تام تقليدينى ياپاميهجق درجهده ظاهرى و باطنى، طيش و ايچى اويله بر غيبى پرگارله و اينجه بر علمڭ قلميله حدودلرى چيزيلمش و تام إنتظامله هر أعضاسنه مناسب صورت ويريلمش كه، ميوه و نتيجهلرينه و وظيفۀِ فطرتلرينه يتيشسين. بو ايسه نهايتسز بر علم ايله اولابيلمهسى جهتيله هر شيئڭ هر شيله مناسبتنى بيلوب و نظره آلان و بو آغاج و بو إنسانڭ بتون أمثاللرينى و نوعلرينى علمِ أزليسنڭ قضا و قدر پرگار و قلميله طيش و ايچ مقدارلرينى و صورتلرينى حكيمانه ياپيلماسنى بيلهرك ايشلهين بر صانعِ مصوّر، بر عليمِ مقدّرڭ حدسز علمنه و وجوبِ وجودينه نباتات و حيوانات عددنجه شهادت ايدرلر ديمكدر.
يدنجى، سكزنجى دليل:
(وَالْاٰجَالُ الْمُعَيَّنَةُ وَالْاَرْزَاقُ الْمُقَنَّنَةُ) در. يعنى: أهمّيتلى بر حكمت ايچون، ظاهر نظرده مبهم و غيرِ معيّن توهّم ايديلن أجللر و رزقلر، إبهام پردهسى آلتنده قضا و قدرِ أزلينڭ دفترنده مقدّراتِ حياتيه صحيفهسنده هر ذىحياتڭ أجلى مقدّر و معيّندر؛ تقدّم، تأخّر ايتمز. و هر ذىروحڭ رزقى تعيين و تخصيص ايديلوب قضا و قدر لوحهسنده يازيلديغنه حدسز دليللر وار. مثلا: قوجه بر آغاجڭ ئولمسى، اونڭ بر نوع روحى اولان چكردگنى اونڭ يرنده وظيفه گورمك ايچون بيراقماسى، بر عليمِ حفيظڭ حكمتلى قانونيله اولماسى و بر ياورونڭ رزقى اولان سوت ممهلردن گلمهسى و قان و فيشقى ايچندن چيقوب هيچ بولاشمادن صافى، تميز اولارق آغزينه آقماسى، تصادف إحتمالنى قطعى بر صورتده ردّ و بر رزّاقِ عليمِ رحيمڭ شفقتلى دستوريله اولديغنى غايت قطعى گوسترييور. بو ايكى جزئى مثاله بتون ذىحيات، ذىروح قياس ايديلسين.
ديمك حقيقتده هم أجل معيّن و مقدّردر، هم رزق هركسه گوره بر تعيّن ايچنده مقدّرات دفترنده قيد ايديلمشدر. فقط غايت مهمّ بر حكمت ايچون هم