ديندن چيقارييور؛ (يَمْرُقُونَ مِنَ الدّٖينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الْقَوْسِ) قاعدهسنه داخل اولويور.
أهلِ بدعه، دينسزلكلرينه و إلحادلرينه شويله بر بهانه بولويورلر. دييورلر كه: «عالمِ إنسانيتڭ متسلسل حادثاتنه سبب اولان فرانسز إختلالِ كبيرنده، پاپاسلره و رؤساىِ روحانيهيه و اونلرڭ مذهبِ خاصّى اولان قاتولك مذهبنه هجوم ايديلدى و تخريب ايديلدى. صوڭره چوقلرى طرفندن تصويب ايديلدى. فرنكلر دخى، اوندن صوڭره داها زياده ترقّى ايتديلر؟»
الجواب: بو قياسڭ دخى، أوّلكى قياسلر گبى فرقى ظاهردر. چونكه فرانسزلرده، خواص و حكومت آدملرى ألنده چوق زمان دينِ خرستيانى، باخصوص قاتولك مذهبى؛ بر واسطۀِ تحكّم و إستبداد اولمشدى. خواص، او واسطه ايله نفوذلرينى عوام اوزرنده إدامه ايدييورلردى. و «سرسرى» تعبير ايتدكلرى عوام طبقهسنده إنتباهه گلن حميتپرورلرينى و خواص ظالملرڭ إستبدادينه قارشى هجوم ايدن حرّيتپرورلرڭ متفكّر قسملرينى أزمگه واسطه اولديغندن و درت يوز سنهيه ياقين فرنگستانده إختلاللر ايله إستراحتِ بشريهيى بوزمغه و حياتِ إجتماعيهيى زير و زبر ايتمگه بر سبب تلقّى ايديلديگندن؛ او مذهبه، دينسزلك نامنه دگل، بلكه خرستيانلغڭ ديگر بر مذهبى نامنه هجوم ايديلدى. و طبقۀِ عوامده و فيلسوفلرده بر كوسمك، بر عداوت حاصل اولمشدى كه؛ معلوم حادثۀِ تاريخيه وقوعه گلمشدر.
حالبوكه دينِ محمّدى (عصم) و شريعتِ إسلاميهيه قارشى؛ هيچ بر مظلومڭ، هيچ بر متفكّرڭ حقّى يوقدر كه، اوندن شكوا ايتسين. چونكه اونلرى كوسديرمييور، اونلرى حمايه ايدييور. تاريخِ إسلام ميداندهدر. إسلاملر ايچنده بر ايكى وقوعاتدن باشقه داخلى محاربۀِ دينيه اولمامش. قاتولك مذهبى ايسه، درت يوز سنه إختلالاتِ داخليهيه سبب اولمش.
هم إسلاميت، خواصدن زياده عوامڭ تحصّنگاهى اولمشدر. وجوبِ زكات و حرمتِ ربا ايله؛ خواصّى، عوامڭ اوستنده مستبد ياپمق دگل، بر جهتده خادم ياپييور. (سَيِّدُ الْقَوْمِ خَادِمُهُمْ ۞ خَيْرُ النَّاسِ مَنْ يَنْفَعُ النَّاسَ) دييور.
هم قرآنِ حكيم لسانيله (اَفَلَا تَعْقِلُونَ ۞ اَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ ۞ اَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ) گبى قدسى حوالهلر ايله، عقلى إستشهاد ايدييور و ايقاظ ايدييور و عقله حواله ايدييور، تحقيقه سَوق ايدييور. اونڭ ايله، أهلِ علم و أصحابِ عقله دين نامنه مقام ويرييور، أهمّيت ويرييور. قاتولك مذهبى گبى عقلى عزل ايتمييور، أهلِ تفكّرى صوصديرمييور، كوركورينه تقليد ايستهمييور.
حقيقى خرستيانلق دگل، بلكه شيمديكى خرستيان ديننڭ أساسيله إسلاميتڭ أساسى مهمّ بر نقطهدن آيريلديغندن؛ سابق فرقلر گبى چوق جهتلرله آيرى آيرى گيدييورلر. او مهمّ نقطه شودر:
إسلاميت، توحيدِ حقيقى دينيدر كه؛ واسطهلرى، أسبابلرى إسقاط ايدييور. أنانيتى قيرييور، عبوديتِ خالصه تأسيس ايدييور. نفسڭ ربوبيتندن طوت، تا هر نوع ربوبيتِ باطلهيى قطع ايدييور، ردّ ايدييور. بو سرّ ايچوندر كه؛ خواصدن بر بيوك إنسان تام ديندار اولسه، أنانيتى ترك ايتمگه مجبور اولور. أنانيتى ترك ايتمهين، صلابتِ دينيهيى و قسمًا ده ديننى ترك ايدر.
شيمديكى خرستيانلق دينى ايسه؛ «ولديت» عقيدهسنى قبول ايتديگى ايچون وسائط و أسبابه تأثيرِ حقيقى ويرر. دين نامنه أنانيتى قيرماز، بلكه حضرتِ عيسى عليه السلامڭ بر مقدّس وكيلى دييه او أنانيته بر قدسيت ويرر. اونڭ ايچون، دنياجه أڭ بيوك مقام إشغال ايدن خرستيان خواصلرى، تام ديندار اولابيليرلر. حتّى آمريقانڭ أسبق رئيسِ جمهورى ويلسون و إنگليزڭ أسبق رئيسِ وكلاسى لوئيد جورج گبى چوقلر وار كه، متعصّب برر پاپاس حكمنده ديندار اولديلر.
مسلمانلرده ايسه اويله مقاملره گيرنلر، نادرًا تام ديندار و صلابتلى قاليرلر. چونكه غرورى و أنانيتى بيراقهمييورلر. تقواىِ حقيقى ايسه، غرور و أنانيتله إجتماع ايدهمييور.
أوت ناصلكه خرستيان خواصّنڭ تعصّبى، مسلمان خواصلرينڭ عدمِ صلابتى مهمّ بر فرقى گوسترييور؛ اويله ده: خرستياندن چيقان فيلسوفلر، دينلرينه قارشى لاقيد ويا معارض وضعيتى آلماسى و إسلامدن چيقان حكمالرڭ قسمِ أعظمى، حكمتلرينى أساساتِ إسلاميهيه بنا ايتمهسى؛ ينه مهمّ بر فرقى گوسترييور.
هم أكثريتله زندانلره و مصيبتلره دوشن عامى خرستيانلر، ديندن مدد بكلهمييورلر. أسكيدن چوغى دينسز اولويورديلر. حتّى فرانسهنڭ إختلالِ كبيرينى چيقاران و «سرسرى دينسز» تعبير ايديلن تاريخجه مشهور إنقلابجيلر، او مصيبتزده عوام قسميدر. إسلاميتده ايسه، أكثريتِ مطلقه ايله حپسه و مصيبته دوشنلر، ديندن مدد بكلرلر و ديندار اولويورلر. ايشته بو حال دخى مهمّ بر فرقى گوسترييور.
اوچنجى إشارت:
أهلِ بدعه دييورلر كه: «بو تعصّبِ دينى، بزى گرى بيراقدى. بو عصرده ياشامق، تعصّبى بيراقمقله اولور. آوروپا، تعصّبى بيراقدقدن صوڭره ترقّى ايتدى؟»
الجواب: ياڭليشسكز و آلدانمشسڭز ويا آلداتييورسڭز. چونكه آوروپا، ديننده متعصّبدر. حتّى بر عادى بولغاره ويا بر نفرِ إنگليزه ويا بر سرسرى فرانسزه «صاريق صار. صارمازسهڭ حپسه آتيلاجقسڭ!» دينيلسه، تعصّبلرى مقتضاسنجه دييهجك: «حپسه دگل، ئولديرسهڭز بيله، دينمه و ملّيتمه بو حقارتى ياپميهجغم!»
هم تاريخ شاهددر كه: أهلِ إسلام نه وقت ديننه تام تمسّك ايتمش ايسه، او زمانه نسبةً ترقّى ايتمش. نه وقت صلابتى ترك ايتمشسه، تدنّى ايتمش. خرستيانلق ايسه، بِالعكسدر. بو ده، مهمّ بر فرقِ أساسيدن نشئت ايتمش.
هم إسلاميت، سائر دينلره قياس ايديلمز. بر مسلمان إسلاميتدن چيقسه و ديننى ترك ايتسه، داها هيچ بر پيغمبرى قبول ايدهمز؛ بلكه جنابِ حقّى دخى إقرار ايدهمز و بلكه هيچ بر مقدّس شيئى طانيماز؛ بلكه كندنده كمالاته مدار اولاجق بر وجدان بولونماز، تفسّخ ايدر. اونڭ ايچون إسلاميت نظرنده، حربى كافرڭ حقِّ حياتى وار. خارجده اولسه مصالحه ايتسه، داخلده اولسه جزيه ويرسه؛ إسلاميتجه حياتى محفوظدر. فقط مرتدڭ حقِّ حياتى يوقدر. چونكه وجدانى تفسّخ ايدر، حياتِ إجتماعيهيه بر زهر حكمنه گچر.
حالبوكه خرستيانڭ بر دينسزى، ينه حياتِ إجتماعيهيه نافع بر وضعيتده قالابيلير. بعض مقدّساتى قبول ايدر و بعض پيغمبرلره اينانهبيلير و جنابِ حقّى بر جهتده تصديق ايدهبيلير.
عجبا بو أهلِ بدعه و طوغريسى أهلِ إلحاد، بو دينسزلكده هانگى منفعتى بولويورلر؟ أگر إداره و آسايشى دوشونويورلرسه؛ اللّٰهى بيلمهين دينسز اون سرسرينڭ إدارهسى و شرلرينى دفع ايتمسى، بيڭ أهلِ ديانتڭ إدارهسندن داها مشكلدر.
أگر ترقّىيى دوشونويورلرسه؛ اويله دينسزلر إدارۀِ حكومته مضر اولدقلرى گبى، ترقّىيه دخى مانعدرلر. ترقّى و تجارتڭ أساسى اولان أمنيت و آسايشى قيرييورلر. طوغريسى اونلر، مسلكجه تخريباتجيدرلر. دنياده أڭ بيوك أحمق اودر كه، بويله دينسز سرسريلردن ترقّى و سعادتِ حياتيهيى بكلهسين.
بويله أحمقلردن مهمّ بر موقعى إشغال ايدن بريسى ديمش كه: «بز، اللّٰه اللّٰه دييه دييه گرى قالدق. آوروپا، طوپ تفنك دييه دييه ايلرى گيتدى.»
«جَوَابُ الأحمق السكوت» قاعدهسنجه، بويلهلره قارشى جواب سكوتدر. فقط بعض أحمقلرڭ آرقهسنده بدبخت غافللر بولونديغندن ديرز كه:
أى بيچارهلر! بو دنيا بر مسافرخانهدر. هر گونده اوتوز بيڭ شاهد، جنازهلريله «اَلْمَوْتُ حق» حكمنى إمضا ايدييورلر و او دعوايه شهادت ايدييورلر. ئولومى ئولديرهبيلير ميسڭز؟ بو شاهدلرى تكذيب ايدهبيلير ميسڭز؟ مادام ايدهمييورسڭز؛ موت، اللّٰه اللّٰه ديديرتير. سكراتده اللّٰه اللّٰه يرينه؛ هانگى طوپڭز، هانگى تفنگڭز، ظلماتِ أبدىيى او سكراتدهكينڭ اوڭنده ايشيقلانديرر، يأسِ مطلقنى اُميدِ مطلقه چويرهبيلير؟ مادام ئولوم وار، قبره گيريلهجك؛ بو حيات گيدييور، باقى بر حيات گلييور. بر دفعه طوپ تفنك دينيلسه؛ بيڭ دفعه اللّٰه اللّٰه ديمك لازم گلير. هم اللّٰه يولنده اولسه؛ تفنك ده اللّٰه دير، طوپ ده اللّٰه أكبر دييه باغيرر، اللّٰه ايله إفطار ايدر، إمساك ايدر.
(مكتوبات، سه. ٤٣٥)
* * *
(مدنيتده ترقّى، آسايش و أمنيتڭ تأمينى نه ايله اولور؟)
اون يدنجى لمعهنڭ يدنجى نوطهسندن
أى ديوانه باش و بوزوق قلب! ظن ايدر ميسڭ كه، «مسلمانلر دنيايى سومييورلر وياخود دوشونمييورلر كه، فقرِ حاله دوشمشلر و ايقاظه محتاجدرلر؛ تا كه دنيادن حصّهسنى اونوتماسينلر.» ظنّڭ ياڭليشدر، تخمينڭ خطادر. بلكه حرص شدّتلنمش، اونڭ ايچون فقرِ حاله دوشويورلر. چونكه مؤمنده حرص، سببِ خسارتدر و سفالتدر. (اَلْحَرٖيصُ خَائِبٌ خَاسِرٌ) ضروبِ أمثال حكمنه گچمشدر.
أوت إنسانى دنيايه چاغيران و سَوق ايدن أسباب چوقدر. باشده نفس و هواسى و إحتياج و حواسّى و طويغولرى و شيطانى و دنيانڭ صورى طاتليلغى و سنڭ گبى كوتو آرقداشلرى گبى چوق داعيلرى وار. حالبوكه باقى اولان آخرته و اوزون حياتِ أبديهيه دعوت ايدن آزدر. أگر سنده ذرّه مقدار بو بيچاره ملّته قارشى حميت وارسه و علوِّ همّتدن دم وورديغڭ يالان اولمازسه، حياتِ باقيهيه يارديم ايدن آزلره إمداد ايتمك لازم گلير. يوقسه او آز داعيلرى صوصديروب، چوقلره يارديم ايتسهڭ شيطانه آرقداش اولورسڭ.
آيا ظن ايدر ميسڭ؛ بو ملّتڭ فقرِ حالى، ديندن گلن بر زهد و تركِ دنيادن گلن بر تنبللكدن نشئت ايدييور. بو ظنده خطا ايدييورسڭ. عجبا گورمييور ميسڭ كه، چين و هنددهكى مجوسى و بَراهِمه و آفريقادهكى زنجيلر گبى، آوروپانڭ تسلّطى آلتنه گيرن ملّتلر بزدن داها فقيردرلر. هم گورمييور ميسڭ كه، ضرورى قوتدن زياده مسلمانلرڭ ألنده بيراقيلمييور. يا آوروپا كافر ظالملرى ويا آسيا منافقلرى، دسيسهلريله يا چالار ويا غصب ايدييور.
سزڭ جبرًا بويله أهلِ ايمانى ميمسز مدنيته سَوق ايتمكدهكى مقصديڭز، أگر مملكتده آسايش و أمنيت و قولايجه إداره ايتمك ايسه، قطعيًا بيليڭز كه؛ خطا ايدييورسڭز، ياڭليش يوله سَوق ايدييورسڭز. چونكه إعتقادى صارصيلمش، أخلاقى بوزولمش يوز فاسقڭ إدارهسى و اونلر ايچنده آسايش تأمينى، بيڭلر أهلِ صلاحتڭ إدارهسندن داها مشكلدر.
ايشته بو أساسلره بناءً أهلِ إسلام، دنيايه و حرصه سَوق ايتمگه و تشويق ايتمگه محتاج دگلدرلر. ترقّيات و آسايشلر، بونڭله تأمين ايديلمز. بلكه مساعيلرينڭ تنظيمنه و مابيْنلرندهكى أمنيتڭ تأسيسنه و تعاون دستورينڭ تسهيلنه محتاجدرلر. بو إحتياج ده، دينڭ أوامرِ قدسيهسيله و تقوا و صلابتِ دينيه ايله اولور.
* * *
(استاديمز حياتنده هديه دخى آلمادى.)
(او مذكور و معلوم طلبهسنڭ هديهسنه قارشى جوابدن بر پارچهدر.)
ثالثًا: بڭا بر هديه گوندردڭ. غايت أهمّيتلى بر قاعدهمى بوزمق ايسترسڭ. بن ديمييورم كه «قارداشم و برادرزادهم اولان عبد المجيد و عبد الرحماندن قبول ايتمديگم گبى سندن ده قبول ايتمهم.» چونكه سن اونلردن داها ايلرى و روحمه داها ياقين اولديغڭدن، هركسڭ هديهسى ردّ ايديلسه، سنڭكى بر دفعهيه مخصوص اولمق اوزره ردّ ايديلمز. فقط بو مناسبتله او قاعدهمڭ سرّينى سويلهيهجگم. شويله كه:
أسكى سعيد منّت آلمازدى. منّتڭ آلتنه گيرمكدن ايسه، ئولومى ترجيح ايدردى. چوق زحمت و مشقّت چكديگى حالده، قاعدهسنى بوزمادى. أسكى سعيدڭ سنڭ بو بيچاره قارداشڭه إرثيت قالان شو خصلتى ايسه، تزهّد و صنعى بر إستغنا دگل، بلكه درت بش جدّى أسبابه إستناد ايدر.
برنجيسى: أهلِ ضلالت، أهلِ علمى؛ علمى واسطۀِ جرّ ايتمكله إتهام ايدييورلر. «علمى و دينى كنديلرينه مدارِ معيشت ياپييورلر» دييوب إنصافسزجهسنه اونلره هجوم ايدييورلر. بونلرى فعلًا تكذيب لازمدر.
ايكنجيسى: نشرِ حق ايچون أنبيايه إتّباع ايتمكله مكلّفز. قرآنِ حكيمده، حقّى نشر ايدنلر:
﴿اِنْ اَجْرِىَ اِلَّا عَلَى اللّٰهِ ۞ اِنْ اَجْرِىَ اِلَّا عَلَى اللّٰهِ﴾
دييهرك، إنسانلردن إستغنا گوسترمشلر. سورۀِ يٰسٓده
﴿اِتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْئَلُكُمْ اَجْرًا وَهُمْ مُهْتَدُونَ﴾
جملهسى، مسئلهمز حقّنده چوق معنيداردر.
اوچنجيسى: برنجى سوزده بيان ايديلديگى گبى: اللّٰه نامنه ويرمك، اللّٰه نامنه آلمق لازمدر. حالبوكه أكثريا يا ويرن غافلدر؛ كندى نامنه ويرر، ضمنى بر منّت ايدر. يا آلان غافلدر؛ منعمِ حقيقىيه عائد شكرى، ثنايى، ظاهرى أسبابه ويرر، خطا ايدر.
دردنجيسى: توكّل، قناعت و إقتصاد اويله بر خزينه و بر ثروتدر كه، هيچ بر شى ايله دگيشلمز. إنسانلردن أخذِ مال ايدوب او توكنمز خزينه و دفينهلرى قپاتمق ايستهمم. رزّاقِ ذو الجلاله يوز بيڭلر شكر ايدييورم كه، كوچكلگمدن بَرى بنى منّت و ذلّت آلتنه گيرمگه مجبور ايتمهمش. اونڭ كرمنه إستنادًا، بقيّۀِ عمريمى ده او قاعده ايله گچيرمسنى رحمتندن نياز ايدييورم.
بشنجيسى: بر ايكى سنهدر چوق أمارهلر و تجربهلرله قطعى قناعتم اولدى كه؛ خلقلرڭ مالنى، خصوصًا زنگينلرڭ و مأمورلرڭ هديهلرينى آلمغه مأذون دگلم. بعضلرى بڭا طوقونويور.. بلكه طوقونديريلييور، ييديريلمييور. بعضًا بڭا ضررلى بر صورته چوريلييور. ديمك غيرڭ مالنى آلمامغه معنًا بر أمردر و آلمقدن بر نهيدر. هم بنده بر توحّش وار؛ هركسى، هر وقت قبول ايدهمييورم. خلقڭ هديهسنى قبول ايتمك، اونلرڭ خاطرينى صايوب ايستهمديگم وقتده اونلرى قبول ايتمك لازم گلييور.. او ده خوشمه گيتمييور. هم تصنّع و تملّقدن بنى قورتاران بر پارچه قورو أكمك يمك و يوز يامالى بر لباس گيمك، بڭا داها خوش گلييور. غيرڭ أڭ أعلا باقلاواسنى يمك، أڭ مرصّع لباسنى گيمك و اونلرڭ خاطرينى صايمغه مجبور اولمق، بڭا ناخوش گلييور.
آلتنجيسى: و إستغنا سببنڭ أڭ مهمّى: مذهبمزجه أڭ معتبر اولان ابن حجر دييور كه: «صلاحت نيّتيله سڭا ويريلن بر شيئى، صالح اولمازسهڭ قبول ايتمك حرامدر.»
ايشته شو زمانڭ إنسانلرى حرص و طمع يوزندن كوچك بر هديهسنى پك بهالى صاتييورلر. بنم گبى گناهكار بر بيچارهيى، صالح ويا ولى تصوّر ايدهرك، صوڭره بر أكمك ويرييورلر. أگر حاشا بن كنديمى صالح بيلسهم؛ او علامتِ غروردر، صلاحتڭ عدمنه دليلدر. أگر كنديمى صالح بيلمزسهم، او مالى قبول ايتمك جائز دگلدر.
هم آخرته متوجّه أعماله مقابل صدقه و هديهيى آلمق، آخرتڭ باقى ميوهلرينى دنياده فانى بر صورتده يمك ديمكدر.
سعيد النورسى
(مكتوبات، سه. ١٣)
* * *
(بديع الزمانڭ گچيم و معيشتى ناصلدر؟)
(اون آلتنجى مكتوبڭ دردنجى نقطهسندن بعض پارچهلر.)
أوهاملى بر سؤاله جواب
أهلِ دنيا بڭا دير: «نه ايله ياشايورسڭ؟ چاليشمهدن ناصل گچينييورسڭ؟ مملكتمزده تنبلجه اوطورانلرى و باشقهسنڭ سعيى ايله گچيننلرى ايستهمييورز.»
الجواب: بن إقتصاد و بركتله ياشايورم. رزّاقمدن باشقه كيمسهنڭ منّتنى آلمايورم و آلمامغه ده قرار ويرمشم. أوت گونده يوز پاره، بلكه قرق پاره ايله ياشايان بر آدم، باشقهسنڭ منّتنى آلماز. شو مسئلهنڭ ايضاحنى هيچ آرزو ايتمييوردم. بلكه بر غرورى و بر أنانيتى إحساس ايدر فكريله، بيان ايتمك بڭا پك ناخوشدر. فقط مادام أهلِ دنيا أوهاملى بر صورتده صورييورلر، بن ده ديرم كه:
كوچكلگمدن بَرى خلقلرڭ مالنى قبول ايتمهمك (وَلَوْ زكات دخى اولسه) هم معاشى قبول ايتمهمك (يالڭز بر ايكى سنه دار الحكمة الإسلاميهده دوستلريمڭ إجباريله قبول ايتمگه مجبور اولدم و او پارهيى ده معنًا ملّته إعاده ايتدك) هم معيشتِ دنيويه ايچون منّت آلتنه گيرمهمك، بتون عمرمده بر دستورِ حياتمدر. أهلِ مملكتم و باشقه يرلرده بنى طانييانلر بونى بيلييورلر. بو بش سنهكى نفيمده، چوق دوستلر بڭا هديهلرينى قبول ايتديرمك ايچون چوق چاليشديلر، قبول ايتمدم.
«اويله ايسه ناصل إداره ايدرسڭ؟» دينيلسه، ديرم:
بركت و إكرامِ إلٰهى ايله ياشايورم. نفسم چندان هر حقارته، هر إهانته مستحق ايسه ده؛ فقط قرآن خدمتنڭ كرامتى اولارق، أرزاق خصوصنده إكرامِ إلٰهى اولان بركته مظهر اولويورم.
﴿وَاَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ﴾
سرّيله، جنابِ حقّڭ بڭا ايتديگى إحساناتى ياد ايدوب، بر شكرِ معنوى نوعنده بر قاچ نمونهسنى سويلهيهجگم. بر شكرِ معنوى اولمقله برابر، قورقويورم كه، بر ريا و غرورى إحساس ايدهرك او مبارك بركت كسيلسين. چونكه مفتخرانه گيزلى بركتى إظهار ايتمك، كسيلمهسنه سبب اولور. فقط نه چاره، سويلهمگه مجبور اولدم.
ايشته بريسى: شو آلتى آيدر اوتوز آلتى أكمكدن عبارت بر كيله بغداى بڭا كافى گلدى. داها وار، بيتمهمش. نه مقدار كفايت (حاشيه) ايدهجك، بيلمييورم.
___
(حاشيه): بر سنه دوام ايتدى.
___
ايكنجيسى: شو مبارك رمضانده، يالڭز ايكى خانهدن بڭا يمك گلدى، ايكيسى ده بنى خسته ايتدى. آڭلادم كه، باشقهسنڭ يمگنى يمكدن ممنوعم. متباقيسى، بتون رمضانده بنم إدارهمه باقان مبارك بر خانهنڭ و صادق بر آرقداشم اولان او خانه صاحبى عبد اللّٰه چاوشڭ إخبارى و شهادتيله؛ اوچ أكمك، بر قِيّه (كيلو ديمك) پرنج بڭا كافى گلمشدر. حتّى او پرنج، اون بش گون رمضاندن صوڭره بيتمشدر.
اوچنجيسى: طاغده، اوچ آى بڭا و مسافرلريمه بر قِيّه ترهياغى، (هر گون أكمكله برابر يمك شرطيله) كافى گلدى. حتّى سليمان إسمنده مبارك بر مسافرم واردى. بنم أكمگم ده و اونڭ أكمگى ده بيتييوردى. جهارشنبه گونى ايدى؛ ديدم اوڭا: گيت أكمك گتير. ايكى ساعت، هر طرفمزده كيمسه يوق كه، اورادن أكمك آلينسين. «جمعه گيجهسى سنڭ يانڭده بو طاغده برابر دعا ايتمك آرزو ايدييورم» ديدى. بن ده ديدم: «تَوَكَّلْنَا على اللّٰه، قال.»
صوڭره هيچ مناسبتى اولماديغى حالده و بر بهانه يوقكن، ايكيمز يورىيه يورىيه بر طاغڭ تپهسنه چيقدق. إبريقده بر پارچه صو واردى. بر پارچه شكر ايله چايمز واردى. ديدم: «قارداشم، بر پارچه چاى ياپ.» او اوڭا باشلادى، بن ده درين بر درهيه باقار بر قطران آغاجى آلتنده اوطوردم. متأسّفانه شويله دوشوندم كه: كوفلنمش بر پارچه أكمگمز وار؛ بو آقشام آنجق ايكيمزه يتر. ايكى گون ناصل ياپاجغز و بو صافىقلب آدمه نه دييهجگم؟ دييه دوشونمهده ايكن، بردن بره باشم چوريلير گبى باشمى چويردم؛ گوردم كه: قوجه بر أكمك، قطران آغاجنڭ اوستنده، داللرى ايچنده بزه باقييور. ديدم: «سليمان مژده! جنابِ حق بزه رزق ويردى.» او أكمگى آلدق؛ باقييورز كه، قوشلر و حيواناتِ وحشيه هيچ برى ايليشمهمش. يگرمى اوتوز گوندر هيچ بر إنسان او تپهيه چيقمامشدى. او أكمك، ايكيمزه ايكى گون كافى گلدى. بز ييركن، بيتمك اوزره ايكن، درت سنه صادق بر صدّيقم اولان مستقيم سليمان، أكمكله آشاغيدن چيقهگلدى.
دردنجيسى: شو اوستمدهكى ساقويى، يدى سنه أوّل، أسكى اولارق آلمشدم. بش سنهدر ألبسه، چماشير، پاپوچ، چوراب ايچون درت بچق ليرا ايله إداره ايتدم. بركت إقتصاد و رحمتِ إلٰهيه بڭا كافى گلدى.
ايشته شو نمونهلر گبى چوق شيلر وار و بركتِ إلٰهيهنڭ چوق جهتلرى وار. بو كوى خلقى چوغنى بيليرلر. فقط صاقين بونلرى فخر ايچون ذكر ايدييورم ظن ايتمهيڭز، بلكه مجبور اولدم. هم بنم ايچون اييلگه بر مدار اولديغنى دوشونمهيڭز. بو بركتلر، يا يانمه گلن خالص دوستلريمه إحساندر ويا خدمتِ قرآنيهيه بر إكرامدر ويا إقتصادڭ بركتلى بر منفعتيدر وياخود «يا رحيم، يا رحيم» ايله ذكر ايدن و يانمده بولونان درت كدينڭ رزقلريدر كه، بركت صورتنده گلير، بن ده اوندن إستفاده ايدرم. أوت حزين ميرميرلرينى دقّتله ديڭلهسهڭ، «يا رحيم، يا رحيم» چكدكلرينى آڭلارسڭ.
كدى بحثى گلدى، طاووغى خاطره گتيردى. بر طاووغم وار. شو قيشده، يمورطه ماكينهسى گبى پك آز فاصله ايله هر گون رحمت خزينهسندن بڭا بر يمورطه گتيرييوردى. هم بر گون ايكى يمورطه گتيردى؛ بن ده حيرتده قالدم. دوستلرمدن صوردم: «بويله اولور مى؟» ديدم. ديديلر: «بلكه بر إحسانِ إلٰهيدر.» هم شو طاووغڭ يازڭ چيقارديغى كوچك بر ياوروسى واردى. رمضانِ شريفڭ باشنده يمورطهيه باشلادى، تا قرق گون دوام ايتدى. هم كوچك، هم قيشده، هم رمضانده، بو مبارك حالى بر إكرامِ ربّانى اولديغنه، نه بنم و نه ده بڭا خدمت ايدنلرڭ شبههمز قالمادى. هم نه وقت آننهسى كسدى، همان او باشلادى.. بنى يمورطهسز بيراقمدى.
(مكتوبات، سه. ٦٦)
* * *
خدمتِ قرآنيه و ايمانيهده أعظمى فداكارلق لازمدر.
(أولنمك مسئلهسى)
خانملر رهبرندن
﴿بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ﴾
﴿اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ اَبَدًا دَائِمًا﴾
باشقه خارج مملكتده مهمّ يرلرده جريدهلرله صوريلان «نهدن سنّتِ سنيهيه مخالف اولارق مجرّد قالدڭ؟» سؤالنه بر جوابدر.
أوّلا، مكتوبڭزى غايت خسته اولان استاديمزه اوقودق. استاديمز ايسه «بن شدّتلى خسته اولماسه ايدم، بو چوق قيمتدار و مدقّق و مبارك قارداشلريمه تفصيلاتلى بر جواب يازاجقدم. فقط بو شدّتلى وضعيتم مساعده ايتمديگندن غايت قيصه، بر قاچ نقطهيى او مبارك و صميمى قارداشلريمه و خدمتِ قرآنيهده آرقداشلريمه يازارسڭز.» ديدى.
برنجيسى: قرق سنهدن بَرى غايت دهشتلى بر زندقه هجومى قارشيسنده، هر شيئنى فدا ايدهجك حقيقى فداكارلر لازم گلديگى بر زمانده، قرآنِ حكيمڭ حقيقتنه، دگل دنيا سعادتمى، بلكه لزوم اولسه آخرت سعادتمى دخى فدا ايتمگه قرار ويردم. دگل بر سنّت اولان موقّت دنيا زوجهلرينى آلمق، بلكه بو دنياده اون حورى ده بڭا ويريلسه ايدى بيراقمغه مجبوردم كه إخلاصِ حقيقى ايله حقيقتِ قرآنيهيه خدمت ايدهبيلهيم. چونكه بو دهشتلى دينسزلك قوميتهلرى، اويله دهشتلى هجوملرى و دسيسهلرى ياپييورلردى كه بونلره قارشى گلمك ايچون أعظمى فداكارلق ياپمق و حركاتِ دينيهسنى رضاءِ إلٰهيدن باشقه هيچ بر شيئه آلَت ياپمامق لازم گلييوردى.
بيچاره بر قسم عالملر و أهلِ تقوا إنسانلر، چولوق چوجغنڭ معيشت ديردى ايچون بدعهلره فتوا ويرديلر ويا طرفدار گورونديلر. خصوصًا دين درسلرينى قالديروب أذانِ محمّدىيى قالديرمق گبى دهشتلى هجوملره قارشى، أعظمى فداكارلق و أعظمى ثبات و متانت و هر شيدن إستغنا ايتمك لزومى قارشيسنده، بن بر سنّتِ سنيه اولان أولنمك عادتنى ترك ايتدم كه تا چوق حراملره گيرميهيم و چوق واجبلرى و فرضلرى ياپابيلهيم. بر سنّت يوزندن يوز گناهه گيريلمز. چونكه او قرق سنه ظرفنده بر تك سنّتى يرينه گتيرن بعض خواجهلر، اون كبائره و حراملره گيرمگه، بر قسم سنّت و فرضلرى بيراقمغه كنديلرينى مجبور بيلديلر.
ثانيًا: آيتِ كريمهده (فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ) و حديثِ شريفدهكى (تَنَاكَحُوا تَكَاثَرُوا) گبى أمرلر أمرِ دائمى و وجوبى دگلدرلر. بلكه إستحبابى و سنّت أمرلريدر. هم شرطلره باغليدر. هم ده هركس ايچون هر وقت دگلدر.
هم ده (لَا رُهْبَانِيَّةَ فِى الْاِسْلَامِ) «رهبانيت إسلاميتده يوقدر.» معناسى، رهبانيلر گبى تجرّد مردوددر، حقيقتسزدر، حرامدر ديمك دگلدر. بلكه (خَيْرُ النَّاسِ مَنْ يَنْفَعُ النَّاسَ) حديثنڭ سرّى ايله حياتِ إجتماعيهيه خدمت ايتمك ايچون إجتماعى بر عادتِ إسلاميهيه ترويجدر. يوقسه سلفِ صالحيندن بيڭلرله أهلِ حقيقت إنزوايه، مغارهلره موقّةً گيرمشلر. دنيانڭ فانى مزيّناتندن إستغنا و تجرّد ايتمشلر، تا كه حياتِ أبديهلرينه تام خدمت ايتسينلر.
مادام شخصى و خصوصى كمالاتِ باقيهسى ايچون دنيايى ترك ايدنلر، سلفِ صالحيندن چوق وار. ألبته خصوصى دگل، كلّى و عمومى اولارق چوق بيچارهلرڭ سعادتِ باقيهلرى ايچون و ضلالته دوشمهملرى و ايمانلرينى تقويه ايدوب قورتارمهلرى ايچون و حقيقتِ قرآنيه و ايمانيهيه تام خدمت ايتمك و خارجدن گلن، داخلده چيقان دينسزلره قارشى طايانمق ايچون زائل و فانى دنياسنى ترك ايتمك، ألبته سنّتِ سنيهيه مخالفت دگل بلكه حقيقتِ سنّته مطابقتدر. و صدّيقِ أكبرڭ «جهنّمده وجودم بيوسون، تا أهلِ ايمانه ير بولونماسين.» دييه فداكارلقده أعظمى صداقتڭ بر ذرّهسنى قزانمق فكريله، بيچاره سعيد بتون عمرنده تجرّدى، إستغنايى إختيار ايتمش.
ثالثًا: رسالۀِ نورڭ طلبهلرينه «باشقهلرى أولنييورلر، سز تزوّجدن واز گچڭز.» دينيلمهمش، دينيلمز. فقط طلبهلر بر قاچ طبقهدر. بر طبقهنڭ حقيقى إخلاصى غائب ايتمهمك و حقيقى فداكارلق و أعظمى بر صداقت طاشيمق ايچون دنيا إحتياجلرينه ممكن اولديغى قدر، عمرينڭ موقّت بر قسمنده باغلانمامسى بو زمانده لازم گلييور.
أگر خدمتِ قرآنيه و ايمانيهده يارديمجى بر خانم بولسه آلير. خدمتنه ضرر ويرمز. لِلّٰهِ الحمد بو نوعدن چوق نور طلبهلرى وار، زوجهلرى اونلردن گرى قالمييورلر. بلكه قادينلردهكى شفقتدن گلن اجرتسز فطرى قهرمانلق و حقيقى إخلاص جهتيله زوجندن داها ايلرى گيدهبيلير. نور طلبهلرينڭ يتيشمش قسملرندن أكثريسى أولنمشلر، بو سنّتى يرينه گتيرمشلردر. رسالۀِ نور اونلره دير كه:
خانهڭز بر كوچك مدرسۀِ نوريه، بر مكتبِ عرفان اولسون كه بو سنّت تام يرينه گلسين. سنّتِ سنيهنڭ ميوهسى اولان چوجقلر آخرتده سزه شفاعتجى اولسونلر. دنياده ده ايمان درسنى آلوب سزه حقيقى أولاد اولسونلر. يوقسه بو اوتوز سنهده قسمًا اولديغى گبى او چوجقلره يالڭز تربيۀِ مدنيه ويريلسه بر جهتده او چوجقلر دنياده فائدهسز و آخرتده دعواجى اولارق «نه ايچون ايمانمى قورتارمديڭز؟» دييهجكلرندن پدر و والدهلرينى محزون ايتمك، سنّتِ سنيهنڭ حكمتنه منافى اولور.
سعيد النورسى
(خانملر ر.، سه. ٢٥)
* * *
صقال و جمعه مسئلهسى
(لاحقه مكتوبلرندن)
رسالۀِ نورڭ ضعيف و يڭى شاكردلرينى وسوسهدن قورتارمق ايچون بيان ايدييورم كه:
بن، جنابِ حقّه شكر ايدييورم كه؛ نفسمى كنديمه بگنديرمهمش و قصورلريمى كنديمه بيلديرمش. دگل كنديمى صاتمق، خودفروشلق ايتمك، بلكه كمالِ محجوبيتله رسالۀِ نورڭ مبارك شاكردلرى ايچنده اونلرڭ صميميت و إخلاصى ايله كنديمى عفو ايتديرمك و اونلرڭ معنوى شفاعتيله گناهلريمه بر كفّارت آرامقدر.
بڭا إعتراض ايدنلر، گيزلى عيبلريمى بيلمييورلر. يالڭز ظاهرى بعض خطالريمى بهانه ايدوب و ياڭليش اولارق رسالۀِ نورى بنم مالم ظن ايدوب رسالۀِ نورڭ نورلرينه پرده چكمك، إنتشارينه رقابت ايتمك ايچون ديرلر: «سعيد جمعه جماعتنه گلمييور، صقال بيراقمييور» گبى تنقيدلرى وار.
الجواب: بن، چوق قصورلرى قبول ايله برابر ديرم: بو ايكى مسئلهده بيوك معذرتلرم وار.
أوّلا: بن شافعىيم. شافعى مذهبنده جمعهنڭ بر شرطى؛ قرق آدم إمام آرقهسنده فاتحه اوقومقدر. داها باشقه شرطلرى ده وار. اونڭ ايچون بوراده بڭا جمعه فرض دگل. بن، مذهبِ أعظمىيى تقليدًا، بعضًا سنّت اولارق قيلييوردم.
ثانيًا: يگرمى سنهدر حقسز اولارق بنى إنسانلرله گوروشديرمكدن منع ايتدكلرى ايچون، (هم بو آخرده، رسمًا درت آى أوّل پرده آلتنده إنسانلرله تماس ايتديرمهمك ايچون تنبيهات اولمش) هم يگرمى بش سنهدر بن منزوى ياشاديغم ايچون، قالابالق يرلرده حضور بولامييورم و هركسڭ آرقهسنده مذهبمجه إقتدا ايدوب نماز قيلامييورم و اوقومقده يتيشهمييورم و داها فاتحهنڭ ياريسنى اوقومادن، إمام ركوعه گيدييور. بزده فاتحه اوقومق فرضدر.
صقال مسئلهسى ايسه: بو بر سنّتدر، خواجهلره مخصوص دگل. بو ملّتده يوزده طقسان صقالسز اولانلرڭ ايچنده كوچكدن بَرى صقالسز بولوندم. بو يگرمى سنهدر بڭا رسمى هجوملرده بعض آرقداشلريمڭ صقاللرينى كسديرملريله، بنم صقال بيراقماديغم بر حكمت، بر عنايتِ إلٰهيه اولديغنى إثبات ايتدى. أگر صقال اولسه ايدى تراش ايديلسه ايدى، رسالۀِ نوره بيوك بر ضرردى. چونكه ئولهجكدم، طاياناميهجقدم.
بعض عالملر «صقالى تراش ايتمك جائز دگلدر» ديمشلر. مرادلرى صقالى بيراقدقدن صوڭره تراش ايتمك حرامدر ديمكدر. يوقسه هيچ بيراقميان، بر سنّتى ترك ايتمش اولور. فقط بو زمانده، دهشتلى پك چوق گناهِ كبيرهدن چكينمك ايچون، بو تركِ سنّته مقابل، رسالۀِ نورڭ إرشاديله، يگرمى سنه حپسِ منفرد حكمنده إشكنجهلى بر حيات گچيردك؛ إن شاء اللّٰه او سنّتڭ تركنه بر كفّارتدر.
هم بونى قطعيًا إعلان ايدييورم كه: رسالۀِ نور، قرآنڭ ماليدر. بنم نه حدّم وار كه، صاحب اولايم؛ تا كه قصورلرم اوڭا سرايت ايتسين. بلكه او نورڭ قصورلى بر خادمى و او ألماس مجوهرات دكّاننڭ بر دلاّلىيم. بنم قارمهقاريشيق وضعيتم اوڭا سرايت ايدهمز، اوڭا طوقوناماز. ذاتًا رسالۀِ نورڭ بزه ويرديگى درس ده، حقيقتِ إخلاص و تركِ أنانيت و دائما كندينى قصورلى بيلمك و خودفروشلق ايتمهمكدر. كنديمزى دگل، رسالۀِ نورڭ شخصِ معنويسنى أهلِ ايمانه گوسترييورز.
بزلر، قصوريمزى گورهنه و بزه بيلديرنه (فقط حقيقت اولمق شرطيله) منّتدار اولويورز، اللّٰه راضى اولسون ديرز. بوينمزده بر عقرب بولونسه، ايصيرمادن آتيلسه، ناصل ممنون اولورز؛ قصوريمزى، (فقط غرض و عناد اولمامق شرطيله و بدعهلره و ضلالته يارديم ايتمهمك قيديله) قبول ايدوب منّتدار اولويورز.
اَلْبَاقٖى هُوَ الْبَاقٖى
سعيد النورسى
(أميرطاغ ل. ١، سه. ٤٨)
* * *
(رسالۀِ نور بنم مالم دگل، بنم هنرم اولاماز.)
(قسطمونى لاحقهسندن)
بو زمانده غايت قوّتلى و حقيقتلى ميليونلر فداكارلرى بولونان مشربلر، مسلكلر بو دهشتلى ضلالت هجومنه قارشى ظاهرًا مغلوبيته دوشدكلرى حالده؛ بنم گبى ياريم اُمّى و كيمسهسز، متماديًا ترصّد آلتنده، قرهقول قارشيسنده و مدهش، متعدّد جهتلرله عليهمده پروپاغندهلر و هركسى بندن تنفير ايتمك وضعيتنده بولونان بر آدم او مسلكلردن داها ايلرى، داها قوّتلى طايانان رسالۀِ النوره صاحب دگلدر. و او أثر اونڭ هنرى اولاماز، اونڭله إفتخار ايدهمز. بلكه طوغريدن طوغرىيه قرآنِ حكيمڭ بو زمانده بر نوعى معجزۀِ معنويهسى اولارق رحمتِ إلٰهيه طرفندن إحسان ايديلمشدر.
او آدم، بيڭلر آرقداشيله برابر او هديۀِ قرآنيهيه أل آتمشلر. هر ناصلسه برنجى ترجمانلق وظيفهسى اوڭا دوشمش. اونڭ فكرى و علمى و ذكاسنڭ أثرى اولمديغنه دليل، رسالۀِ النورده اويله پارچهلر وار كه؛ بعض آلتى ساعتده، بعض ايكى ساعتده، بعض بر ساعتده، بعض اون دقيقهده يازيلان رسالهلر وار. بن يمين ايله تأمين ايدييورم كه، أسكى سعيدڭ قوّۀِ حافظهسى ده برابر اولمق شرطيله او اون دقيقه ايشى اون ساعتده فكرمله ياپامييورم. او بر ساعتلك رسالهيى، ايكى گون إستعدادمله، ذهنمله ياپامييورم و او آلتى ساعتلك رساله اولان اوتوزنجى سوزى نه بن، نه ده أڭ مدقّق ديندار فيلسوفلر آلتى گونده او تحقيقاتى ياپامازلر و هكذا...
ديمك بز مفلس اولديغمز حالده، غايت زنگين بر مجوهرات دكّاننڭ دلاّلى و بر خدمتجيسى اولمشز. (*)
___
(*): أى بو وفاكار، مشفق و خالص استاده أصلسز إسنادلرده بولونان بيچارهلر! شو إفادهلرده تصنّع هيچ بولونهبيلير مى؟ باق سن او مظهرِ عنايت و سردارِ هدايت اولان «سعيد»ه كه بتون بو نهايتسز نعمتِ عظيمه ايچنده يالڭز اللّٰهنه شكر ايدييور. تام بر محويتله خالقنه سجده ايدييور، اوڭا طايانييور و اوڭا گووهنييور. سن ده آڭلا كه بربرى ايچنده حدودسز دائرهلر مِثللو رسالۀِ نورڭ درسنده، تأليفنده، نشرنده و طلبهلرينڭ گورونن پارلاق فتوحاتلر و كائنات عالملرينى ايچنه آلان بربرى ايچندهكى بو فيض و نورلر، هپ ربّ العالمينڭ إحسان و إنعاماتيدر. و طوغريدن طوغرىيه اونڭ خزينۀِ كرمندن گلمكدهدر. سن نجى اولويورسڭ كه او إحسانى طورديرمق ايسترسڭ؟ حاشا!.. سنڭ عنادڭ، سنڭ هجومڭ؛ موقّت بر توقّف دورهسندن صوڭره بهار فورطنهسى و ياغمورينى متعاقب يشيللهنن و سنبللهنن زمين يوزى گبى رسالۀِ نورڭ ده إنكشافنى و إنتشارينى نتيجه ويرمكدهدر. خبرڭ اولسون... ييلديز بوجگى مِثللو قفا فنارينڭ ايشيقجغيله، قرآن گونشنه مقابل گلهمزسڭ. آنجق هركسه مسخره اولورسڭ.
إن شاء اللّٰه باق ناصل لطفِ يزدان ايله رسالۀِ نور ياقين بر آتيده كُرۀِ أرضڭ سيماسنى باشدن باشه نورِ ايمانله تنوير و تزيين ايدهجكدر.
طلبهسى
___
جنابِ حق فضل و كرميله، شو خدمتده قدسيهده خالصانه، مخلصانه بزى و عموم رسالۀِ النور طلبهلرينى دائم موفّق أيلهسين، آمين بِحُرْمَةِ سيّد المرسلين.
سعيد النورسى
(قسطمونى ل.، سه. ١٦١)
* * *
(بديع الزمان و طلبهلرى هيچ بر جمعيت و تشكيلاتله علاقهلرى يوقدر.)
(أسكيشهر محكمه مدافعاتندن)
ثانيًا: مسئلهمز ايماندر. ايمان اخوّتيله بو مملكتده و إسپارطهنڭ يوزده طقسان طوقوز آدملرى ايله اخوّتمز وار. حالبوكه جمعيت ايسه، أكثر ايچنده أقلّيتڭ إتّفاقيدر. بر آدمه قارشى، طقسان طوقوز آدم جمعيت اولماز. مگر غايت إنصافسز بر دينسز، هركسى (حاشا) كنديسى گبى توهّم ايدوب، بو مبارك، ديندار ملّتى تحقير ايتمك نيّتيله بويله إشاعه ايدر.
ثالثًا: بنم گبى جدّى بر محبّتله تورك ملّتنى سَون و قرآنڭ ثناسنه مظهريتلرى جهتيله تورك ملّتنى پك چوق تقدير ايدن و آلتى يوز سنهدن بَرى بتون دنيايه قارشى قويان و قرآنڭ بايراقدارى اولان بو ملّته قارشى غايت شدّتلى طرفدار بولونان و بيڭ توركڭ شهادتيله، بيڭ ملّيتجى توركجيلر قدر تورك ملّتنه بِالفعل خدمت ايدن و قيمتدار اوتوز قرق تورك گنجلرينى، نمازسز اوتوز بيڭ همشهريلرينه ترجيح ايتمكله بو غربتى إختيار ايدن و خواجهلق حيثيتيله عزّتِ علميهيى محافظه ايدن و حقائقِ ايمانيهيى پك واضح بر صورتده درس ويرن بر إنسانڭ؛ اون سنه و بلكه يگرمى اوتوز سنه ظرفنده، يگرمى اوتوز دگل، بلكه يوز و بيڭ طلبهسى، صِرف ايمان و حقيقت و آخرت نقطهسنده اونڭله فداكارانه باغلانسه و آخرت قارداشى اولسه چوق ميدر و ضررى مى وار؟ هيچ أهلِ وجدان و إنصاف بونلرى تنقيده جواز ويرر مى؟ و بونلره جمعيتِ سياسيه نظريله باقهبيلير مى؟
رابعًا: اون سنه ظرفنده يوز بانقنوط ايله إداره ايدن و بعضًا گونده قرق پاره ايله گچينن و يتمش يامالى بر عبايى يدى سنه گيهن بر آدم حقّنده: «نرهدن پاره آلوب ياشايورسڭ و تشكيلات ياپييورسڭ؟» ديينلرڭ نه قدر إنصافدن اوزاق دوشدكلرينى أهلِ إنصاف آڭلار.
(تاريخچه، سه. ٢٢٦)
* * *
(بديع الزمان حضرتلرينڭ مسلمانلرڭ إجتماعى حياتلرنده تشخيص ايتديگى مدنيت ترقّياتنه مانع اولان آلتى خستهلق و تداويلرى ايچون أجزاخانۀِ قرآنيهدن آلديغى آلتى كلمه.)
(خطبۀِ شاميهدن)
بن بو زمان و زمينده، بشرڭ حياتِ إجتماعيه مدرسهسنده درس آلدم و بيلدم كه: أجنبيلر، آوروپاليلر ترقّيده إستقباله اوچمالريله برابر بزى مادّى جهتده قرونِ وسطاده طورديران و توقيف ايدن آلتى دانه خستهلقدر. او خستهلقلر ده بونلردر:
برنجيسى: يأسڭ، اميدسزلگڭ ايچمزده حيات بولوب ديرلمسى.
ايكنجيسى: صدقڭ حياتِ إجتماعيۀِ سياسيهده ئولمسى.
اوچنجيسى: عداوته محبّت.
دردنجيسى: أهلِ ايمانى بربرينه باغلايان نورانى رابطهلرى بيلمهمك.
بشنجيسى: چشيد چشيد سارى خستهلقلر گبى إنتشار ايدن إستبداد.
آلتنجيسى: منفعتِ شخصيهسنه همّتى حصر ايتمك.
بو آلتى دهشتلى خستهلغڭ علاجنى ده بر طب فاكولتهسى حكمنده حياتِ إجتماعيهمزه، أجزاخانۀِ قرآنيهدن درس آلديغم «آلتى كلمه» ايله بيان ايدييورم. معالجهنڭ أساسلرى اونلرى بيلييورم.
برنجى كلمه: «الأمل». يعنى رحمتِ إلٰهيهدن قوّتلى اُميد بسلهمك. أوت بن كندى حسابمه آلديغم درسمه بناءً: أى إسلام جماعتى! مژده ويرييورم كه: شيمديكى عالمِ إسلامڭ سعادتِ دنيويهسى، باخصوص عثمانليلرڭ سعادتى و بِالخاصّه إسلامڭ ترقّيسى اونلرڭ إنتباهيله اولان عربڭ سعادتنڭ فجرِ صادقنڭ أمارهلرى إنكشافه باشلايور و سعادت گونشنڭ ده چيقماسى ياقينلاشمش. يأسڭ بروننڭ رغمنه اولارق (حاشيه) بن دنيايه ايشيتديرهجك درجهده قناعتِ قطعيهمله ديرم:
___
(حاشيه): أسكى سعيد، حسِّ قبل الوقوع ايله ١٣٧١ ده باشده عرب دولتلرى عالمِ إسلامڭ أجنبى أسارتندن و إستبدادندن قورتولوب إسلامى دولتلر تشكيل ايدهجكلرينى قرق بش سنه أوّل خبر ويرمش. ايكى حربِ عمومى و ٣٠-٤٠ سنه دوام ايدن إستبدادِ مطلقى دوشونمهمش.١٣٧٠ ده اولان وضعيتى ١٣٢٧ ده اولاجق گبى مژده ويرمش، تأخيرينڭ سببنى نظره آلمامش.
___
إستقبال يالڭز و يالڭز إسلاميتڭ اولاجق. و حاكم، حقائقِ قرآنيه و ايمانيه اولاجق. اويله ايسه شيمديكى قدرِ إلٰهى و قسمتمزه راضى اولمالىيز كه، بزه پارلاق بر إستقبال، أجنبيلره مشوّش بر ماضى دوشمش. بو دعوامه چوق برهانلردن درس آلمشم. شيمدى او برهانلردن مقدّماتلى بر بچق برهانى ذكر ايدهجگم. او برهانڭ مقدّماتنه باشلايورز:
ايشته إسلاميتڭ حقائقى هم معنًا، هم مادّةً ترقّى ايتمگه قابل و مكمّل بر إستعدادى وار.
برنجى جهت اولان معنًا ترقّى ايسه: بيليڭز! حقيقى وقوعاتى قيد ايدن تاريخ، حقيقته أڭ طوغرى شاهددر. ايشته تاريخ بزه گوسترييور. حتّى روسى مغلوب ايدن ژاپون باش قومانداننڭ إسلاميتڭ حقّانيتنه شهادتى ده عينًا شو كه:
حقيقتِ إسلاميتڭ قوّتى نسبتنده، مسلمانلر او قوّته گوره حركت ايتمهلرى درجهسنده أهلِ إسلام تمدّن ايدوب ترقّى ايتديگنى تاريخ گوسترييور. و أهلِ إسلامڭ حقيقتِ إسلاميهده ضعفيتى درجهسنده توحّش ايتدكلرينى، وحشته و تدنّىيه دوشدكلرينى و هرج و مرج ايچنده بلالره، مغلوبيتلره دوشدكلرينى تاريخ گوسترييور. سائر دينلر ايسه بِالعكسدر.
...
أگر بز أخلاقِ إسلاميهنڭ و حقائقِ ايمانيهنڭ كمالاتنى أفعالمزله إظهار ايتسهك، سائر دينلرڭ تابعلرى ألبته جماعتلرله إسلاميته گيرهجكلر؛ بلكه كُرۀِ أرضڭ بعض قطعهلرى و دولتلرى ده إسلاميته دخالت ايدهجكلر.
...
أى بو جامعِ أمويدهكى قارداشلرم گبى عالمِ إسلامڭ جامعِ كبيرنده اولان قارداشلرم! سز ده عبرت آليڭز. بو قرق بش سنهدهكى بو دهشتلى حادثاتدن عبرت آليڭز. تام عقلڭزى باشڭزه آليڭز. أى متفكّر و عقل صاحبى و كندينى منوّر تلقّى ايدنلر!
حاصلِ كلام: بز قرآن شاكردلرى اولان مسلمانلر، برهانه تابع اولويورز. عقل و فكر و قلبمزله حقائقِ ايمانيهيه گيرييورز. باشقه دينلرڭ بعض أفرادلرى گبى رهبانلرى تقليد ايچون برهانى بيراقمييورز. اونڭ ايچون عقل و علم و فن حكم ايتديگى إستقبالده، ألبته برهانِ عقلىيه إستناد ايدن و بتون حكملرينى عقله تثبيت ايتديرن قرآن حكم ايدهجك.
هم ده إسلاميت گونشنڭ طوتيلماسنه، إنكسافنه و بشرى تنوير ايتمهسنه ممانعت ايدن پردهلر آچيلمغه باشلامشلر. او ممانعت ايدنلر چكيلمگه باشلايورلر. قرق بش سنه أوّل او فجرڭ أمارهلرى گوروندى. يتمش برده فجرِ صادقى باشلادى ويا باشلايهجق. أگر بو فجرِ كاذب ده اولسه، اوتوز قرق سنه صوڭره فجرِ صادق چيقهجق.
أوت حقائقِ إسلاميتڭ ماضى قطعهسنى تمامًا إستيلاسنه سكز دهشتلى مانعهلر ممانعت ايتديلر:
برنجى، ايكنجى، اوچنجى مانعلر: أجنبيلرڭ جهلى و او زمانده وحشتلرى و دينلرينه تعصّبلريدر. بو اوچ مانع، معرفت و مدنيتڭ محاسنى ايله قيريلدى، طاغيلمغه باشلايور.
دردنجى و بشنجى مانعلر: پاپاسلرڭ و روحانى رئيسلرڭ رياستلرى و تحكّملرى و أجنبيلرڭ كوركورينه اونلرى تقليد ايتمهلريدر. بو ايكى مانع دخى فكرِ حرّيت و مَيلِ تحرّئِ حقيقت، نوعِ بشرده باشلاماسيله زوال بولمغه باشلايور.
آلتنجى، يدنجى مانعلر: بزدهكى إستبداد و شريعتڭ مخالفتندن گلن سوءِ أخلاقمز ممانعت ايدييورديلر. بر شخصدهكى منفرد إستبداد قوّتى شيمدى زوال بولماسى، جماعت و قوميتهنڭ دهشتلى إستبدادلرينڭ اوتوز قرق سنه صوڭره زوال بولماسنه إشارت ايتمكله و حميتِ إسلاميهنڭ شدّتلى فورانى ايله و سوءِ أخلاقڭ چركين نتيجهلرى گورولمسيله بو ايكى مانع ده زوال بولويور و بولمغه باشلامش. إن شاء الله تام زوال بولاجق.
سكزنجى مانع: فنونِ جديدهنڭ بعض مثبت مسائلى، حقائقِ إسلاميهنڭ ظاهرى معنالرينه مخالف و معارض توهّم ايديلمسيله، زمانِ ماضيدهكى إستيلاسنه بر درجه سد چكمش.
مثلا: كُرۀِ أرضه أمرِ إلٰهى ايله نظارته مأمور ثَوْر و حوت ناملرنده ايكى روحانى ملائكهيى دهشتلى جسمانى بر اوكوز، بر باليق توهّم ايدوب أهلِ فن و فلسفه حقيقتى بيلمدكلرندن إسلاميته معارض چيقمشلر.
بو مثال گبى يوز مثال وار كه، حقيقتى بيلندكدن صوڭره أڭ معنّد فيلسوف ده تسليم اولمغه مجبور اولويور. حتّى رسالۀِ نور، معجزاتِ قرآنيه رسالهسنده فنّڭ ايليشديگى بتون آيتلرڭ هر بريسنڭ آلتنده قرآنڭ بر لمعۀِ إعجازينى گوستروب، أهلِ فنّڭ مدارِ تنقيد ظن ايتدكلرى قرآنِ كريمڭ جمله و كلمهلرنده فنّڭ ألى يتيشمديگى يوكسك حقيقتلرى إظهار ايدوب أڭ معنّد فيلسوفى ده تسليمه مجبور ايدييور. ميداندهدر، ايستهين باقهبيلير و باقسين. بو مانع، قرق بش سنه أوّل سويلهنن او سوزدن صوڭره ناصل قيريلديغنى گورسون.
أوت بعض محقّقينِ إسلاميهنڭ بو يولده تأليفاتلرى وار. بو سكزنجى دهشتلى مانعهنڭ زير و زبر اولاجغنه أمارهلر گورونويور.
أوت شيمدى اولماسه ده اوتوز قرق سنه صوڭره فن و حقيقى معرفت و مدنيتڭ محاسنى، بو اوچ قوّتى تام تجهيز ايدوب، جهازاتنى ويروب او سكز مانعلرى مغلوب ايدوب طاغيتمق ايچون تحرّئِ حقيقت ميلاننى و إنصافى و محبّتِ إنسانيتى، او سكز دشمن طائفهسنڭ سكز جبههسنه گوندرمش. شيمدى اونلرى قاچيرمغه باشلامش. إن شاء الله ياريم عصر صوڭره اونلرى طارماطاغين ايدهجك.
أوت مشهوردر كه: «أڭ قطعى فضيلت اودر كه، دشمنلرى دخى او فضيلتڭ تصديقنه شهادت ايتسين.»
...
بديع الزمان؛ مثال اولارق، إسلاميتڭ حقّانيتى حقّنده تقديركار إفادهلرده بولونان «پرنس بيسمارق» ايله «مستر قارلايل»ڭ سوزلرينى نقل ايتدكدن صوڭره دييور:
ايشته آمريقا و آوروپانڭ ذكا تارلالرى مستر قارلايل و بيسمارق گبى بويله داهى محقّقلرى محصولات ويرمسنه إستنادًا بن ده بتون قناعتمله ديرم كه: آوروپا و آمريقا، إسلاميتله حاملهدر. گونڭ برنده بر إسلامى دولت طوغوراجق. ناصلكه عثمانليلر آوروپا ايله حامله اولوب بر آوروپا دولتى طوغوردى.
أى جامعِ أمويدهكى قارداشلرم و ياريم عصر صوڭرهكى عالمِ إسلام جامعندهكى إخوانلرم! عجبا باشدن بورايه قدر اولان مقدّمهلر نتيجه ويرمييور مى كه؛ إستقبالڭ قطعهلرنده حقيقى و معنوى حاكم اولاجق و بشرى، دنيوى اخروى سعادته سَوق ايدهجك يالڭز إسلاميتدر و إسلاميته إنقلاب ايتمش و خرافاتدن، تحريفاتدن صييريلاجق عيسويلرڭ حقيقى دينيدر كه قرآنه تابع اولور، إتّفاق ايدرلر.
ايكنجى جهت:
يعنى مادّةً إسلاميتڭ ترقّيسنڭ قوّتلى سببلرى گوسترييور كه: إسلاميت، مادّةً دخى إستقباله حكم ايدهجك. برنجى جهت، معنويات جهتنده ترقّياتى إثبات ايتديگى گبى؛ بو ايكنجى جهت دخى مادّى ترقّياتنى و إستقبالدهكى حاكميتنى قوّتلى گوسترييور. چونكه عالمِ إسلامڭ شخصِ معنويسنڭ قلبنده، غايت قوّتلى، قيريلماز بش قوّت إجتماع و إمتزاج ايدوب يرلشمش.
برنجيسى: بتون كمالاتڭ استادى و اوچ يوز يتمش ميليون نفسلرى بر تك نفس حكمنه گتيرهبيلن، حقيقى بر مدنيتله و مثبت و طوغرى فنلرله تجهيز ايديلمش اولان و هيچ بر قوّت اونى قيرهميهجق بر ماهيتده بولونان حقيقتِ إسلاميتدر.
ايكنجى قوّت: مدنيتڭ و صنعتڭ حقيقى استادى و وسيلهلرڭ و مباديلرڭ تكمّليله جهازلانمش اولان شديد بر إحتياج و بليمزى قيران تام بر فقر، اويله بر قوّتدر كه، صوصماز و قيريلماز.
اوچنجى قوّت: يوكسك شيلره مسابقه صورتنده بشره يوكسك مقصدلرى درس ويرن و او يولده چاليشديران و إستبداداتى پارچه پارچه ايدن و علوى حسلرى هيجانه گتيرن و غبطه و حسد و قيصقانجلق و رقابتله و تام اويانمقله و مسابقه شوقيله و تجدّد ميليله و تمدّن ميلانيله تجهيز ايديلن اوچنجى قوّت، يالڭز حرّيتِ شرعيهدر. يعنى إنسانيته لايق أڭ يوكسك كمالاته اولان مَيل و آرزو ايله جهازلانمش اولمق.
دردنجى قوّت: شفقتله جهازلانمش شهامتِ ايمانيهدر. يعنى تذلّل ايتمهمك؛ حقسزلره، ظالملره ذلّت گوسترمهمك، مظلوملرى ده ذليل ايتمهمك. يعنى حرّيتِ شرعيهنڭ أساسلرى اولان؛ مستبدلره دالقاووقلق ايتمهمك و بيچارهلره تحكّم و تكبّر ايتمهمكدر.
بشنجى قوّت: عزّتِ إسلاميهدر كه، إعلاىِ كلمة اللّٰهى إعلان ايدييور. و بو زمانده إعلاىِ كلمة اللّٰه، مادّةً ترقّىيه متوقّف و مدنيتِ حقيقيهيه گيرمكله إعلاىِ كلمة اللّٰه ايديلهبيلير. عزّتِ إسلاميهنڭ ايمان ايله قطعى ويرديگى أمرى، ألبته عالمِ إسلامڭ شخصِ معنويسى او قطعى أمرى، إستقبالده تام يرينه گتيرهجگنه شبهه ايديلمز.
أوت ناصلكه أسكى زمانده إسلاميتڭ ترقّيسى، دشمنڭ تعصّبنى پارچهلامق و عنادينى قيرمق و تجاوزاتنى دفع ايتمك، سلاح ايله قلنج ايله اولمش. إستقبالده سلاح، قلنج يرينه حقيقى مدنيت و مادّى ترقّى و حق و حقّانيتڭ معنوى قلنجلرى دشمنلرى مغلوب ايدوب طاغيدهجق.
بيليڭز كه:
بزم مراديمز مدنيتڭ محاسنى و بشره منفعتى بولونان اييلكلريدر. يوقسه مدنيتڭ گناهلرى، سيّئاتلرى دگل كه؛ أحمقلر او سيّئاتلرى، او سفاهتلرى محاسن ظن ايدوب، تقليد ايدوب مالمزى خراب ايتديلر. و دينى رشوت ويروب، دنيايى ده قزانهمديلر. مدنيتڭ گناهلرى اييلكلرينه غلبه ايدوب سيّئاتى حسناتنه راجح گلمكله، بشر ايكى حربِ عمومى ايله ايكى دهشتلى طوقات ييوب، او گناهكار مدنيتى زير و زبر ايدوب اويله بر قوصدى كه، ير يوزينى قانله بولاشديردى.
إن شاء اللّٰه إستقبالدهكى إسلاميتڭ قوّتى ايله مدنيتڭ محاسنى غلبه ايدهجك، زمين يوزينى پيسلكلردن تميزليهجك، صلحِ عمومىيى ده تأمين ايدهجك.
أوت، آوروپانڭ مدنيتى فضيلت و هدا اوستنه تأسيس ايديلمديگندن، بلكه هوس و هوا، رقابت و تحكّم اوزرينه بنا ايديلديگندن، شيمدىيه قدر مدنيتڭ سيّئاتى حسناتنه غلبه ايدوب، إختلالجى قوميتهلرله قورتلاشمش بر آغاج حكمنه گيرديگى جهتله؛ آسيا مدنيتنڭ غلبهسنه قوّتلى بر مدار، بر دليل حكمندهدر. و آز وقتده غلبه ايدهجكدر.
عجبا إستقباله قارشى أهلِ ايمان و إسلام ايچون بويله مادّى و معنوى ترقّياته وسيله و قوّتلى، صارصيلماز أسباب واركن و دمير يولى گبى إستقبال سعادتنه يول آچيلديغى حالده، ناصل مأيوس اولوب يأسه دوشويورسڭز و عالمِ إسلامڭ قوّۀِ معنويهسنى قيرييورسڭز؟ و يأس و اميدسزلكله ظن ايديورسڭز كه، دنيا هركسه و أجنبيلره ترقّى دنياسيدر، فقط يالڭز بيچاره أهلِ إسلام ايچون تدنّى دنياسى اولدى دييه پك ياڭليش بر خطايه دوشويورسڭز.
مادام مَيل الإستكمال (تكمّل مَيلى) كائناتده فطرتِ بشريهده فطرةً درج ايديلمش. ألبته بشرڭ ظلم و خطاسيله باشنه چابوق بر قيامت قوپمازسه؛ إستقبالده حق و حقيقت، عالمِ إسلامده نوعِ بشرڭ أسكى خطيئاتنه كفّارت اولاجق بر سعادتِ دنيويهيى ده گوسترهجك إن شاء اللّٰه...
أوت باقڭز، زمان خطِّ مستقيم اوزرينه حركت ايتمييور كه، مبدأ و منتهاسى بربرندن اوزاقلاشسين. بلكه كُرۀِ أرضڭ حركتى گبى بر دائره ايچنده دونويور. بعضًا ترقّى ايچنده ياز و بهار موسمى گوسترر. بعضًا تدنّى ايچنده قيش و فورطنه موسمى گوسترر.
هر قيشدن صوڭره بر بهار، هر گيجهدن صوڭره بر صباح اولديغى گبى، نوعِ بشرڭ دخى بر صباحى، بر بهارى اولاجق إن شاء اللّٰه. حقيقتِ إسلاميهنڭ گونشى ايله، صلحِ عمومى دائرهسنده حقيقى مدنيتى گورمگى، رحمتِ إلٰهيهدن بكليهبيليرسڭز.
...
ايكنجى كلمه: مدّتِ حياتمده تجربهلرمله فكرمده تولّد ايدن شودر:
يأس أڭ دهشتلى بر خستهلقدر كه، عالمِ إسلامڭ قلبنه گيرمش. ايشته او يأسدر كه بزى ئولديرمش گبى، غربده بر ايكى ميليونلق كوچك بر دولت، شرقده يگرمى ميليون مسلمانلرى كندينه خدمتكار و وطنلرينى مستملكه حكمنه گتيرمش.
هم او يأسدر كه، يوكسك أخلاقمزى ئولديرمش، منفعتِ عموميهيى بيراقوب منفعتِ شخصيهيه نظريمزى حصر ايتديرمش.
هم او يأسدر كه، قوّۀِ معنويهمزى قيرمش. آز بر قوّتله، ايماندن گلن قوّۀِ معنويه ايله شرقدن غربه قدر إستيلا ايتديگى حالده؛ او قوّۀِ معنويۀِ خارقه، مأيوسيتله قيريلديغى ايچون، ظالم أجنبيلر درت يوز سنهدن بَرى اوچ يوز ميليون مسلمانى كنديلرينه أسير ايتمش.
حتّى بو يأس ايله باشقهسنڭ لاقيدلغنى و فتورينى كندى تنبللگنه عذر ظن ايدر «نهمه لازم» دير، «هركس بنم گبى برباددر» دييه شهامتِ ايمانيهيى ترك ايدوب خدمتِ إسلاميهيى ياپمييور.
مادام بو درجه بو خستهلق بزه بو ظلمى ايتمش، بزى ئولديرييور؛ بز ده او قاتلمزدن قصاصمزى آلوب ئولديرهجگز.
﴿لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللّٰهِ﴾
قلنجى ايله او يأسڭ باشنى پارچهلايهجغز.
﴿مَا لَا يُدْرَكُ كُلُّهُ لَا يُتْرَكُ كُلُّهُ﴾
حديثنڭ حقيقتى ايله بلنى قيرهجغز إن شاء اللّٰه.
يأس؛ امّتلرڭ، ملّتلرڭ «سرطان» دينيلن أڭ دهشتلى بر خستهلغيدر. و كمالاته مانع و
﴿اَنَا عِنْدَ حُسْنِ ظَنِّ عَبْدٖى بٖى﴾
حقيقتنه مخالفدر؛ قورقاق، آشاغى، عاجزلرڭ شأنيدر، بهانهلريدر. شهامتِ إسلاميهنڭ شأنى دگلدر. خصوصًا عرب گبى نوعِ بشرده مدارِ إفتخار يوكسك سجيهلرله ممتاز بر قَومڭ شأنى اولاماز. عالمِ إسلام ملّتلرى عربڭ متانتندن درس آلمشلر. إن شاء اللّٰه ينه عربلر يأسى بيراقوب إسلاميتڭ قهرمان اوردوسى اولان توركلرله حقيقى بر تساند، إتّفاق ايله أل أله ويروب قرآنڭ بايراغنى دنيانڭ هر طرفنده إعلان ايدهجكلردر.
...
اوچنجى كلمه: بتون حياتمدهكى تحقيقاتمله و حياتِ إجتماعيهنڭ چالقاماسيله خلاصه و زبدهسى بڭا قطعى بيلديرمش كه: صدق، إسلاميتڭ اُسّ الأساسيدر و علوى سجيهلرينڭ رابطهسيدر و حسّياتِ علويهسنڭ مزاجيدر. اويله ايسه، حياتِ إجتماعيهمزڭ أساسى اولان صدقى، طوغريلغى ايچمزده إحيا ايدوب اونڭله معنوى خستهلقلريمزى تداوى ايتملىيز.
أوت صدق و طوغريلق، إسلاميتڭ حياتِ إجتماعيهسنده عقدۀِ حياتيهسيدر. رياكارلق، فعلى بر نوع يالانجيلقدر. دالقاووقلق، تصنّع، آلچاقجه بر يالانجيلقدر. نفاق و منافقلق، مضر بر يالانجيلقدر. يالانجيلق ايسه، صانعِ ذو الجلالڭ قدرتنه إفترا ايتمكدر.
كفر، بتون أنواعيله كذبدر، يالانجيلقدر. ايمان صدقدر، طوغريلقدر. بو سرّه بناءً كذب و صدقڭ اورتهسنده حدسز بر مسافه وار؛ شرق و غرب قدر بربرندن اوزاق اولمق لازم گلييور. نار و نور گبى بربرينه گيرمهمك لازم. حالبوكه غدّار سياست و ظالم پروپاغنده بربرينه قاريشديرمش، بشرڭ كمالاتنى ده قاريشديرمش. (حاشيه)
___
(حاشيه): أى قارداشلرم! قرق بش سنه أوّل أسكى سعيدڭ بو درسندن آڭلاشيلييور كه؛ او سعيد سياستله، إجتماعياتِ إسلاميه ايله زياده علاقهداردر. فقط صاقين ظن ايتمهيڭز كه؛ او، دينى سياسته آلَت ويا وسيله ياپمق مسلگنده گيتمش. حاشا بلكه او بتون قوّتيله سياستى دينه آلَت ايدييورمش. و ديردى كه: «دينڭ بر حقيقتنى بيڭ سياسته ترجيح ايدرم.» أوت او زمانده قرق أللى سنه أوّل حسّ ايتمش كه، بعض منافق زنديقلرڭ سياستى دينسزلگه آلَت ايتمگه تشبّث نيّتلرينه و فكرلرينه مقابل، او ده بتون قوّتيله سياستى إسلاميتڭ حقائقنه بر خدمتكار، بر آلَت ياپمغه چاليشمش.
فقط او زماندن يگرمى سنه صوڭره گوردى كه: او گيزلى منافق زنديقلرڭ غربليلشمق بهانهسيله، سياستى دينسزلگه آلَت ياپمالرينه مقابل، بر قسم ديندار أهلِ سياست دينى سياستِ إسلاميهيه آلَت ايتمگه چاليشمشلردى. إسلاميت گونشى يردهكى ايشيقلره آلَت و تابع اولاماز. و آلَت ياپمق إسلاميتڭ قيمتنى تنزيل ايتمكدر، بيوك بر جنايتدر. حتّى أسكى سعيد او چشيد سياست طرفگيرلگندن گوردى كه:
بر صالح عالم كندى فكرِ سياسيسنه موافق بر منافقى حرارتله ثنا ايتدى. سياستنه مخالف بر صالح خواجهيى تنقيد و تفسيق ايتدى.
أسكى سعيد اوڭا ديدى: «بر شيطان سنڭ فكريڭه يارديم ايتسه، رحمت اوقوتهجقسڭ. سنڭ فكرِ سياسيهڭه مخالف بر مَلك اولسه، لعنت ايدهجكسڭ.» بونڭ ايچون أسكى سعيد: (اَعُوذُ بِاللّٰه مِنَ الشَّيْطَانِ وَ السِّيَاسَةِ) ديدى، اوتوز بش سنهدن بَرى (شيمدى قرق بش سنه اولدى) سياستى ترك ايتدى. (حاشيه ١)
(حاشيه ١): استاديمزڭ يوز اوتوز پارچه كتابى و مكتوبلرى، اوچ محكمه و حكومت مأمورلرى طرفندن تام تدقيق ايديلديگى و عليهنده چاليشان ظالم مرتد و منافقلره قارشى مجبور ده اولديغى حالده، حتّى إعدامى ايچون گيزلى أمر ويريلديگى حالده، دينى سياسته آلَت ايتديگنه دائر أڭ اوفاق بر أماره بولاماملرى، دينى سياسته آلَت ايتمديگنى قطعى إثبات ايدييور. و حياتنى ياقيندن طانييان بز نور شاكردلرى ايسه، بو فوق العاده حاله قارشى حيرانلق طويمقده و رسالۀِ نورڭ دائرهسندهكى حقيقى إخلاصه بر دليل صايمقدهيز.
نور شاكردلرى
___
أى بو جامعِ أمويدهكى قارداشلرم! و قرق أللى سنه صوڭره عالمِ إسلام مسجدِ كبيرندهكى درت يوز ميليون أهلِ ايمان اولان إخوانمز! نجات يالڭز صدقله، طوغريلقله اولور. «عروة الوثقى» صدقدر. يعنى، أڭ محكم و اونڭله باغلاناجق زنجير طوغريلقدر. امّا مصلحت ايچون كذب ايسه، زمان اونى نسخ ايتمشدر.
...
دردنجى كلمه: بتون حياتمده، حياتِ إجتماعيۀِ بشريهدن قطعى بيلديگم و تحقيقاتلرڭ بڭا ويرديگى نتيجه شودر كه:
محبّته أڭ لايق شى محبّتدر و خصومته أڭ لايق صفت خصومتدر. يعنى حياتِ إجتماعيۀِ بشريهيى تأمين ايدن و سعادته سَوق ايدن محبّت و سَوْمك صفتى، أڭ زياده سَويلمگه و محبّته لايقدر. و حياتِ إجتماعيۀِ بشريهيى زير و زبر ايدن دشمنلق و عداوت، هر شيدن زياده نفرته و عداوته و اوندن چكيلمگه مستحق و چركين و مضر بر صفتدر.
...
بشنجى كلمه: مشورتِ شرعيهدن آلديغم درس بودر: شو زمانده بر آدمڭ بر گناهى، بر قالمييور. بعضًا بيور، سرايت ايدر، يوز اولور. بر تك حسنه بعضًا بر قالمييور. بلكه بعضًا بيڭلر درجهيه ترقّى ايدييور. بونڭ سرِّ حكمتى شودر:
حرّيتِ شرعيه ايله مشورتِ مشروعه، حقيقى ملّيتمزڭ حاكميتنى گوستردى. حقيقى ملّيتمزڭ أساسى، روحى ايسه إسلاميتدر. و خلافتِ عثمانيه و تورك اوردوسنڭ او ملّيته بايراقدارلغى إعتباريله، او إسلاميت ملّيتنڭ صدفى، قلعهسى حكمندهدر. عرب تورك حقيقى ايكى قارداش، او قلعۀِ قدسيهنڭ نوبتدارلريدر.
ايشته بو قدسى ملّيتڭ رابطهسيله، عموم أهلِ إسلام بر تك عشيرت حكمنه گچييور. عشيرتڭ أفرادى گبى إسلام طائفهلرى ده، بربرينه اخوّتِ إسلاميه ايله مرتبط، علاقهدار اولور. بربرينه معنًا، لزوم اولسه مادّةً يارديم ايدر. گويا بتون إسلام طائفهلرى بر سلسلۀِ نورانيه ايله بربرينه باغليدر.
ناصلكه بر عشيرتڭ بر فردى بر جنايت ايشلهسه، او عشيرتڭ بتون أفرادى، او عشيرتڭ دشمنى اولان باشقه عشيرتڭ نظرنده بتون أفرادى متّهم اولور. گويا هر بر فرد او جنايتى ايشلهمش گبى، او دشمن عشيرت اونلره دشمن اولور. او تك جنايت، بيڭلر جنايت حكمنه گچر. أگر او عشيرتڭ بر فردى او عشيرتڭ ماهيتنه تماس ايدن مدارِ إفتخار بر اييلك ياپسه، او عشيرتڭ بتون أفرادى اونڭله إفتخار ايدر. گويا هر بر آدم، عشيرتده او اييلگى ياپمش گبى إفتخار ايدر.
ايشته بو مذكور حقيقت ايچوندر كه، بو زمانده، خصوصًا قرق أللى سنه صوڭره سيّئه، فنالق ايشلهيهنڭ اوستنده قالماز. بلكه ميليونلر نفوسِ إسلاميهنڭ حقوقنه تجاوز اولور. قرق أللى سنه صوڭره چوق مثاللرى گورولهجك.
أى بو سوزلريمى ديڭلهين بو جامعِ أمويدهكى قارداشلر و قرق أللى سنه صوڭره عالمِ إسلام جامعندهكى إخوانِ مسلمين! «بز ضرر ويرمييورز، فقط منفعت ويرمگه إقتداريمز يوق، اونڭ ايچون معذورز.» دييه عذر بيان ايتمهيڭز. بو عذريڭز مقبول دگل. تنبللگڭز و «نهمه لازم» دييوب چاليشمامڭز و إتّحادِ إسلام ايله، ملّيتِ حقيقيۀِ إسلاميه ايله غيرته گلمديگڭز، سزلره غايت بيوك بر ضرر و بر حقسزلقدر.
ايشته سيّئه بويله بيڭلره چيقديغى گبى، بو زمانده حسنه (يعنى إسلاميتڭ قدسيتنه تماس ايدن اييلك) يالڭز ايشلهينه منحصر قالاماز. بلكه بو حسنه، ميليونلر أهلِ ايمانه معنًا فائده ويرهبيلير. حياتِ معنويه و مادّيهسنڭ رابطهسنه قوّت ويرهبيلير. اونڭ ايچون «نهمه لازم» دييوب كندينى تنبللك دوشگنه آتمق زمانى دگل!..
أى بو جامعدهكى قارداشلرم و قرق أللى سنه صوڭرهكى عالمِ إسلام مسجدِ كبيرندهكى إخوانلريم! ظن ايتمهيڭز كه، بن بو درس مقامنه سزه نصيحت ايتمك ايچون چيقدم. بلكه بورايه چيقدم، سزده اولان حقّمزى دعوا ايدييورم. يعنى: كوچك طائفهلرڭ منفعتى و سعادتِ دنيويهلرى و اُخرويهلرى، سزڭ گبى بيوك معظّم طائفه اولان عرب و تورك گبى حاكم استادلرله باغليدر. سزڭ تنبللگڭز و فتوريڭزله بز بيچاره كوچك قارداشلريڭز اولان إسلام طائفهلرى ضرر گورويور.
خصوصًا أى معظّم و بيوك و تام إنتباهه گلمش ويا گلهجك اولان عربلر! أڭ أوّل بو سوزلرله سزڭله قونوشويورم. چونكه بزم و بتون إسلام طائفهلرينڭ استادلرى، إماملرى و إسلاميتڭ مجاهدلرى سزلرديڭز. صوڭره معظّم تورك ملّتى او قدسى وظيفهڭزه تام يارديم ايتديلر. اونڭ ايچون تنبللكله گناهڭز بيوكدر. و اييلگڭز و حسنهڭز ده غايت بيوك و علويدر. خصوصًا قرق أللى سنه صوڭره عرب طائفهلرى، جماهيرِ متّفقۀِ آمريقا گبى أڭ علوى بر وضعيته گيرمگه، أسارتده قالان حاكميتِ إسلاميهيى أسكى زمان گبى كُرۀِ أرضڭ نصفنده، بلكه أكثريسنده تأسيسنه موفّق اولماڭزى رحمتِ إلٰهيهدن قوّتله بكلهيورز. بر قيامت چابوق قوپمازسه، إن شاء اللّٰه نسلِ آتى گورهجك.
صاقين قارداشلرم! توهّم، تخيّل ايتمهيڭز كه، بن بو سوزلرمله سياستله إشتغال ايچون همّتڭزى تحريك ايدييورم. حاشا! حقيقتِ إسلاميه بتون سياساتڭ فوقندهدر. بتون سياستلر اوڭا خدمتكار اولابيلير. هيچ بر سياستڭ حدّى دگل كه، إسلاميتى كندينه آلَت ايتسين.
بن قصورلى فهممله شو زمانده، هيئتِ إجتماعيۀِ إسلاميهيى چوق چرخ و دولابلرى بولونان بر فابريقه صورتنده تصوّر ايدييورم. او فابريقهنڭ بر چرخى گرى قالسه، ياخود بر آرقداشى اولان باشقه چرخه تجاوز ايتسه، ماكينهنڭ ميحانيكيتى بوزولور. اونڭ ايچون إتّحادِ إسلامڭ تام زمانى گلمگه باشلايور. بربريڭزڭ شخصى قصورلرينه باقمهمق گركدر.
بونى ده تأسّف و تألّم ايله سزه بيان ايدييورم كه: أجنبيلرڭ بر قسمى، ناصل قيمتدار مالمزى و وطنلريمزى بزدن آلديلر. اونڭ بدلنه چوروك بر مال ويرديلر.
عينًا اويله ده، يوكسك أخلاقمزى و يوكسك أخلاقمزدن چيقان و حياتِ إجتماعيهيه تماس ايدن سجيهلريمزڭ بر قسمنى بزدن آلديلر. ترقّيلرينه مدار ايتديلر. و اونڭ فيآتى اولارق بزه ويردكلرى سفيهانه أخلاقِ سيّئهلريدر، سفيهانه سجيهلريدر. مثلا:
بزدن آلدقلرى سجيۀِ ملّيه ايله، بر آدم اونلرده دير: «أگر بن ئولسهم ملّتم صاغ اولسون. چونكه ملّتمڭ ايچنده بر حياتِ باقيهم وار.» ايشته بو كلمهيى بزدن آلمشلر و ترقّياتلرنده أڭ متين أساس بودر. بزدن خيرسزلامشلر. بو كلمه ايسه، دينِ حقدن و ايمان حقيقتلرندن چيقار. او بزم، أهلِ ايمانڭ ماليدر.
حالبوكه أجنبيلردن ايچمزه گيرن پيس، فنا سجيه إعتباريله بر خودكام آدم بزده دييور: «بن صوسزلقدن ئولسهم، هيچ ياغمور بر داها دنيايه گلمهسين. أگر بن گورمزسهم بر سعادتى، دنيا ايستديگى گبى بوزولسون.» ايشته بو أحمقانه كلمه دينسزلكدن چيقييور، آخرتى بيلمهمكدن گلييور. خارجدن ايچمزه گيرمش، زهرلهيور.
هم او أجنبيلرڭ بزدن آلدقلرى فكرِ ملّيتله بر فردى، بر ملّت گبى قيمت آلييور. چونكه بر آدمڭ قيمتى، همّتى نسبتندهدر. كيمڭ همّتى ملّتى ايسه، او كيمسه تك باشيله كوچك بر ملّتدر.
بعضيلريمزدهكى دقّتسزلكدن و أجنبيلرڭ ضررلى سجيهلرينى آلمامزدن، قوّتلى و قدسى إسلامى ملّيتمزله برابر هركس «نفسى! نفسى» ديمكله و ملّتڭ منفعتنى دوشونمهمكله و منفعتِ شخصيهسنى دوشونمكله بيڭ آدم، بر آدم حكمنه سقوط ايدر.
﴿مَنْ كَانَ هِمَّتُهُ نَفْسَهُ فَلَيْسَ مِنَ الْاِنْسَانِ لِاَنَّهُ مَدَنِىٌّ بِالطَّبْعِ﴾
يعنى: كيمڭ همّتى يالڭز نفسى ايسه، او إنسان دگل. چونكه إنسانڭ فطرتى مدنيدر. أبناءِ جنسنى ملاحظهيه مجبوردر. حياتِ إجتماعيه ايله حياتِ شخصيهسى دوام ايدهبيلير. مثلا: بر أكمگى يهسه قاچ أللره محتاج و اوڭا مقابل او أللرى معنًا اوپديگنى و گيديگى لباسله قاچ فابريقه ايله علاقهدار اولديغنى قياس ايديڭز. حيوان گبى بر پوستله ياشايهمديغندن أبناءِ جنسيله فطرةً علاقهدار اولماسندن و اونلره معنوى بر فيآت ويرمگه مجبور اولديغندن فطرتيله مدنيتپروردر. منفعتِ شخصيهسنه حصرِ نظر ايدن، إنسانلقدن چيقار، معصوم اولميان جانى بر حيوان اولور. بر شى ألندن گلمزسه، حقيقى عذرى اولسه او مستثنا!.
آلتنجى كلمه: مسلمانلرڭ حياتِ إجتماعيۀِ إسلاميهدهكى سعادتلرينڭ آناختارى، مشورتِ شرعيهدر.
﴿وَاَمْرُهُمْ شُورٰى بَيْنَهُمْ﴾
آيتِ كريمهسى، شورايى أساس اولارق أمر ايدييور. أوت ناصلكه نوعِ بشردهكى «تلاحقِ أفكار» عنوانى آلتنده عصرلر و زمانلرڭ تاريخ واسطهسيله بربرلريله مشورتى، بتون بشريتڭ ترقّياتى و فنوننڭ أساسى اولديغى گبى؛ أڭ بيوك قطعه اولان آسيانڭ أڭ گرى قالماسنڭ بر سببى، او شوراىِ حقيقيهيى ياپمهمسيدر.
آسيا قطعهسنڭ و إستقبالنڭ كشّافى و مفتاحى، شورادر. يعنى ناصل فردلر بربرلريله مشورت ايدر؛ طائفهلر، قطعهلر دخى او شورايى ياپمهلرى لازمدر كه، اوچ يوز بلكه درت يوز ميليون إسلامڭ آياقلرينه قونولمش چشيد چشيد إستبدادلرڭ قيدلرينى، زنجيرلرينى آچاجق، طاغيدهجق، مشورتِ شرعيه ايله شهامت و شفقتِ ايمانيهدن تولّد ايدن حرّيتِ شرعيهدر كه؛ او حرّيتِ شرعيه، آدابِ شرعيه ايله سوسلنوب، غرب مدنيتِ سفيهانهسندهكى سيّئاتى آتمقدر. ايماندن گلن حرّيتِ شرعيه، ايكى أساسى أمر ايدر:
﴿اَنْ لَا يُذَلِّلَ وَلَا يَتَذَلَّلَ مَنْ كَانَ عَبْدًا لِلّٰهِ لَا يَكُونُ عَبْدًا لِلْعِبَادِ ۞﴾
﴿وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا اَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللّٰهِ ۞ نَعَمْ اَلْحُرِّيَّةُ الشَّرْعِيَّةُ عَطِيَّةُ الرَّحْمٰنِ﴾
يعنى: ايمان بونى إقتضا ايدييور كه؛ تحكّم و إستبداد ايله باشقهسنى تذليل ايتمهمك و ذلّته دوشورمهمك و ظالملره تذلّل ايتمهمك. اللّٰهه حقيقى عبد اولان، باشقهلره عبد اولاماز. بربريڭزى (اللّٰهدن باشقه) كنديڭزه ربّ ياپمايڭز!... يعنى اللّٰهى طانيميان؛ هر شيئه، هركسه نسبتنه گوره بر ربوبيت توهّم ايدر، باشنه مسلّط ايدر. أوت حرّيتِ شرعيه؛ جنابِ حقّڭ رحمٰن، رحيم تجلّيسيله بر إحسانيدر و ايمانڭ بر خاصّهسيدر.
﴿فَلْيَحْيَى الصِّدْقُ وَلَا عَاشَ الْيَاْسُ فَلْتَدُمِ الْمَحَبَّةُ وَلْتَقْوَى الشُّورٰى﴾
﴿اَلْمَلَامُ عَلٰى مَنِ اتَّبَعَ الْهَوٰى وَالسَّلَامُ عَلٰى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدٰى﴾
ياشاسين صدق! ئولسون يأس! محبّت دوام ايتسين!. شورى قوّت بولسون!. بتون لَوْم و عتاب و نفرت، هوا و هوسه تابع اولانلره اولسون. سلام و سلامت هدايه تابع اولانلرڭ اوستنه اولسون. آمين...
* * *
(بديع الزمان حضرتلرى بتون حياتنى سنّتِ سنيه اوزره گچيرمش و أثرلرنده إتّباعِ سنّتڭ نه قدر أهمّيتلى اولديغنى بيان ايتمشدر.)
(اون برنجى لمعهددن)
برنجى نكته:
رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام فرمان ايتمش:
﴿مَنْ تَمَسَّكَ بِسُنَّتٖى عِنْدَ فَسَادِ اُمَّتٖى فَلَهُ اَجْرُ مِأَةِ شَهٖيدٍ﴾
يعنى: «فسادِ اُمّتم زماننده كيم بنم سنّتمه تمسّك ايتسه، يوز شهيدڭ أجرينى، ثوابنى قزانهبيلير.»
أوت سنّتِ سنيهيه إتّباع، مطلقا غايت قيمتداردر. خصوصًا بدعهلرڭ إستيلاسى زماننده سنّتِ سنيهيه إتّباع ايتمك داها زياده قيمتداردر. خصوصًا فسادِ اُمّت زماننده سنّتِ سنيهنڭ كوچك بر آدابنه مراعات ايتمك، أهمّيتلى بر تقوايى و قوّتلى بر ايمانى إحساس ايدييور. طوغريدن طوغرىيه سنّته إتّباع ايتمك، رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامى خاطره گتيرييور. او إخطاردن او خاطره، بر حضورِ إلٰهى خاطرهسنه إنقلاب ايدر. حتّى أڭ كوچك بر معاملهده، حتّى يمك، ايچمك و ياتمق آدابنده سنّتِ سنيهيى مراعات ايتديگى دقيقهده، او عادى معامله و او فطرى عمل، ثوابلى بر عبادت و شرعى بر حركت اولويور. چونكه او عادى حركتيله رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامه إتّباعنى دوشونويور و شريعتڭ بر أدبى اولديغنى تصوّر ايدر و شريعت صاحبى او اولديغى خاطرينه گلير. و اوندن شارعِ حقيقى اولان جنابِ حقّه قلبى متوجّه اولور، بر نوع حضور و عبادت قزانير.
ايشته بو سرّه بناءً سنّتِ سنيهيه إتّباعى كندينه عادت ايدن، عاداتنى عبادته چويرر، بتون عمرينى ثمرهدار و ثوابدار ياپابيلير.
ايكنجى نكته:
إمامِ ربّانى أحمدِ فاروقى (رض) ديمش كه: «بن سيرِ روحانيده قطعِ مراتب ايدركن، طبقاتِ أوليا ايچنده أڭ پارلاق، أڭ حشمتلى، أڭ لطافتلى، أڭ أمنيتلى؛ سنّتِ سنيهيه إتّباعى، أساسِ طريقت إتّخاذ ايدنلرى گوردم. حتّى او طبقهنڭ عامى أوليالرى، سائر طبقاتڭ خاص وليلرندن داها محتشم گورونويوردى.» أوت مجدّدِ ألفِ ثانى إمامِ ربّانى (رض) حق سويلهيور. سنّتِ سنيهيى أساس طوتان، حبيب اللّٰهڭ ظلّى آلتنده مقامِ محبوبيته مظهردر.
اوچنجى نكته:
بو فقير سعيد، أسكى سعيددن چيقمغه چاليشديغى بر زمانده، رهبرسزلكدن و نفسِ أمّارهنڭ غرورندن غايت مدهش و معنوى بر فورطنه ايچنده عقل و قلبم حقائق ايچريسنده يووارلانديلر. كاه ثريّادن ثرايه، كاه ثرادن ثريّايه قدر بر سقوط و صعود ايچريسنده چالقانييورلردى.
ايشته او زمان مشاهده ايتدم كه: سنّتِ سنيهنڭ مسئلهلرى، حتّى كوچك آدابلرى، گميلرده خطِّ حركتى گوسترن قبلهنامهلى برر پوصولا گبى، حدسز ضررلى، ظلماتلى يوللر ايچنده برر دوگمه حكمنده گورويوردم. هم او سياحتِ روحيهده چوق تضييقات آلتنده غايت آغير يوكلر يوكلنمش بر وضعيتده كنديمى گورديگم زمانده، سنّتِ سنيهنڭ او وضعيته تماس ايدن مسئلهلرينه إتّباع ايتدكجه، بنم بتون آغيرلقلريمى آلييور گبى بر خفّت بولويوردم. بر تسليميتله تردّدلردن و وسوسهلردن، يعنى «عجبا بويله حركت حق ميدر، مصلحت ميدر؟» دييه أنديشهلردن قورتولويوردم. نه وقت أليمى چكديسهم، باقييوردم: تضييقات چوق. نرهيه گيتدكلرى آڭلاشيلميان چوق يوللر وار. يوك آغير، بن ده غايت عاجزم. نظرم ده قيصه، يول ده ظلماتلى. نه وقت سنّته ياپيشسهم؛ يول آيدينلاشييور، سلامتلى يول گورونويور، يوك خفيفلشييور، تضييقات قالقييور گبى بر حالت حسّ ايدييوردم. ايشته او زمانلرمده إمامِ ربّانينڭ حكمنى بِالمشاهده تصديق ايتدم.
دردنجى نكته:
بر زمان رابطۀِ موتدن و (اَلْمَوْتُ حَقٌّ) قضيهسندهكى تصديقدن و عالمڭ زوال و فناسندن گلن بر حالتِ روحيهدن كنديمى عجيب بر عالمده گوردم. باقدم كه: بن بر جنازهيم، اوچ مهمّ بيوك جنازهنڭ باشنده طورويورم.
بريسى: بنم حياتمله علاقهدار و ماضى قبرينه گيرن ذىحيات مخلوقاتڭ هيئتِ مجموعهسنڭ جنازۀِ معنويهسى باشنده بر مزار طاشى حكمندهيم.
ايكنجيسى: كُرۀِ أرض مزارستاننده، نوعِ بشرڭ حياتيله علاقهدار أنواعِ ذىحياتڭ هيئتِ مجموعهسنڭ ماضى مزارينه دفن ايديلن عظيم جنازهنڭ باشنده بولونان، مزار طاشى اولان بو عصرڭ يوزنده چابوق سيلينهجك بر نقطه و چابوق ئولهجك بر قارينجهيم.
اوچنجيسى: شو كائناتڭ قيامت وقتنده ئولمسى محقّق الوقوع اولديغى ايچون، نظرمده واقع حكمنه گچدى. او عظيم جنازهنڭ سكراتندن دهشت و وفاتندن بهت و حيرت ايچنده كنديمى گورمكله برابر، إستقبالده ده محقّق الوقوع اولان وفاتم، او زمان وقوع بولويور گبى گوروندى و (فَاِنْ تَوَلَّوْا) إلٰى آخر.. سرّيله: بتون موجودات، بتون محبوبات، بنم وفاتمله بڭا آرقهلرينى چويروب بنى ترك ايتديلر، يالڭز بيراقديلر. حدسز بر دڭز صورتنى آلان أبد طرفندهكى إستقباله روحم سَوق ايديلييوردى. او دڭزه ايستر ايستهمز آتيلمق لازم گلييوردى.
ايشته او پك عجيب و چوق حزين حالتده ايكن، ايمان و قرآندن گلن بر مددله
﴿فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظٖيمِ﴾
آيتى إمداديمه يتيشدى و غايت أمنيتلى و سلامتلى بر گمى حكمنه گچدى. روح، كمالِ أمنيتله و سرورله او آيتڭ ايچنه گيردى. أوت آڭلادم كه؛ آيتڭ معناىِ صريحندن باشقه بر معناىِ إشاريسى، بنى تسلّى ايتدى كه، سكونت بولدم و سكينت ويردى. أوت ناصلكه معناىِ صريحى، رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامه دير: «أگر أهلِ ضلالت آرقه ويروب سنڭ شريعت و سنّتندن إعراض ايدوب قرآنى ديڭلهمسهلر، مراق ايتمه! و دى كه: جنابِ حق بڭا كافيدر. اوڭا توكّل ايدييورم. سزڭ يرلريڭزه إتّباع ايدهجكلرى يتيشديرر. تحتِ سلطنتى هر شيئى محيطدر. نه عاصيلر، حدودندن قاچهبيليرلر و نه ده إستمداد ايدنلر مددسز قاليرلر!» اويله ده معناىِ إشاريسيله دير كه: أى إنسان و أى إنسانڭ رئيسى و مرشدى! أگر بتون موجودات سنى بيراقوب فنا يولنده عدمه گيدرسه، أگر ذىحياتلر سندن مفارقت ايدوب ئولوم يولنده قوشارسه، أگر إنسانلر سنى ترك ايدوب مزارستانه گيررسه، أگر أهلِ غفلت و ضلالت سنى ديڭلهميوب ظلماته دوشرسه، مراق ايتمه! دى كه: جنابِ حق بڭا كافيدر. مادام او وار، هر شى وار. و او حالده، او گيدنلر عدمه گيتمهديلر. اونڭ باشقه مملكتنه گيدييورلر. و اونلرڭ بدلنه او عرشِ عظيم صاحبى، نهايتسز جنود و عسكرندن باشقهلرينى گوندرر. و مزارستانه گيرنلر محو اولماديلر، باشقه عالمه گيدييورلر. اونلرڭ بدلنه باشقه وظيفهدارلرى گوندرر. و ضلالته دوشنلره بدل، طريقِ حقّى تعقيب ايدهجك مطيع قوللرينى گوندرهبيلير. مادام اويلهدر، او هر شيئه بدلدر. بتون أشيا، بر تك توجّهنه بدل اولاماز! دير.
ايشته شو معناىِ إشارى واسطهسيله؛ بڭا دهشت ويرن اوچ مدهش جنازه، باشقه شكل آلديلر. يعنى: هم حكيم، هم رحيم، هم عادل، هم قدير بر ذاتِ ذو الجلالڭ تحتِ تدبير و ربوبيتنده و حكمت و رحمتى ايچنده حكمتنما بر سيران، عبرتنما بر جولان، وظيفهدارانه بر سياحت صورتنده بر سير و سفردر، بر ترخيص و توظيفدر كه، بويلهجه كائنات چالقالانييور، گيدييور، گلييور!..
بشنجى نكته:
﴿قُلْ اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونٖى يُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ﴾
آيتِ عظيمهسى، إتّباعِ سنّت نه قدر مهمّ و لازم اولديغنى پك قطعى بر صورتده إعلان ايدييور. أوت شو آيتِ كريمه، قياساتِ منطقيه ايچنده، قياسِ إستثنائى قسمنڭ أڭ قوّتلى و قطعى بر قياسيدر. شويله كه: ناصل منطقجه قياسِ إستثنائى مثالى اولارق دينيلييور: «أگر گونش چيقسه، گوندوز اولاجق.» مثبت نتيجه ايچون دينيلير: «گونش چيقدى، اويله ايسه نتيجه ويرييور كه: شيمدى گوندوزدر.» منفى نتيجه ايچون دينيلييور: «گوندوز يوق، اويله ايسه نتيجه ويرييور كه: گونش چيقمامش». منطقجه، بو مثبت و منفى ايكى نتيجه قطعيدرلر. عينًا بويله ده: شو آيتِ كريمه دير كه: «أگر اللّٰهه محبّتڭز وارسه، حبيب اللّٰهه إتّباع ايديلهجك. إتّباع ايديلمزسه، نتيجه ويرييور كه: اللّٰهه محبّتڭز يوقدر.» محبّت اللّٰه وارسه، نتيجه ويرر كه: حبيب اللّٰهڭ سنّتِ سنيهسنه إتّباعى إنتاج ايدر.
أوت جنابِ حقّه ايمان ايدن، ألبته اوڭا إطاعت ايدهجك. و إطاعت يوللرى ايچنده أڭ مقبولى و أڭ مستقيمى و أڭ قيصهسى، بِلا شبهه حبيب اللّٰهڭ گوسترديگى و تعقيب ايتديگى يولدر. أوت بو كائناتى بو درجه إنعامات ايله طولديران ذاتِ كريمِ ذو الجمال، ذىشعورلردن او نعمتلره قارشى شكر ايستهمسى، ضرورى و بديهيدر. هم بو كائناتى بو قدر معجزاتِ صنعتله تزيين ايدن او ذاتِ حكيمِ ذو الجلال، ألبته بِالبداهه ذىشعورلر ايچنده أڭ ممتاز بريسنى كندينه مخاطب و ترجمان و عبادينه مبلّغ و إمام ياپهجقدر. هم بو كائناتى حدّ و حسابه گلمز تجلّياتِ جمال و كمالاتنه مظهر ايدن او ذاتِ جميلِ ذو الكمال، ألبته بِالبداهه سَوْديگى و إظهارينى ايستديگى جمال و كمال و أسماء و صنعتنڭ أڭ جامع و أڭ مكمّل مقياس و مدارى اولان بر ذاته، هر حالده أڭ أكمل بر وضعيتِ عبوديتى ويرهجك و اونڭ وضعيتنى سائرلرينه نمونۀِ إمتثال ايدوب هركسى اونڭ إتّباعنه سَوق ايدهجك، تا كه او گوزل وضعيتى باشقهلرنده ده گورونسون.
الحاصل: محبّت اللّٰه، سنّتِ سنيهنڭ إتّباعنى إستلزام ايدوب إنتاج ايدييور. نه موطلى او كيمسهيه كه، سنّتِ سنيهيه إتّباعندن حصّهسى زياده اوله. ويل او كيمسهيه كه، سنّتِ سنيهيى تقدير ايتمهيوب، بدعهلره گيرييور.
آلتنجى نكته:
رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام فرمان ايتمش:
﴿كُلُّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ وَكُلُّ ضَلَالَةٍ فِى النَّارِ﴾
يعنى
﴿اَلْيَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ دٖينَكُمْ﴾
سرّى ايله: قواعدِ شريعتِ غرّا و دساتيرِ سنّتِ سنيه، تمام و كمالنى بولدقدن صوڭره، يڭى ايجادلرله او دستورلرى بگنمهمك وياخود حاشا و كلاّ، ناقص گورمك حسّنى ويرن بدعهلرى ايجاد ايتمك، ضلالتدر، آتشدر.
سنّتِ سنيهنڭ مراتبى وار. بر قسمى واجبدر، ترك ايديلمز. او قسم، شريعتِ غرّاده تفصيلاتيله بيان ايديلمش. اونلر محكماتدر، هيچ بر جهتده تبدّل ايتمز. بر قسمى ده، نوافل نوعندندر. نوافل قسمى ده، ايكى قسمدر. بر قسم، عبادته تابع سنّتِ سنيه قسملريدر. اونلر دخى شريعت كتابلرنده بيان ايديلمش. اونلرڭ تغييرى بدعتدر. ديگر قسمى، «آداب» تعبير ايديلييور كه، سِيَرِ سنيه كتابلرنده ذكر ايديلمش. اونلره مخالفته، بدعه دينيلمز. فقط آدابِ نبوىيه بر نوع مخالفتدر و اونلرڭ نورندن و او حقيقى أدبدن إستفاده ايتمهمكدر. بو قسم ايسه عُرف و عادات و معاملاتِ فطريهده رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ تواترله معلوم اولان حركاتنه إتّباع ايتمكدر. مثلا: سويلهمك آدابنى گوسترن و يمك و ايچمك و ياتمق گبى حالاتڭ آدابنڭ دستورلرينى بيان ايدن و معاشرته تعلّق ايدن چوق سنّتِ سنيهلر وار. بو نوع سنّتلره «آداب» تعبير ايديلير. فقط او آدابه إتّباع ايدن، عاداتنى عبادته چويرر، او آدابدن مهمّ بر فيض آلير. أڭ كوچك بر آدابڭ مراعاتى، رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامى تخطّر ايتديرييور، قلبه بر نور ويرييور.
سنّتِ سنيهنڭ ايچنده أڭ مهمّى، إسلاميت علامتلرى اولان و شعائره ده تعلّق ايدن سنّتلردر. شعائر، عادتا حقوقِ عموميه نوعندن جمعيته عائد بر عبوديتدر. بريسنڭ ياپماسيله او جمعيت عمومًا إستفاده ايتديگى گبى، اونڭ تركيله ده عموم جماعت مسئول اولور. بو نوع شعائره ريا گيرهمز و إعلان ايديلير. نافله نوعندن ده اولسه، شخصى فرضلردن داها أهمّيتليدر.
يدنجى نكته:
سنّتِ سنيه، أدبدر. هيچ بر مسئلهسى يوقدر كه، آلتنده بر نور، بر أدب بولونماسين! رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام فرمان ايتمش:
﴿اَدَّبَنٖى رَبّٖى فَاَحْسَنَ تَاْدٖيبٖى﴾
يعنى: «ربّم بڭا أدبى، گوزل بر صورتده إحسان ايتمش، أدبلنديرمش.» أوت سِيَرِ نبويهيه دقّت ايدن و سنّتِ سنيهيى بيلن، قطعيًا آڭلار كه: أدبڭ أنواعنى، جنابِ حق حبيبنده جمع ايتمشدر. اونڭ سنّتِ سنيهسنى ترك ايدن، أدبى ترك ايدر.
﴿بٖى اَدَبْ مَحْرُومْ بَاشَدْ اَزْ لُطْفِ رَبْ﴾
قاعدهسنه ماصدق اولور، خسارتلى بر أدبسزلگه دوشر.
سؤال: هر شيئى بيلن و گورن و هيچ بر شى اوندن گيزلنهمهين علاّم الغيوبه قارشى أدب ناصل اولور؟ سببِ خجالت اولان حالتلر، اوندن گيزلنهمز. أدبڭ بر نوعى تستّردر، موجبِ إستكراه حالاتى ستر ايتمكدر. علاّم الغيوبه قارشى تستّر اولاماز؟
الجواب:
أوّلا: صانعِ ذو الجلال ناصلكه كمالِ أهمّيتله صنعتنى گوزل گوسترمك ايستهيور و مستكره شيلرى پردهلر آلتنه آلييور و نعمتلرينه، او نعمتلرى سوسلنديرمك جهتيله نظرِ دقّتى جلب ايدييور. اويله ده: مخلوقاتنى و عبادينى سائر ذىشعورلره گوزل گوسترمك ايستهيور. چركين وضعيتلرده گورونمهلرى، جميل و مزيِّن و لطيف و حكيم گبى إسملرينه قارشى بر نوع عصيان و خلافِ أدب اولويور.
ايشته سنّتِ سنيهدهكى أدب، او صانعِ ذو الجلالڭ أسمالرينڭ حدودلرى ايچنده بر محضِ أدب وضعيتنى طاقينمقدر.
ثانيًا: ناصلكه بر طبيب، دوقتورلق نقطهسنده بر نامحرمڭ أڭ نامحرم عضوينه باقار و ضرورت اولديغى وقت اوڭا گوستريلير. خلافِ أدب دينيلمز. بلكه أدبِ طب اويله إقتضا ايدر، دينيلير. فقط او طبيب، رجوليت عنوانيله ياخود واعظ إسميله ياخود خواجه صفتيله او نامحرملره باقهماز. اوڭا گوستريلمهسنى أدب فتوا ويرهمز. و او جهتده اوڭا گوسترمك، حياسزلقدر. اويله ده صانعِ ذو الجلالڭ چوق أسماسى وار. هر بر إسمڭ آيرى بر جلوهسى وار. مثلا: «غفّار» إسمى، گناهلرڭ وجودينى و «ستّار» إسمى، قصوراتڭ بولونماسنى إقتضا ايتدكلرى گبى؛ «جميل» إسمى ده، چركينلگى گورمك ايستهمز. «لطيف، كريم، حكيم، رحيم» گبى أسماءِ جماليه و كماليه، موجوداتڭ گوزل بر صورتده و ممكن وضعيتلرڭ أڭ اييسنده بولونمالرينى إقتضا ايدرلر. و او أسماءِ جماليه و كماليه ايسه، ملائكه و روحانى و جنّ و إنسڭ نظرنده گوزللكلرينى، موجوداتڭ گوزل وضعيتلريله و حسنِ أدبلريله گوسترمك ايسترلر.
ايشته سنّتِ سنيهدهكى آداب، بو علوى آدابڭ إشارتيدر و دستورلريدر و نمونهلريدر.
سكزنجى نكته:
(فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللهُ) دن أوّلكى اولان (لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ ... إلى اٰخر) آيتى، رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ امّتنه قارشى كمالِ شفقت و نهايت رأفتنى گوستردكدن صوڭره، شو (فَاِنْ تَوَلَّوْا) آيتيله دير كه: «أى إنسانلر! أى مسلمانلر! بويله حدسز بر شفقتيله سزى إرشاد ايدن و سزڭ منفعتڭز ايچون بتون قوّتنى صرف ايدن و معنوى يارهلريڭز ايچون كمالِ شفقتله گتيرديگى أحكام و سنّتِ سنيهسيله تداوى ايدوب مرهم ووران شفقتپرور بر ذاتڭ بديهى شفقتنى إنكار ايتمك و گوز ايله گورونن رأفتنى إتهام ايتمك درجهسنده اونڭ سنّتندن و تبليغ ايتديگى أحكامدن يوزلريڭزى چويرمك، نه قدر وجدانسزلق، نه قدر عقلسزلق اولديغنى بيليڭز! و أى شفقتلى رسول و أى رأفتلى نبى! أگر سنڭ بو عظيم شفقتڭى و بيوك رأفتڭى طانيمايوب عقلسزلقلرندن سڭا آرقه ويروب ديڭلهمسهلر، مراق ايتمه! سماوات و أرضڭ جنودى تحتِ أمرنده اولان، عرشِ عظيمِ محيطڭ تختنده سلطنتِ ربوبيتى حكم ايدن ذاتِ ذو الجلال سڭا كافيدر. حقيقى مطيع طائفهلرى، سنڭ أطرافڭه طوپلاتديرر، سنى اونلره ديڭلتديرر، سنڭ أحكامڭى اونلره قبول ايتديرر!»
أوت شريعتِ محمّديه و سنّتِ أحمديهده هيچ بر مسئله يوقدر كه، متعدّد حكمتلرى بولونماسين. بو فقير، بتون قصور و عجزمله برابر بونى إدّعا ايدييورم و بو دعوانڭ إثباتنه ده حاضرم. هم شيمدىيه قدر يازيلان يتمش سكسان رسالۀِ نوريه، سنّتِ أحمديهنڭ و شريعتِ محمّديهنڭ (عصم) مسئلهلرى، نه قدر حكمتلى و حقيقتلى اولديغنه يتمش سكسان شاهدِ صادق حكمنه گچمشدر. أگر بو موضوعه دائر إقتدار اولسه يازيلسه، يتمش دگل، بلكه يدى بيڭ رساله او حكمتلرى بيترهميهجك. هم بن شخصمده بِالمشاهده و ذوقًا، بلكه بيڭ تجرباتم وار كه؛ مسائلِ شريعتله سنّتِ سنيه دستورلرى، أمراضِ روحانيهده و عقليهده و قلبيهده، خصوصًا أمراضِ إجتماعيهده غايت نافع برر دوادر بيلديگمى و اونلرڭ يرينى باشقه فلسفى و حكمتلى مسئلهلر طوتامديغنى، بِالمشاهده كندم حسّ ايتديگمى و باشقهلرينه ده بر درجه رسالهلرده إحساس ايتديگمى إعلان ايدييورم. بو دعوامده تردّد ايدنلر، رسالۀِ نور أجزالرينه مراجعت ايدوب باقسينلر.
ايشته بويله بر ذاتڭ سنّتِ سنيهسنه ألدن گلديگى قدر إتّباعه چاليشمق، نه قدر كارلى و حياتِ أبديه ايچون نه قدر سعادتلى و حياتِ دنيويه ايچون نه قدر منفعتلى اولديغى قياس ايديلسين.
طوقوزنجى نكته:
سنّتِ سنيهنڭ هر بر نوعنه تمامًا بِالفعل إتّباع ايتمك، أخصِّ خواصّه دخى آنجق ميسّر اولور. اوڭا بِالفعل اولماسه ده، بِالنيّت، بِالقصد طرفدارانه و إلتزامكارانه طالب اولمق، هركسڭ ألندن گلير. فرض و واجب قسملره ذاتًا إتّباعه مجبوريت وار. و عبوديتدهكى مستحب اولان سنّتِ سنيهنڭ تركنده گناه اولماسه دخى، بيوك ثوابڭ ضايعاتى وار. تغييرنده ايسه، بيوك خطا واردر. عادات و معاملاتدهكى سنّتِ سنيه ايسه، إتّباع ايتدكجه، او عادات، عبادت اولور. ايتمسه عتاب يوق. فقط حبيب اللّٰهڭ آدابِ حياتيهسنڭ نورندن إستفادهسى آزالير. أحكامِ عبوديتده يڭى ايجادلر بدعتدر. بدعتلر ايسه، (اَلْيَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ دٖينَكُمْ) سرّينه منافى اولديغى ايچون، مردوددر. فقط، طريقتده أوراد و أذكار و مشربلر نوعندن اولسه و أصللرى كتاب و سنّتدن أخذ ايديلمك شرطيله آيرى آيرى طرزده، آيرى آيرى صورتده اولمقله برابر، مقرّر اولان اصول و أساساتِ سنّتِ سنيهيه مخالفت و تغيير ايتمهمك شرطيله، بدعه دگللردر. لٰكن بر قسم أهلِ علم، بونلردن بر قسمنى بدعهيه داخل ايدوب، فقط «بدعۀِ حسنه» نامنى ويرمش. إمامِ ربّانى مجدّدِ ألفِ ثانى (رض) دييور كه: «بن سير سلوكِ روحانيده گورويوردم كه: رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامدن مروى اولان كلمات نورليدر، سنّتِ سنيه شعاعى ايله پارلايور. اوندن مروى اولميان پارلاق و قوّتلى وردلرى و حاللرى گورديگم وقت، اوستنده او نور يوقدى. بو قسمڭ أڭ پارلاغى، أوّلكينڭ أڭ آزينه مقابل گلمييوردى. بوندن آڭلادم كه؛ سنّتِ سنيهنڭ شعاعى، بر إكسيردر. هم او سنّت، نور ايستهينلره كافيدر، خارجده نور آرامغه إحتياج يوقدر.»
ايشته بويله حقيقت و شريعتڭ بر قهرمانى اولان بر ذاتڭ بو حكمى گوسترييور كه: سنّتِ سنيه، سعادتِ داريْنڭ تمل طاشيدر و كمالاتڭ معدنى و منبعيدر.
(اَللّٰهُمَّ ارْزُقْنَا اِتِّبَاعَ السُّنَّةِ السَّنِيَّةِ)
﴿رَبَّنَٓا اٰمَنَّا بِمَٓا اَنْزَلْتَ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدٖينَ﴾
* * *
راديو، بيوك بر نعمتِ إلٰهيهدر
(نور عالمنڭ بر آناختارى رسالهسندن)
هوا عنصرينڭ يوكسك و أهمّيتلى بر وظيفهسى (اِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ) آيتنڭ سرّيله، گوزل و معنيدار و ايمانى و حقيقتلى كلمهلرڭ قلمِ قدرڭ إستنساخيله و إذنِ إلٰهى ايله إنتشار ايتمهسيله بتون كُرۀِ هواده ملائكه و روحانيلره ايشيتديرمك و عرشِ أعظم طرفنه سَوق ايتمك ايچون قدرتِ إلٰهى قلمنڭ متبدّل بر صحيفهسى اولمقدر.
مادام هوانڭ قدسى وظيفهلرى ايچنده بو وظيفهسى، حكمتِ خلقتنڭ أڭ مهمّيدر. و روىِ زمينى راديولر واسطهسيله بر تك منزل حكمنه گتيروب نوعِ بشره پك بيوك بر نعمتِ إلٰهيه اولمقدر. ألبته و ألبته بشر بو پك بيوك نعمته قارشى، بر عمومى شكر اولارق؛ او راديولرى هر شيدن أوّل كلماتِ طيّبه اولان، باشده قرآنِ حكيم و حقيقتلرى و ايمانڭ و گوزل أخلاقڭ درسلرى و بشرڭ لزوملى و ضرورى منفعتلرينه دائر كلماتلر اولمالى كه او نعمته شكر اولسون. يوقسه نعمت بويله شكر گورمزسه، بشره ضررلى دوشر.
راديو، زمين يوزينى بر مكتبِ ايمانى حكمنه گتيرمگه وسيله اولاجقدر.
أوت بشر، حقيقته محتاج اولديغى گبى، بعض كيفلى هوساته ده إحتياجى وار. فقط بو كيفلى هوسات، بشده بريسى اولمالى. يوقسه هوانڭ سرِّ حكمتنه منافى اولور. هم بشرڭ تنبللگنه و سفاهتنه و لزوملى وظيفهلرينڭ نقصان بيراقيلماسنه سببيت ويروب بشريته بيوك بر نعمت ايكن، بيوك بر نقمت اولور. بشره لازم اولان سعيه شوقى قيرار.
شيمدى گوزيمڭ اوڭندهكى ماكينهجك و راديو قابى، قرآنى ديڭلهمك ايچون اوطهمه گتيريلمشدى. باقدم، اون حصّهدن بر حصّه كلماتِ طيّبهيه ويريلييور. بونى ده بر خطاىِ بشرى اولارق آڭلادم. إن شاء اللّٰه بشر بو خطاسنى تعمير ايدهجك. و بتون زمين يوزينى بر مجلسِ منوّر، بر منزلِ عالى و بر مكتبِ ايمانى حكمنه گتيرمگه وسيله اولان بو راديو نعمتنه بر شكر اولارق بشرڭ حياتِ أبديهسنه صرف ايديلهجك اولان كلماتِ طيّبه، بشده دردى اولاجق.
* * *
غزتهجىيه قيصه بر درس
(مثنوئِ نوريهدن)
إعلم أى خطابتِ عموميه صفتى ايله غزته لسانيله قونفرانس ويرن محرّر!
سن، كندى نفسڭى آشاغى گوسترمگه و ندامت ايدهرك قصورلريڭى إعلان ايتمگه حقّڭ وار. فقط شعائرِ إسلاميهيه ضد و مخالف اولان هرزهلر ايله إسلاميتى لكهلنديرمگه قطعيًا حقّڭ يوقدر.
سنى كيم توكيل ايتمشدر؟ فتوايى نرهدن آلييورسڭ؟ هانگى حقّه بناءً ملّتڭ نامنه، اُمّتڭ حسابنه إسلاميت حقّنده هذيانلرى صاوورارق ضلالتنى نشر و إعلان ايدييورسڭ؟ ملّتى، اُمّتى كندڭ گبى ضالّ ظن ايتمه. ضلالتڭى كيمه صاتييورسڭ؟ بوراسى إسلاميت مملكتيدر، يهودى مملكتى دگلدر.
جمهورِ مؤمنينڭ قبول ايتمديگى بر شيئڭ غزته ايله إعلانى، ملّتى ضلالته دعوتدر، حقوقِ أمّته تجاوزدر. بر آدمڭ حقوقنه تجاوزه جوازِ قانونى اولماديغى حالده، قوجه بر ملّتڭ بلكه عالمِ إسلامڭ حقوقنه هانگى جسارته بناءً تجاوز ايدييورسڭ؟ آغزيڭى قپات!..
سعيد النورسى
(مثنوى، سه. ٨٩)
* * *
(مدنيتڭ فن و صنعت خارقهلرى حقّنده ايكى مهمّ سؤاله ويريلن جواب.)
(يگرمنجى سوزڭ ايكنجى مقامندن)
برنجيسى: أگر ديسهڭ: «مادام قرآن، بشر ايچون نازل اولمشدر. نهدن بشرڭ نظرنده أڭ مهمّ اولان مدنيت خارقهلرينى تصريح ايتمييور؟ يالڭز گيزلى بر رمز ايله، خفى بر ايما ايله، خفيف بر إشارتله، ضعيف بر إخطار ايله إكتفا ايدييور؟»
الجواب: چونكه مدنيتِ بشريه خارقهلرينڭ حقلرى، بحثِ قرآنيده او قدر اولابيلير. زيرا قرآنڭ وظيفۀِ أصليهسى: دائرۀِ ربوبيتڭ كمالات و شئوناتنى و دائرۀِ عبوديتڭ وظائف و أحوالنى تعليم ايتمكدر. اويله ايسه شو خوارقِ بشريهنڭ او ايكى دائرهده حقلرى؛ يالڭز بر ضعيف رمز، بر خفيف إشارت، آنجق دوشر. چونكه اونلر، دائرۀِ ربوبيتدن حقلرينى ايستهسهلر، او وقت پك آز حق آلابيليرلر.
مثلا؛ طيّارۀِ بشر (حاشيه) قرآنه ديسه: «بڭا بر حقِّ كلام وير، آياتڭده بر موقع وير.» ألبته او دائرۀِ ربوبيتڭ طيّارهلرى اولان سيّارات، أرض، قمر؛ قرآن نامنه دييهجكلر: «بوراده جِرمڭ قدر بر موقع آلابيليرسڭ.»
___
(حاشيه): شو جدّى مسئلهيى يازاركن إختيارسز اولارق، قلمم اُسلوبنى، شو لطيف لطيفهيه چويردى. بن ده قلممى سربست بيراقدم. اُميد ايدرم كه، اُسلوبڭ لطيفهلگى، مسئلهنڭ جدّيتنه خلل ويرمهسين.
___
أگر بشرڭ تحت البحرلرى، آياتِ قرآنيهدن موقع ايستهسهلر؛ او دائرهنڭ تحت البحرلرى (يعنى، بحرِ محيطِ هوائيده و أثير دڭزنده يوزن) زمين و ييلديزلر اوڭا دييهجكلر: «يانمزده سنڭ يرڭ، گورونميهجك درجهده آزدر.»
أگر ألكتريقڭ پارلاق، ييلديزمثال لامبالرى، حقِّ كلام ايستيهرك، آيتلره گيرمك ايستهسهلر؛ او دائرهنڭ ألكتريق لامبالرى اولان شمشكلر، شهابلر و گوك يوزينى زينتلنديرن ييلديزلر و مصباحلر دييهجكلر: «ايشيغڭ نسبتنده بحث و بيانه گيرهبيليرسڭ.» أگر خوارقِ مدنيت، دقائقِ صنعت جهتنده حقلرينى ايسترلرسه و آيتلردن مقام طلب ايدرلرسه؛ او وقت، بر تك سينك اونلره «صوصڭز» دييهجك. «بنم بر قنادم قدر حقّڭز يوقدر. زيرا سزلردهكى، بشرڭ جزءِ إختياريله كسب ايديلن بتون اينجه صنعتلر و بتون نازك جهازلر طوپلانسه، بنم كوچوك وجودمدهكى اينجه صنعت و نازنين جهازلر قدر عجيب اولاماز. (اِنَّ الَّذٖينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ) آيتى سزى صوصديرر.»
أگر او خارقهلر، دائرۀِ عبوديته گيدوب، او دائرهدن حقلرينى ايسترلرسه؛ او زمان او دائرهدن شويله بر جواب آليرلر كه: «سزڭ مناسبتڭز بزمله پك آزدر و دائرهمزه قولاى گيرهمزسڭز. چونكه پروغراممز بودر كه:
دنيا بر مسافرخانهدر. إنسان ايسه اونده آز طورهجقدر و وظيفهسى چوق بر مسافردر و قيصه بر عمرده حياتِ أبديهيه لازم اولان لوازماتى تدارك ايتمكله مكلّفدر. أڭ أهمّ و أڭ ألزم ايشلر، تقديم ايديلهجكدر.
حالبوكه سز أكثريت إعتباريله شو فانى دنيايى بر مقرِّ أبدى نقطۀِ نظرنده و غفلت پردهسى آلتنده، دنياپرستلك حسّيله ايشلنمش بر صورت سزده گورولويور. اويله ايسه، حقپرستلك و آخرتى دوشونمكلك أساسلرى اوزرينه مؤسّس اولان عبوديتدن حصّهڭز پك آزدر. لٰكن أگر قيمتدار بر عبادت اولان صِرف منفعتِ عباد اللّٰه ايچون و منافعِ عموميه و إستراحتِ عامّهيه و حياتِ إجتماعيهنڭ كمالنه خدمت ايدن و ألبته أقلّيت تشكيل ايدن محترم صنعتكارلر و ملهم كشّافلر، آرقهڭزده و ايچڭزده وارسه؛ او حسّاس ذاتلره شو رمز و إشاراتِ قرآنيه (سعيه تشويق و صنعتلرينى تقدير ايتمك ايچون) الحقّ كافى و وافيدر.»
ايكنجى سؤاله جواب: أگر ديسهڭ: «شيمدى شو تحقيقاتدن صوڭره شبههم قالمادى و تصديق ايتدم كه؛ قرآنده سائر حقائقله برابر، مدنيتِ حاضرهنڭ خارقهلرينه و بلكه داها ايلريسنه إشارت و رمز واردر. دنيوى و اُخروى سعادتِ بشره لازم اولان هر شى، دگرى نسبتنده ايچنده بولونور. فقط نيچون قرآن، اونلرى صراحتله ذكر ايتمييور؟ تا، معنّد كافرلر دخى تصديقه مجبور اولسونلر، قلبمز ده راحت اولسون؟
الجواب: دين بر إمتحاندر. تكليفِ إلٰهى بر تجربهدر. تا، أرواحِ عاليه ايله أرواحِ سافله، مسابقه ميداننده بربرندن آيريلسين. ناصلكه بر معدنه آتش ويريلييور؛ تا ألماسله كومور، آلتونله طوپراق بربرندن آيريلسين. اويله ده بو دارِ إمتحانده اولان تكليفاتِ إلٰهيه بر إبتلادر و بر مسابقهيه سَوقدر كه؛ إستعدادِ بشر معدننده اولان جواهرِ عاليه ايله موادِّ سفليه، بربرندن تفريق ايديلسين...
مادام قرآن، بو دارِ إمتحانده بر تجربه صورتنده، بر مسابقه ميداننده بشرڭ تكمّلى ايچون نازل اولمشدر. ألبته شو دنيوى و هركسه گورونهجك امورِ غيبيۀِ إستقباليهيه يالڭز إشارت ايدهجك و حجّتنى إثبات ايدهجك درجهده عقله قپو آچاجق. أگر صراحةً ذكر ايتسه، سرِّ تكليف بوزولور. عادتا گوك يوزندهكى ييلديزلرله واضحًا (لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ) يازمق مِثللو بر بداهته گيرهجك. او زمان هركس ايستر ايستهمز تصديق ايدهجك. مسابقه اولماز، إمتحان فوت اولور. كومور گبى بر روح ايله ألماس گبى بر روح (حاشيه) برابر قالاجقلر...
___
(حاشيه): أبو جهلِ لعين ايله أبو بكرِ صدّيق مساوى گورونهجك. سرِّ تكليف ضايع اولاجق.
___
الحاصل: قرآنِ حكيم، حكيمدر. هر شيئه، قيمتى نسبتنده بر مقام ويرر. ايشته قرآن، بيڭ اوچيوز سنه أوّل، إستقبالڭ ظلماتنده مستتر و غيبى اولان ثمرات و ترقّياتِ إنسانيهيى گورويور و گورديگمزدن و گورهجگمزدن داها گوزل بر صورتده گوسترر.
ديمك قرآن، اويله بر ذاتڭ كلاميدر كه؛ بتون زمانلرى و ايچندهكى بتون أشيايى بر آنده گورويور.
ايشته معجزاتِ أنبيا يوزنده پارلايان بر لمعۀِ إعجازِ قرآن...
(اَللّٰهُمَّ فَهِّمْنَا اَسْرَارَ الْقُرْاٰنِ وَوَفِّقْنَا لِخِدْمَتِهٖ فٖى كُلِّ اٰنٍ وَزَمَانٍ)
﴿سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖيمُ الْحَكٖيمُ﴾
﴿رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَٓا اِنْ نَسٖينَٓا اَوْ اَخْطَاْنَا﴾
* * *