و يردهكى پريشان مخلوقات، (تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَ الْاَرْضُ) صيحهسيله ايشيدنلرڭ نظرنده؛ گوك يوزى بر آغز، بتون ييلديزلر برر كلمۀِ حكمتنما، برر نورِ حقيقتأدا؛ و أرض بر قفا؛ برّ و بحر برر لسان؛ و بتون حيوانات و نباتات برر كلمۀِ تسبيحفشان صورتنده عرضِ ديدار ايدر. يوقسه بو زماندن تا او زمانه باقمقله، مذكور ذوقڭ دقائقنى گورهمزسڭ. أوت او زماندن بَرى نورينى نشر ايدن و مرورِ زمان ايله علومِ متعارفه حكمنه گچن و سائر نيّراتِ إسلاميه ايله پارلايان و قرآنڭ گونشيله گوندوز رنگنى آلان بر وضعيت ايله ياخود سطحى و بسيط بر پردۀِ الفت ايله باقسهڭ، ألبته هر بر آيتڭ نه قدر طاتلى بر زمزمۀِ إعجاز ايچنده نه چشيد ظلماتى طاغيتديغنى حقّيله گورهمزسڭ و بر چوق أنواعِ إعجازى ايچنده بو نوعِ إعجازينى ذوق ايدهمزسڭ. قرآنِ معجز البيانڭ أڭ يوكسك بر درجۀِ إعجازينه باقمق ايسترسهڭ، شو تمثيل دوربينيله باق. شويله كه:
غايت يوكسك و غريب و غايتله ياييلمش عجيب بر آغاج فرض ايدهلم كه؛ او آغاج بر پردۀِ غيب آلتنده، بر طبقۀِ مستوريت ايچنده صاقلانمش. معلومدر كه: بر آغاجڭ، إنسانڭ أعضالرى گبى؛ اونڭ داللرى، ميوهلرى، ياپراقلرى، چيچكلرى گبى بتون عضولرى آراسنده بر مناسبت، بر تناسب، بر موازنت لازمدر. هر بر جزئى، او آغاجڭ ماهيتنه گوره بر شكل آلير، بر صورت ويريلير. ايشته، هيچ گورونمهين (و حالًا گورونميور) او آغاجه دائر برى چيقسه، بر پرده اوستنده اونڭ هر بر أعضاسنه مقابل برر رسم چكسه، برر حدود چيزسه، دالدن ميوهيه، ميوهدن ياپراغه، بر تناسبله بر صورت ترسيم ايتسه و بربرندن نهايتسز اوزاق مبدأ و منتهاسنڭ اورتهسنده عضولرينڭ عين شكل و صورتنى گوسترهجك موافق ترسيماتله طولديرسه؛ ألبته شبهه قالماز كه، او رسّام او غيبى آغاجى غيبآشنا نظريله گورور، إحاطه ايدر، صوڭره تصوير ايدر.