باشده و گوودهده، داها صوڭره هيئتِ مجموعۀِ إنسانيهده هر بريسنه قارشى برر نسبتى، برر وظيفهسى، برر فائدهسى كمالِ حكمتله بولونماسى گوسترييور كه؛ بتون او جسمڭ بتون أعضاسنى ايجاد ايدن بر ذات، او ذرّهيى او يرده يرلشديرهبيلير. و بِالخاصّه رزق ايچون گلن ذرّهلر، رزق قافلهسنده سير و سفر ايدن او ذرّهلر، او قدر حيرتفزا بر إنتظام و حكمتله سير و سياحت ايدرلر و اويله طورلرده، طبقهلرده إنتظامپرورانه گچوب گليرلر و اويله شعوركارانه آياق آتوب هيچ شاشيرميهرق گله گله تا بدنِ ذىحياتده درت سوزگچله سوزولوب رزقه محتاج أعضا و حجيراتڭ إمدادينه يتيشمك ايچون قاندهكى كريواتِ حمرايه يوكلهنوب بر قانونِ كرمله إمداده يتيشيرلر. اوندن بِالبداهه آڭلاشيلير كه: شو ذرّهلرى بيڭلر مختلف منزللردن گچيرن، سَوق ايدن؛ ألبته و ألبته بر رزّاقِ كريم، بر خلاّقِ رحيمدر كه، قدرتنه نسبةً ذرّهلر، ييلديزلر اوموز اوموزه مساويدرلر.
هم هر بر ذرّه، اويله بر نقشِ صنعتده ايشلر كه؛ يا بتون ذرّاتله مناسبتدار، هر بريسنه و عمومنه هم حاكم و هم هر بريسنه و عمومنه محكوم بر وضعيتده بولونمقله، او حيرتفزا صنعتلى نقشى و حكمتنما نقشلى صنعتى بيلير و ايجاد ايدر. بو ايسه، بيڭلر دفعه محالدر. ويا بر صانعِ حكيمڭ قانونِ قدر و قلمِ قدرتندن چيقان، حركته مأمور برر نقطهدر. ناصلكه مثلا آياصوفيه قبّهسندهكى طاشلر، أگر معمارينڭ أمرينه و صنعتنه تابع اولمازلرسه؛ هر بر طاشى، معمار سنان گبى دولگرلك صنعتنده بر مهارتى و سائر طاشلره هم محكوم، هم حاكم اولمق، يعنى «گليڭز، دوشمهمك، سقوط ايتمهمك ايچون باش باشه ويرهجگز» دييه بر حكم صاحبى اولماسى لازمدر. اويله ده: بيڭلر دفعه آياصوفيه قبّهسندن داها صنعتلى، داها حيرتلى و حكمتلى اولان مصنوعاتدهكى ذرّهلر، كائنات اوستهسنڭ أمرينه تابع اولمازلرسه؛ هر برينه صانعِ كائناتڭ أوصافى قدر أوصافِ كمال ويريلمسى لازم گلير.