نسج ايدن و اوندن بسيط جهازلرى ياپان؛ ألبته بر قديرِ كلِّ شيدر و عليمِ مطلقدر. أوت، خالقِ موت و حيات، شو دستگاهِ دنياده، حكمتيله حياتى اويله بر قانونِ أمريۀِ معجزنما ايله إداره ايدييور كه، او قانونى تطبيق و إجرا ايتمك؛ بتون كائناتى قبضۀِ تصرّفنده طوتان بر ذاته مخصوصدر.
ايشته أگر عقلڭ سونمهمش ايسه، قلبڭ كور اولمامش ايسه آڭلارسڭ كه؛ بر شيئى كمالِ سهولت و إنتظامله هر شى ياپان و هر شيئى كمالِ ميزان و إنتظامله صنعتكارانه بر تك شى ياپان، هر شيئڭ صانعنه خاص و خالقِ كلِّ شيئه مخصوص بر سكّهدر. مثلا گورسهڭ: خارقهپيشه بر ذات، بر درهم پاموقدن يوز طوپ چوخه و ايپك ويا پاتيسقه گبى متنوّع سائر قوماشلرى او تك درهم پاموقدن نسج ايتمكله برابر؛ حلوا، باقلاوا گبى چوق طعاملرى دخى اوندن ياپييور. صوڭره گورسهڭ كه او ذات، دميرى و طاشى، بالى و ياغى، صويى و طوپراغى آووجنه آلير، بر گوزل آلتون ياپار. ألبته قطعيًا حكم ايدهجكسڭ كه او ذات، اويله كندينه خاص بر صنعته مالكدر؛ بتون عناصرِ أرضيه، اونڭ أمرينه مسخّر و بتون مواليدِ ترابيه، اونڭ حكمنه باقار. أوت حياتدهكى تجلّئِ قدرت و حكمت، بو مثالدن بيڭ درجه داها عجيبدر.
ايشته حيات اوستندهكى چوق سكّهلردن بر تك سكّه...
اوچنجى لمعه:
باق، شو كائناتِ سيّالهده، شو موجوداتِ سيّارهده جولان ايدن ذىحياتلره! گورهجكسڭ كه: بتون ذىحياتلردن هر بر ذىحيات اوستنده حىِّ قيّومڭ قويديغى چوق خاتملرى واردر. او خاتملردن بر خاتمى شودر كه: او ذىحيات، مثلا شو إنسان، عادتا كائناتڭ بر مثالِ مصغّرى، شجرۀِ خلقتڭ بر ثمرهسى و شو عالمڭ بر چكردگى گبى كه، أنواعِ عالمڭ أكثر نمونهلرينى جامعدر. گويا او ذىحيات بتون كائناتدن غايت حسّاس ميزانلرله سوزولمش بر قطرهدر.