شكر رسالهسى
﴿بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ﴾
﴿وَاِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ﴾
قرآنِ معجز البيان، تكرار ايله
﴿اَفَلَا يَشْكُرُونَ ۞ اَفَلَا يَشْكُرُونَ ۞ وَسَنَجْزِى الشَّاكِرٖينَ ۞ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَاَزٖيدَنَّكُمْ ۞ بَلِ اللّٰهَ فَاعْبُدْ وَكُنْ مِنَ الشَّاكِرٖينَ﴾
گبى آيتلرله گوسترييور كه: خالقِ رحمانڭ عبادندن ايستديگى أڭ مهمّ ايش، شكردر. فرقانِ حكيمده غايت أهمّيتله شكره دعوت ايدر. و شكر ايتمهمكلگى، نعمتلرى تكذيب و إنكار صورتنده گوستروب (فَبِاَىِّ اٰلَٓاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ) فرمانيله، سورۀِ رحمانده شدّتلى و دهشتلى بر صورتده اوتوز بر دفعه شو آيتله تهديد ايدييور. شكرسزلگڭ، بر تكذيب و إنكار اولديغنى گوسترييور.
أوت قرآنِ حكيم ناصلكه شكرى نتيجۀِ خلقت گوسترييور؛ اويله ده قرآنِ كبير اولان شو كائنات دخى گوسترييور كه: نتيجۀِ خلقتِ عالمڭ أڭ مهمّى، شكردر.
چونكه كائناته دقّت ايديلسه گورونويور كه: كائناتڭ تشكيلاتى شكرى إنتاج ايدهجك بر صورتده هر بر شى، بر درجه شكره باقييور و اوڭا متوجّه اولويور. گويا شو شجرۀِ خلقتڭ أڭ مهمّ ميوهسى، شكردر. و شو كائنات فابريقهسنڭ چيقارديغى محصولاتڭ أڭ أعلاسى، شكردر.
چونكه خلقتِ عالمده گورويورز كه؛ موجوداتِ عالم بر دائره طرزنده تشكيل ايديلوب، ايچنده نقطۀِ مركزيه اولارق حيات خلق ايديلمش. بتون موجودات حياته باقار، حياته خدمت ايدر، حياتڭ لوازماتنى يتيشديرر. ديمك كائناتى خلق ايدن ذات، اوندن او حياتى إنتخاب ايدييور.
صوڭره گورويورز كه؛ ذىحيات عالملرينى بر دائره صورتنده ايجاد ايدوب، إنسانى نقطۀِ مركزيهده بيراقييور. عادتا ذىحياتلردن مقصود اولان غايهلر اونده تمركز ايدييور؛ بتون ذىحياتى اونڭ أطرافنه طوپلايوب، اوڭا خدمتكار و مسخّر ايدييور، اونى اونلره حاكم ايدييور. ديمك خالقِ ذو الجلال، ذىحياتلر ايچنده إنسانى إنتخاب ايدييور، عالمده اونى إراده و إختيار ايدييور.
صوڭره گورويورز كه؛ عالمِ إنسانيت ده، بلكه حيوان عالمى ده بر دائره حكمنده تشكيل اولونويور و نقطۀِ مركزيهده رزق وضع ايديلمش. بتون نوعِ إنسانى و حتّى حيواناتى رزقه عادتا تعشّق ايتديروب، اونلرى عمومًا رزقه خادم و مسخّر ايتمش. اونلره حكم ايدن رزقدر. رزقى ده او قدر گنيش و زنگين بر خزينه ياپمش كه، حدسز نعمتلرى جامعدر. حتّى رزقڭ چوق أنواعندن يالڭز بر نوعنڭ طاتلرينى طانيمق ايچون، لسانده قوّۀِ ذائقه نامنده بر جهاز ايله، مطعومات عددنجه معنوى اينجه اينجه ميزانجقلر قونولمشدر. ديمك كائنات ايچنده أڭ عجيب، أڭ زنگين، أڭ غريب، أڭ شيرين، أڭ جامع، أڭ بديع حقيقت رزقدهدر.
شيمدى گورويورز كه: هر شى ناصلكه رزقڭ أطرافنده طوپلانمش، اوڭا باقييور؛ اويله ده رزق دخى بتون أنواعيله معنًا و مادّةً، حالًا و قالًا شكر ايله قائمدر، شكر ايله اولويور، شكرى يتيشديرييور، شكرى گوسترييور. چونكه رزقه إشتها و إشتياق، بر نوع شكرِ فطريدر. و تلذّذ و ذوق دخى غيرِ شعورى بر شكردر كه، بتون حيواناتده بو شكر واردر. يالڭز إنسان، ضلالت و كفر ايله او فطرى شكرڭ ماهيتنى دگيشديرييور؛ شكردن، شركه گيدييور.
هم رزق اولان نعمتلرده غايت گوزل سوسلى صورتلر، غايت گوزل قوقولر، غايت گوزل طاتمقلر؛ شكرڭ دعوتجيلريدر، ذىحياتى شوقه دعوت ايدر و شوق ايله بر نوع إستحسان و إحترامه سَوق ايدر، بر شكرِ معنوى ايتديرر. و ذىشعورڭ نظرينى دقّته جلب ايدر، إستحسانه ترغيب ايدر. نعمتلرى إحترامه اونى تشويق ايدر؛ اونڭ ايله قالًا و فعلًا شكره إرشاد ايدر و شكر ايتديرر و شكر ايچنده أڭ عالى و طاتلى لذّتى و ذوقى اوڭا طاتديرر.
يعنى گوسترر كه: شو لذّتلى رزق و نعمت، قيصه و موقّت بر لذّتِ ظاهريهسيله برابر دائمى، حقيقى، حدسز بر لذّتى و ذوقى طاشييان إلتفاتِ رحمانىيى شكر ايله قزانديرر. يعنى: رحمت خزينهلرينڭ مالكِ كريمنڭ حدسز لذّتلى اولان إلتفاتنى دوشونديروب، شو دنياده دخى جنّتڭ باقى بر ذوقنى معنًا طاتديرر.
ايشته رزق، شكر واسطهسيله او قدر قيمتدار و زنگين بر خزينۀِ جامعه اولديغى حالده، شكرسزلك ايله نهايت درجهده سقوط ايدر.
آلتنجى سوزده بيان ايديلديگى گبى: لساندهكى قوّۀِ ذائقه جنابِ حق حسابنه، يعنى معنوى وظيفۀِ شكرانيه ايله رزقه متوجّه اولديغى وقت، او ديلدهكى قوّۀِ ذائقه، رحمتِ بىنهايۀِ إلٰهيهنڭ حدسز مطبخلرينه شاكر بر مفتّش، حامد بر ناظرِ عالىقدر حكمندهدر.
أگر نفس حسابنه اولسه، يعنى رزقى إنعام ايدنڭ شكرينى دوشونميهرك متوجّه اولسه؛ او ديلدهكى قوّۀِ ذائقه، بر ناظرِ عالىقدر مقامندن، بطن فابريقهسنڭ ياساقجيسى و معده طاولاسنڭ بر قپوجيسى درجهسنه سقوط ايدر. ناصل رزقڭ شو خدمتكارى شكرسزلك ايله بو درجهيه سقوط ايدر، اويله ده رزقڭ ماهيتى و سائر خدمهلرى دخى سقوط ايدييورلر. أڭ يوكسك مقامدن، أڭ أدنا مقامه اينرلر. كائنات خالقنڭ حكمتنه ضد و مخالف بر وضعيته دوشرلر.
شكرڭ مقياسى؛ قناعتدر و إقتصاددر و رضادر و ممنونيتدر.
شكرسزلگڭ ميزانى؛ حرصدر و إسرافدر، حرمتسزلكدر، حرام حلال ديمهيوب راست گلنى يمكدر.
أوت حرص؛ شكرسزلك اولديغى گبى، هم سببِ محروميتدر، هم واسطۀِ ذلّتدر. حتّى حياتِ إجتماعيهيه صاحب اولان مبارك قارينجه دخى، گويا حرص واسطهسيله آياقلر آلتنده قالمش أزيلير. چونكه قناعت ايتمهيوب، سنهده بر قاچ دانه بغداى كافى گليركن، ألندن گلسه بيڭلر دانهيى طوپلار. گويا مبارك آرى، قناعتندن طولايى باشلر اوستنده اوچار. قناعت ايتديگندن، بالى إنسانلره أمرِ إلٰهى ايله إحسان ايدر، يديرر.
أوت ذاتِ أقدسڭ عَلَمِ ذاتيسى و أڭ أعظمى إسمى اولان لفظ اللّٰهدن صوڭره أڭ أعظم إسمى اولان رحمٰن رزقه باقار و رزقدهكى شكر ايله اوڭا يتيشيلير. هم رحمانڭ أڭ ظاهر معناسى رزّاقدر.
هم شكرڭ أنواعى وار. او نوعلرڭ أڭ جامعى و فهرستۀِ عموميهسى، نمازدر.
هم شكر ايچنده، صافى بر ايمان وار، خالص بر توحيد بولونور. چونكه بر ألمايى يين و «الحمد لِلّٰهِ» ديين آدم، او شكر ايله إعلان ايدر كه: «او ألما طوغريدن طوغرىيه دستِ قدرتڭ يادگارى و طوغريدن طوغرىيه خزينۀِ رحمتڭ هديهسيدر» ديمسى ايله و إعتقاد ايتمهسى ايله، هر شيئى (جزئى اولسون، كلّى اولسون) اونڭ دستِ قدرتنه تسليم ايدييور. و هر شيده رحمتڭ جلوهسنى بيلير. حقيقى بر ايمانى و خالص بر توحيدى، شكر ايله بيان ايدييور.
إنسانِ غافل، كفرانِ نعمت ايله نه درجه خسارته دوشديگنى، چوق جهتلردن يالڭز بر وجهنى سويلهيهجگز. شويله كه:
لذّتلى بر نعمتى إنسان يهسه، أگر شكر ايتسه؛ او يديگى نعمت او شكر واسطهسيله بر نور اولور، اُخروى بر ميوۀِ جنّت اولور. ويرديگى لذّت ايله، جنابِ حقّڭ إلتفاتِ رحمتنڭ أثرى اولديغنى دوشونمكله، بيوك و دائمى بر لذّت و ذوق ويرييور. بو گبى معنوى لبلرى و خلاصهلرى و معنوى مادّهلرى علوى مقاملره گوندروب، مادّى و تُفْلِى (پوصه) و قشرى، يعنى وظيفهسنى بيتيرن و لزومسز قالان مادّهلرى فضولات اولوب أصلنه، يعنى عناصره إنقلاب ايتمگه گيدييور.
أگر شكر ايتمزسه؛ او موقّت لذّت، زوال ايله بر ألم و تأسّف بيراقير و كنديسى دخى قاذورات اولور. ألماس ماهيتندهكى نعمت، كوموره قلب اولور.
شكر ايله، زائل رزقلر؛ دائمى لذّتلر، باقى ميوهلر ويرر.
شكرسز نعمت، أڭ گوزل بر صورتدن، چركين بر صورته دونر. چونكه او غافله گوره رزقڭ عاقبتى، موقّت بر لذّتدن صوڭره فضولاتدر.
أوت رزقڭ عشقه لايق بر صورتى وار؛ او ده، شكر ايله او صورت گورونور. يوقسه أهلِ غفلت و ضلالتڭ رزقه عشقلرى بر حيوانلقدر. داها بوڭا گوره قياس ايت كه، أهلِ ضلالت و غفلت نه درجه خسارت ايدييورلر.
أنواعِ ذىحيات ايچنده أڭ زياده رزقڭ أنواعنه محتاج، إنساندر. جنابِ حق إنسانى بتون أسماسنه جامع بر آيينه و بتون رحمتنڭ خزينهلرينڭ مدّخراتنى طارتهجق، طانيهجق جهازاته مالك بر معجزۀِ قدرت و بتون أسماسنڭ جلوهلرينى و صنعتلرينڭ اينجهلكلرينى ميزانه چكهجك آلَتلرى حاوى بر خليفۀِ أرض صورتنده خلق ايتمشدر. اونڭ ايچون حدسز بر إحتياج ويروب، مادّى و معنوى رزقڭ حدسز أنواعنه محتاج ايتمشدر. إنسانى، بو جامعيته گوره أڭ أعلا بر موقع اولان أحسنِ تقويمه چيقارمق واسطهسى، شكردر. شكر اولمازسه، أسفلِ سافلينه دوشر؛ بر ظلمِ عظيمى إرتكاب ايدر.
الحاصل: أڭ أعلا و أڭ يوكسك طريق اولان طريقِ عبوديت و محبوبيتڭ درت أساسندن أڭ بيوك أساسى شكردر كه؛ او درت أساس شويله تعبير ايديلمش:
دَرْ طَرٖيقِ عَجْزمَنْدِى لَازِمْ اٰمَدْ چَارْ چِيزْ:
عَجْزِ مُطْلَقْ، فَقْرِ مُطْلَقْ، شَوْقِ مُطْلَقْ، شُكْرِ مُطْلَقْ اَىْ عَزِيزْ!
(اَللّٰهُمَّ اجْعَلْنَا مِنَ الشَّاكِرٖينَ بِرَحْمَتِكَ يَا اَرْحَمَ الرَّاحِمٖينَ)
﴿سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖيمُ الْحَكٖيمُ﴾
(اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ سَيِّدِ الشَّاكِرٖينَ وَالْحَامِدٖينَ
وَعَلٰى اٰلِهٖ وَصَحْبِهٖ اَجْمَعٖينَ اٰمٖينَ)
﴿وَاٰخِرُ دَعْوٰيهُمْ اَنِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمٖينَ﴾
* * *
﴿بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ﴾