غرورلانمهمق ايچون قدره باقار، فخر يرينه شكر ايدر. باشنه گلن مصيبتلرده قدرى گورور، صبر ايدر. أگر قدر و جزءِ إختياريدن بحث ايدن آدم، أهلِ غفلت ايسه؛ او وقت قدردن و جزءِ إختياريدن بحثه حقّى يوقدر. چونكه نفسِ أمّارهسى، غفلت ويا ضلالت سائقهسيله كائناتى أسبابه ويروب، اللّٰهڭ مالنى اونلره تقسيم ايدر، كندينى ده كندينه تمليك ايدر. فعلنى كندينه و أسبابه ويرر. مسئوليتى و قصورى قدره حواله ايدر. او وقت، نهايتده جنابِ حقّه ويريلهجك اولان جزءِ إختيارى و أڭ نهايتده مدارِ نظر اولاجق اولان قدر بحثى معناسزدر. يالڭز، بتون بتون اونلرڭ حكمتنه ضد و مسئوليتدن قورتولمق ايچون بر دسيسۀِ نفسيهدر.
ايكنجى مبحث:
أهلِ علمه مخصوص، (حاشيه) اينجه بر تدقيقِ علميدر.
أگر ديسهڭ: «قدر ايله جزءِ إختيارى، ناصل توفيق ايديلهبيلير؟»
الجواب: يدى وجهله...
برنجيسى:
ألبته كائناتڭ إنتظام و ميزان لسانيله حكمت و عدالتنه شهادت ايتديگى بر عادلِ حكيم، إنسان ايچون مدارِ ثواب و عقاب اولاجق، ماهيتى مجهول بر جزءِ إختيارى ويرمشدر. او عادلِ حكيمڭ پك چوق حكمتنى بيلمديگمز گبى، شو جزءِ إختيارينڭ قدرله ناصل توفيق ايديلديگنى بيلمديگمز، اولمامسنه دلالت ايتمز.
ايكنجيسى:
بِالضروره هركس كنديسنده بر إختيار حسّ ايدر. او إختيارڭ وجودينى وجدانًا بيلير. موجوداتڭ ماهيتنى بيلمك آيريدر، وجودينى بيلمك
___
(حاشيه): بو ايكنجى مبحث، أڭ درين و أڭ مشكل بر سرِّ قدر مسئلهسيدر. بتون علماءِ محقّقينجه أڭ أهمّيتلى و مناظرهلى بر مسئلۀِ عقائدِ كلاميهدر. رسالۀِ نور تام حلّ ايتمش.