و سيّدينڭ حوليله، أمريله؛ قارينجه، فرعونڭ سراينى باشنه ييقار، باش آشاغى آتار.. سينك، نمرودى گبرتوب جهنّمه آتار.. بر ميقروب، أڭ جبّار بر ظالمى قبره صوقار.. بغداى دانهسى قدر چام چكردگى، بر طاغ گبى بر چام آغاجنڭ دستگاهى و ماكينهسى حكمنه گچر.. هوانڭ ذرّهسى، بتون چيچكلرڭ، ميوهلرڭ آيرى آيرى ايشلرنده، تشكّلاتلرنده منتظمًا، گوزلجه چاليشهبيلير. بتون بو قولايلق، بِالبداهه مأموريت و إنتسابدن ايلرى گلييور. أگر ايش باشىبوزوقلغه دونسه، أسبابه و كثرته و كندى كنديلرينه بيراقيلوب شرك يولنده گيديلسه، او وقت هر شى، جِرمى قدر و شعورى مقدارنجه ايش گورهبيلير.
اوچنجى تمثيل: مثلا ايكى آرقداش وار. هيچ گورمدكلرى بر مملكتڭ أحوالنه دائر إستاتيستيقلى بر نوع جغرافيا يازمق ايستهيورلر.
بريسى، او مملكتڭ پادشاهنه إنتساب ايدوب، تلغراف و تلفون دائرهسنه گيرر. اون پارهلق بر تل ايله، كندى تلفون ماكينهسنى دولتڭ تلينه ربط ايدر. هر ير ايله گوروشور، مخابره ايدر، معلومات آلير. غايت منتظم و مكمّل جغرافيا إستاتيستيقنه عائد صنعتكارانه بر أثر ياپار.
اوتهكى آرقداش ايسه، يا أللى سنه متماديًا گزهجك و مشكلاتله هر يرى گوروب هر حادثهيى ايشيدهجك وياخود ميليونلرله ليرايى صرف ايدوب، دولتڭ تل و تلفون تمديداتى قدر و پادشاه گبى تلغراف صاحبى اولاجق. تا أوّلكى آرقداشى گبى او مكمّل أثرى ياپسين. اويله ده: (وَلِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى) أگر حدسز أشيا و مخلوقات واحدِ أحده ويريلسه، او وقت او إرتباط ايله هر شى برر مظهر اولور. او شمسِ أزلينڭ تجلّيسنه مظهريتله، قوانينِ حكمتنه و دساتيرِ علميهسنه و نواميسِ قدرتنه إرتباط پيدا ايدر. او وقت حول و قوّتِ إلٰهيه ايله هر شيئى گورور