دينيلن آغاجڭ داللرى اولان عنصرلر و عنصرلرڭ اوجلرنده بولونان و چيچكلرى و ياپراقلرى حكمنده اولان نباتات و حيوانات و او ياپراقلرڭ و چيچكلرڭ أڭ يوقاريسندهكى ميوهلر اولان إنسانلر و او ميوهلرڭ أڭ مهمّ ميوهلرى و ثمرهلرى و نتيجۀِ خلقتلرى اولان عبوديتلرينى و شكرلرينى و بِالخاصّه او ميوهلرڭ جمعيتلى چكردكلرى اولان قلبلرينى و ظهرِ قلب دينيلن قوّۀِ حافظهلرينى باشقه قوّتلره هيچ بر جهتله قاپديرماز و قاپديرمقله سلطنتِ ربوبيتنى قيرماز و قيرمقله معبوديتنى بوزماز.
هم دائرۀِ ممكناتڭ و كثرتڭ أڭ منتهاسنده بولونان جزئياتده، بلكه او جزئياتڭ جزئياتِ أحوالنده و كيفياتنده مقاصدِ ربوبيت تمركز ايتديگندن، هم ده معبوديته اوزانان و معبوده باقان منّتدارلقلرڭ و تشكّراتلرڭ و پرستشلكلرڭ منشألرى اونلر اولديغندن، ألبته اونلرى باشقه أللره ويرمز و ويرمكله حكمتنى إبطال ايتمز. و حكمتنى إبطال ايتمكله الوهيتنى إسقاط ايتمز. چونكه موجوداتڭ ايجادندهكى أڭ مهمّ مقاصدِ ربّانيه، كندينى ذىشعورلره طانيتديرمق و سَوْديرمك و مدح و ثناسنى ايتديرمك و منّتدارلقلرينى كندينه جلب ايتمكدر.
بو اينجه سرّ ايچوندر كه؛ شكرى و پرستشى و منّتدارلغى و محبّتى و مدحى و عبوديتى إنتاج ايدن رزق و شفا و بِالخاصّه هدايت و ايمان گبى دائرۀِ كثرتڭ أڭ آخرندهكى جزئى و كلّى بو گبى فعللر و إنعاملر، طوغريدن طوغرىيه كائنات خالقنڭ و عموم موجودات سلطاننڭ أثرى و إحسانى و إنعامى و هديهسى و فعلى اولديغنى گوسترمك ايچون قرآنِ معجز البيان تكرار ايله مثلا
اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتٖينُ ۞ وَاِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفٖينِ ۞ اِنَّكَ لَا تَهْدٖى مَنْ اَحْبَبْتَ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ يَهْدٖى مَنْ يَشَٓاءُ
گبى آيتلر ايله رزقى و هدايتى و شفايى ذاتِ واجب الوجوده ويرييور و اونلرى إحسان ايتمك اوڭا مخصوص و اوڭا منحصردر دييور و غايت شدّتله غيرڭ مداخلهسنى ردّ ايدييور. أوت أبدى بر دارِ
___
(حاشيه): مثلا: (اِنَّ اﷲَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ)