أگر او قانونِ أمرى، وجودِ خارجى گيسه ايدى، او نوعلرڭ برر روحى اولوردى. حالبوكه او قانون دائما باقيدر. دائما مستمر، ثابتدر. هيچ بر تغيّرات و إنقلابات، او قانونلرڭ وحدتنه تأثير ايتمز، بوزماز. مثلا: بر اينجير آغاجى ئولسه، طاغيلسه؛ اونڭ روحى حكمنده اولان قانونِ تشكّلاتى، ذرّه گبى بر چكردگنده ئولميهرك باقى قالير. ايشته مادام أڭ عادى و ضعيف أمرى قانونلر دخى بويله بقا ايله، دوام ايله علاقهداردر. ألبته روحِ إنسانى، دگل يالڭز بقا ايله، بلكه أبد الآباد ايله علاقهدار اولمق لازم گلير. چونكه روح دخى قرآنڭ نصّى ايله، (قُلِ الرُّوحُ مِنْ اَمْرِ رَبّٖى) فرمانِ جليلى ايله عالمِ أمردن گلمش بر قانونِ ذىشعور و بر ناموسِ ذىحياتدر كه؛ قدرتِ أزليه، اوڭا وجودِ خارجى گيديرمش. ديمك ناصلكه صفتِ إرادهدن و عالمِ أمردن گلن شعورسز قوانين، دائما ويا أغلبًا باقى قالييور. عينًا اونلرڭ بر نوع قارداشى و اونلر گبى صفتِ إرادهنڭ تجلّيسى و عالمِ أمردن گلن روح، بقايه مظهر اولمق داها زياده قطعيدر، لايقدر. چونكه ذىوجوددر، حقيقتِ خارجيه صاحبيدر. هم اونلردن داها قويدر، داها علويدر. چونكه ذىشعوردر. هم اونلردن داها دائميدر، داها قيمتداردر. چونكه ذىحياتدر.
ايكنجى أساس
سعادتِ أبديهيه مقتضى واردر و او سعادتى ويرهجك فاعلِ ذو الجلال ده مقتدردر. هم خرابِ عالم، موتِ دنيا ممكندر. هم واقع اولاجقدر. يڭيدن إحياىِ عالم و حشر، ممكندر. هم واقع اولاجقدر. ايشته بو آلتى مسئلهيى، برر برر عقلى إقناع ايدهجك مختصر بر طرزده بيان ايدهجگز. ذاتًا اوننجى سوزده قلبى، ايمانِ كامل درجهسنه چيقارهجق درجهده برهانلر ذكر ايديلمشدر. شوراده ايسه، يالڭز عقلى إقناع ايدهجك، صوصديرهجق، أسكى سعيدڭ «نقطه رسالهسى»ندهكى بياناتى طرزنده بحث ايدهجگز.