ايدييور. حشر و قيامتده‌كى نشئۀِ اُخرايى اوڭا تمثيل ايده‌رك إستبعادى إزاله ايدر. دير: (قُلْ يُحْيٖيهَا الَّذٖٓى اَنْشَاَهَٓا اَوَّلَ مَرَّةٍ) يعنى: «سزى هيچدن بو درجه حكمتلى بر صورتده كيم إنشا ايتمش ايسه، اودر كه، سزى آخرتده ديريلته‌جكدر.»
هم دير كه: (وَهُوَ الَّذٖى يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعٖيدُهُ وَهُوَ اَهْوَنُ عَلَيْهِ) يعنى: سزڭ حشرده إعاده‌ڭز، ديريلمه‌ڭز، دنياده‌كى خلقتڭزدن داها قولاى، داها راحتدر.» ناصلكه بر طابورڭ عسكرلرى، إستراحت ايچون طاغيلسه، صوڭره بر بورو ايله چاغريلسه قولاى بر صورتده طابور بايراغى آلتنده طوپلانمه‌لرى؛ يڭيدن بر طابور تشكيل ايتمكدن چوق قولاى و چوق راحتدر. اويله ده: «بر بدنده بربريله إمتزاج ايله اُنسيت و مناسبت پيدا ايدن ذرّاتِ أساسيه، حضرتِ إسرافيل عليه السلامڭ صورى ايله خالقِ ذو الجلالڭ أمرينه «لبّيك» ديمه‌لرى و طوپلانمه‌لرى؛ عقلاً برنجى ايجاددن داها قولاى، داها ممكندر. هم، بتون ذرّه‌لرڭ طوپلانمه‌لرى بلكه لازم دگل. نوه‌لر و تخملر حكمنده اولان و حديثده «عجب الذَنَبْ» تعبير ايديلن أجزاءِ أساسيه و ذرّاتِ أصليه، ايكنجى نشئه ايچون كافى بر أساسدر، تملدر. صانعِ حكيم، بدنِ إنسانى‌يى اونلرڭ اوستنده بنا ايدر.
اوچنجى آيت اولان (وَمَا رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبٖيدِ) گبى آيتلرڭ إشارت ايتدكلرى قياسِ عدلينڭ خلاصه‌سى شودر كه:
عالمده چوق گورويورز كه: ظالم، فاجر، غدّار إنسانلر غايت رفاه و راحتله و مظلوم و متديّن آدملر غايت زحمت و ذلّت ايله عمر گچيرييورلر. صوڭره ئولوم گلير، ايكيسنى مساوى قيلار. أگر شو مساوات نهايتسز ايسه، بر نهايتى يوقسه،