ويرديگى وجود مرتبهلرينڭ حقّنى أدا ايتمكدر. چونكه ويريلن بتون وجود مرتبهلرى وقوعاتدر، برر علّت ايستر. فقط ويريلمهين مرتبهلر إمكاناتدر. إمكانات ايسه عدمدر، هم نهايتسزدر. عدملر ايسه، علّت ايستهمزلر. نهايتسزه علّت اولاماز. مثلا معدنلر دييهمزلر: «نيچون نباتى اولمادق؟» شكوا ايدهمزلر؛ بلكه وجودِ معدنىيه مظهر اولدقلرى ايچون حقلرى فاطرينه شكراندر. نباتات نيچون حيوان اولمادم دييوب شكوا ايدهمز، بلكه وجود ايله برابر حياته مظهر اولديغى ايچون حقّى شكراندر. حيوان ايسه نيچون إنسان اولمادم دييه شكايت ايدهمز، بلكه حيات و وجود ايله برابر قيمتدار بر روح جوهرى اوڭا ويريلديگى ايچون، اونڭ اوستندهكى حقّى، شكراندر. و هكذا قياس ايت.
أى إنسانِ مشتكى! سن معدوم قالمادڭ، وجود نعمتنى گيدڭ، حياتى طاتدڭ، جامد قالمادڭ، حيوان اولمادڭ، إسلاميت نعمتنى بولدڭ، ضلالتده قالمادڭ، صحّت و سلامت نعمتنى گوردڭ و هكذا...
أى نانكور! داها سن نرهده حق قزانييورسڭ كه، جنابِ حقّڭ سڭا ويرديگى محضِ نعمت اولان وجود مرتبهلرينه مقابل شكر ايتميهرك؛ إمكانات و عدميات نوعنده و سنڭ ألڭه گچمديگى و سن لايق اولماديغڭ يوكسك نعمتلرڭ سڭا ويريلمديگندن باطل بر حرصله جنابِ حقدن شكوا ايدييورسڭ و كفرانِ نعمت ايدييورسڭ؟ عجبا بر آدم؛ مناره باشنه چيقمق گبى عالى درجاتلى بر مرتبهيه چيقسين، بيوك مقام بولسون، هر باصامقده بيوك بر نعمت گورسون؛ او نعمتلرى ويرنه شكر ايتمهسين و ديسين: «نيچون او منارهدن داها يوكسگنه چيقامدم» دييه شكوا ايدهرك آغلايوب صيزلاسين. نه قدر حقسزلق ايدر و نه قدر كفرانِ نعمته دوشر، نه قدر بيوك ديوانهلك ايدر، ديوانهلر دخى آڭلار.