أسبابِ نزولى مختلف، متباين. بر مادّهده أسئله متكرّر، متفاوت. حادثاتِ أحكامى متعدّد، متغاير. مختلف، متفارق نزولنڭ أزمانى.
حالاتِ تلقّيسى متنوّع، متخالف. أقسامِ مخاطبى متعدّد، متباعد. غاياتِ إرشادنده متدرّج، متفاوت. شو أساسلره مستند بنائى، هم بيانى،
جوابى، هم خطابى. بونڭله ده برابر سلاست و سلامت، تناسب و تساند، كمالنى گوسترمش؛ ايشته اونڭ شاهدى: فنِّ بيان معانى.
قرآنده بر خاصّه وار؛ باشقه كلامده يوقدر. بر كلامى ايشيتسهڭ، أصل صاحبِ كلامى آرقهسنده گورورسڭ، يا ايچنده بولورسڭ. اُسلوب: آيينۀِ إنسانى.
أى سائلِ مثالى! سن كه ايجاز ايستدڭ، بن ده إشارت ايتدم. أگر تفصيل ايسترسهڭ، حدّيمڭ خارجنده!.. سينك سير ايتمز آسمانى.
زيرا او قرق أنواعِ إعجازندن يالڭز بر تكنى كه، جزالتِ نظميدر؛ إشارات الإعجازده صيقيشمادى تبيانى.
يوز صحيفه تفسيرم اوڭا كافى گلمدى. سنڭ گبى روحانى إلهاملرى زياده. بن ايستهيورم سندن تفصيل ايله بيانى!
* * *
﴿اُولَاشْمَازْ دَسْتِ أَدَبِ غَرْبِ هَوَسْبَارِ هَوَاكَارِ دَهَادَارْ﴾
﴿دَأْبِ أَدَبْ أَبَدْ مُدَّتْ قُرْاٰنِ ضِيَابَارِ شِفَاكَارِ هُدَىدَارْ﴾
كاملين إنسانلرڭ ذوقِ معاليسنى خوشنود ايدن بر حالت، چوجقجه بر هوسه، سفيهجه بر طبيعت صاحبنه خوش گلمز،
اونلرى أگلنديرمز. بو حكمته بناءً، بر ذوقِ سفلى، سفيه، هم نفسى و شهوانى ايچنده تام بسلنمش، ذوقِ روحىيى بيلمز.