İçeriğe atla
سوزلر
يگرمى بشنجى سوز · Sayfa 557

حكمتله دنيانڭ سعادتكارانه سلطنتنى، آخرتڭ سعادتِ أبديه‌سيله سزده برلشديرمك، سنى علم و حكمتله مصره هم عزيز بر رئيس، هم عالى بر نبى، هم حكيم بر مرشد ايتمك اولان نعمتِ إلٰهيه‌يى ذكر و تعداد ايدوب؛ علم و حكمت ايله اونى، آباء و أجدادينى ممتاز ايتديگنى ذكر ايدييور. صوڭره «سنڭ ربّڭ عليم و حكيمدر» دير. «اونڭ ربوبيتى و حكمتى إقتضا ايدر كه، سنى و آباء و أجداديڭى عليم حكيم إسمنه مظهر ايتسينايشته او مفصّل نعمتلرى، شو فذلكه ايله إجمال ايدر.

هم مثلا:

﴿قُلِ اللّٰهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِى الْمُلْكَ مَنْ تَشَٓاءُ﴾

ايشته شو آيت جنابِ حقّڭ، نوعِ بشرڭ حياتِ إجتماعيه‌سنده‌كى تصرّفاتنى شويله گوسترييور كه؛ عزّت و ذلّت، فقر و ثروت طوغريدن طوغرى‌يه جنابِ حقّڭ مشيئتنه و إراده‌سنه باغليدر. ديمك كثرتِ طبقاتڭ أڭ طاغنيق تصرّفاتنه قدر، مشيئت و تقديرِ إلٰهيه ايله‌در. تصادف قاريشه‌ماز. شو حكمى ويردكدن صوڭره إنسانيت حياتنده أڭ مهمّ ايش، اونڭ رزقيدر. شو آيت، بشرڭ رزقنى طوغريدن طوغرى‌يه رزّاقِ حقيقينڭ خزينۀِ رحمتندن گوندرديگنى بر ايكى مقدّمه ايله إثبات ايدر. شويله كه: دير: «رزقڭز، يرڭ حياتنه باغليدر. يرڭ ديريلمسى ايسه، بهاره باقار. بهار ايسه، شمس و قمرى تسخير ايدن، گيجه و گوندوزى چويرن ذاتڭ ألنده‌در. اويله ايسه بر ألمايى، بر آدمه حقيقى رزق اولارق ويرمك؛ بتون ير يوزينى بتون ميوه‌لرله طولديران او ذات ويره‌بيلير. و او، اوڭا حقيقى رزّاق اولورصوڭره ده: (وَتَرْزُقُ مَنْ تَشَٓاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ) دير. بو جمله‌ده او تفصيلاتلى فعللرى إجمال و إثبات ايدر. يعنى «سزه حسابسز رزق ويرن اودر كه، بو فعللرى ياپار

دردنجى نكتۀِ بلاغت:

قرآن كاه اولور، مخلوقاتِ إلٰهيه‌يى بر ترتيبله ذكر ايدر؛ صوڭره او مخلوقات ايچنده بر نظام، بر ميزان اولديغنى و اونڭ ثمره‌لرى