ديگر بر كائناتى ايجاد ايتمهسين؟ هم ممكن دگل: بو مشهر و ميدانِ إمتحان و تارلا حكمنده اولان دنيانڭ حكيم و قدير و رحيم اولان فاطرى اونى ياراتسين، اونڭ بتون غايهلرينه مظهر اولان دارِ آخرتى خلق ايتمهسين؟ بو حقيقته اون ايكى قپو ايله گيريلير. اون ايكى حقيقت ايله او قپولر آچيلير. أڭ قيصه و بسيطدن باشلارز:
برنجى حقيقت: بابِ ربوبيت و سلطنتدر
كه، إسمِ ربّڭ جلوهسيدر.
هيچ ممكن ميدر كه: شأنِ ربوبيت و سلطنتِ الوهيت، باخصوص بويله بر كائناتى، كمالاتنى گوسترمك ايچون غايت عالى غايهلر و يوكسك مقصدلر ايله ايجاد ايتسين، اونڭ غايات و مقاصدينه قارشى ايمان و عبوديتله مقابله ايدن مؤمنلره مكافاتى بولونماسين. و او مقاصدى ردّ و تحقير ايله مقابله ايدن أهلِ ضلالته مجازات ايتمهسين؟
ايكنجى حقيقت: بابِ كرم و رحمتدر
كه، كريم و رحيم إسمنڭ جلوهسيدر.
هيچ ممكن ميدر كه: گوسترديگى آثار ايله نهايتسز بر كرم و نهايتسز بر رحمت و نهايتسز بر عزّت و نهايتسز بر غيرت صاحبى اولان شو عالمڭ ربّى؛ كرم و رحمتنه لايق مكافات، عزّت و غيرتنه شايسته مجازاتده بولونماسين. أوت شو دنيا گيديشاتنه باقيلسه گورولويور كه؛ أڭ عاجز، أڭ ضعيفدن طوت (حاشيه) تا أڭ
___
(حاشيه): رزقِ حلال، إقتدار ايله آلينماديغنه، بلكه إفتقاره بناءً ويريلديگنه دليلِ قطعى: إقتدارسز ياورولرڭ حسنِ معيشتى و مقتدر جاناوارلرڭ ضيقِ معيشتى؛ هم ذكاوتسز باليقلرڭ سميزلگى و ذكاوتلى، حيلهلى تيلكى و مايمونڭ دردِ معيشتله وجودجه ضعيفلگيدر. ديمك رزق، إقتدار و إختيار ايله معكوسًا متناسبدر. نه درجه إقتدار و إختيارينه گوونسه، او درجه دردِ معيشته مبتلا اولور.