﴿بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ﴾
﴿فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيٰوةُ الدُّنْيَا وَلَايَغُرَّنَّكُمْ بِاللّٰهِ الْغَرُورُ﴾ (حاشيه)
(حاشيه): بو قسم، اوچنجى درسدن تا سكزنجى درسڭ نهايتنه قدر تفصيلًا يازيلديغى حالده، أهمّيتى ايچون بوراده بر خلاصهسى تكرار يازيلماسى مناسبدر.
___
أى برادر! دشمن خارجده اولسه، إنسان سلاحسز او دشمنله گچينهبيلير. فقط دشمن قلعه ايچنه گيرسه و گيزلنسه، او وقت او دشمنه قارشى سلاحلانمق، زره گيمك و غايت دقّت ايتمك، هم پك جدّى ثبات ايتمك لازمدر. تا كه حياتِ أبديهسنى خفى ضربهلردن قورتارابيلسين.
أى قارداش! زره و سلاح، نماز و تقوادر. قرآنڭ زنجيرينى محكم طوت. اونڭ سوزينه قولاق وير. باشقهلرى سنى آلداتماسين. شو زمانڭ غافل سرخوشلرى ايچنده، سنى تركِ شعائره و مدنيتِ دنيايه دعوت ايدنلره ده كه: «هَىْ سرسم غافللر! بنم حالم سزى ديڭلهمگه مساعد دگل. زيرا بنم آرقهمده، تا قولاغمڭ ديبنه قدر ياقينلاشان أجل آرسلانى بنى تهديد ايدييور. و اوڭمده بر دار آغاجى ديكيلمش كه؛ گيجه - گوندوزڭ دونمسندن -زوال و فراق آغاجى تسميه ايديلن بو فراقِ أليم- بنمله بتون سَوْدكلريمى آصوب محو ايتمكدهدر. و صاغ طرفمده، جگرلرمه قدر ايشلهين بر عجز يارهسى وار. نهايتسز ضعف و عجزمله، نهايتسز دشمن و مهالكڭ هجومنه معروضم. صول طرفمده، قلبمڭ ايچنه قدر گيرمش بر فقر يارهسى وار. نهايتسز فقر و إفلاسه و نهايتسز حاجات و آماله مبتلايم. أڭ ذليل حيواندن داها عاجز، داها ضعيف ايكن، دنيا قدر مطالبه و مقاصده محتاجم. بونلرله برابر، اويله بر يولجىيم كه، اوڭمده أبد الآباده گيدن اوزون بر يول وار. بو اوزون يولده برنجى منزلم دنيا، ايكنجى منزلم قبردر. بو يولده زاد ايستر، ضيا ايستر. ايشته مقدّس قرآن، بڭا بو دهشتلرى إزاله ايدييور. هلاكته، آلامه آچيلان بو بش قپويى، سعادته، رحمته آچيلاجق بش قپويه تبديل ايدهجك ايكى طلسمِ ايمانىيى و ايكى علاجِ إسلامىيى و بر نورِ قرآنىيى قرآن بزه ويرمشدر.
او طلسمِ ايمانينڭ برى، او مدهش أجل آرسلاننى مسخّر بر آته دونديرر و اوزرينه بزى بينديرر. و بزى، زندانِ دنيادن قورتارير، حضورِ رحمانه گوتورور، جنّتِ باقيهيه قويديرر.
ايكنجى اولان طلسمِ ايمانى ايله او دار آغاجنى، يعنى زوال و فراقڭ أللرينى طوتوب، تازهلهنن گوزل منظرهلر اوستنده ياپيلمش بر صالنجق حكمنه گتيرر. يعنى، نهرِ زمان و بحرِ دنياده تازهلهنن ألواحِ صنعتِ ربّانيهيى سير ايتمك ايچون بر مركبِ سير و تنزّه اولور.
قرآنِ حكيمڭ بر علاجيله او عجز يارهسى، توكّل گلنه و تسليم چيچگنه دونر. بتون آغيرلقلريمى بنى قالديران توكّل سفينهسنه قويوب، عجزڭ إزعاجاتندن بنى قورتارييور. أمرِ كُنْ فَيَكُونه مالك اولان بر سلطانِ جهانه، عجز تذكرهسيله إستناد ايدن بر إنسانه، نه گبى بر شى آغير اولابيلير؟
قرآنِ كريمڭ ايكنجى علاجى، فقر يارهسنى، وسيلۀِ رزق و رحمتِ بىنهايهيه و إشتهاءِ لذّتِ نعمتِ بىغايهيه تبديل و تصحيح ايدر.
أوت نهايتسز ثمراتِ رحمته آج اولان روح و لطائفِ بشر، او نهايتسز ثمراتِ رحمته فقر و إحتياجنى حسّ ايتدكجه، لذّتِ سعادتى تزايد ايدر. بويله فقيره فقير نامى آغير گلهبيلير، فقط (اَلْفَقْرُ فَخْرِى) بو سرّه إشارت ايدر.
هم قرآنِ كريمڭ ويرديگى زاد و تقوا ايله و نورِ هدايتله، ظلماتِ برزخ و أهوالِ حشر آسان اولور. و او وثيقۀِ قرآنيه ايله إنسان، بيڭ سنهلك بر يولى بر گونده قطع ايدر.
أى غافل! أگر ئولومى ئولديرهبيليرسهڭ؛ زوالى دخى دنيادن إزاله ايدهبيليرسهڭ و عجز و فقرى بشردن قالديرهبيليرسهڭ و قاطع الطريقلك ياپمق ايچون ذىحياتڭ خصوصًا إنسانڭ أبده گيدن يولنى سدّ ايدهجك بر چاره بولمشسهڭ، ديندن إستغنا و دينڭ شعائرينى ترك ايتمگه إنسانلرى دعوت ايدهبيليرسڭ.
يوقسه أى سرسم! صوص... قرآنِ عظيم الشانڭ ديديگنى ديڭله.
أوت بو بش أمر، بش آياتِ عظمادر. رعد گبى مدهش صدالريله
﴿فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيٰوةُ الدُّنْيَا وَلَايَغُرَّنَّكُمْ بِاللّٰهِ الْغَرُورُ﴾
آيتنى اوقويورلر و
﴿وَاِذَا قُرِئَ الْقُرْاٰنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَاَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ﴾
آيتنڭ حقيقتنه حكم ايدييورلر.
ايشته بو صدالره قارشى وسوسۀِ مدنيت اولان سنڭ مدنيتجى سوزلرڭ، سيورىسينگڭ ويزيلتيسى قدر ده اولمايور. اويله ايسه إختياريله قرآنڭ طلسم و علاجلرينى ترك ايدوب سنڭ ايله ضلالت يولنه گيدهجك، آنجق سنڭ گبى بر سرخوش لازم كه؛ يا هوسِ نفسى ويا حرصِ شهرت ويا زندقهِ فلسفه ويا سفاهتِ مدنيت ويا دردِ معيشت ويا كين و إنتقام ويا غرور گبى بر مسكراتله او درجه سرخوش اولمالى كه؛ هر شيئه كندينى مقتدر و مالك بيلسين و هر شى بنمدر ديسين و كندينى لا يموت تخيّل ايتسين.
هم سن «بن ده فرنك گبى اولاجغم» دييهمزسڭ و فرنك گبى اولامازسڭ. چونكه بر فرنك، محمّد (عصم) حضرتلرينى قبول ايتمزسه ده عيسى و موسى (عليهما السلامى) ويا سائر أنبيالرڭ برينى بر درجه هر ناصلسه قبول ايدر. سن ايسه نبىىِ آخر زمان عليه الصلاة والسلام حضرتلرينڭ زنجيرندن چيقديغڭ و درسلرينى ترك ايتديگڭ دقيقهده، سنڭ روحنده نهايتسز بر تخريبات، بر بوشلق، بر قراڭلق پيدا اولاجق. و سنڭ روحنده هيچ بر كمالات و أخلاقِ عاليهيه ير قالميهجق. مگر إنسانيتنى سوندوروب، زمانِ حال ايله مقيّد صِرف بر حيوان اولابيلهسين.
حالبوكه إنسان، مستقبلڭ قورقوسنه، ماضينڭ حزنڭه گرفتاردر. بو ايكيسى إنسانى پك جدّى دوشونديرر. إنسانڭ باشنى متماديًا دوگر. إنسانى بو خوف و حزندن قورتارهجق آنجق بر تك مددكار وار، او ده قرآنِ عظيم الشاندر كه، إعلان ايدر،
﴿اَلَٓا اِنَّ اَوْلِيَٓاءَ اللّٰهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَاهُمْ يَحْزَنُونَ﴾
دير، بشارت ويرر.»
بو قسم، أهلِ ضلالتڭ صحيفۀِ ظلمانيهسنى تصوير ايدن لوحهدر
بنى دنيايه چاغيرمه
اوڭا گلدم فنا بولدم.
دما غفلت حجاب اولدى
و نورِ حق نهان گوردم.
بتون أشياءِ موجودات
برر فانى مضر گوردم.
وجود ديسهڭ اونى گيدم
آه عدمدى چوق بلا گوردم.
حيات ديسهڭ اونى طاتدم
عذاب أندر عذاب گوردم.
عقل عينِ عقاب اولدى
بقايى بر بلا گوردم.
عمر عينِ هوا اولدى
كمال عينِ هبا گوردم.
عمل عينِ ريا اولدى
أمل عينِ ألم گوردم.
وصال، نفسِ زوال اولدى
دوايى عينِ داء گوردم.
بو أنوار، ظلمات اولدى
بو أحيايى موات گوردم.
بو صوتلر، نعىِ موت اولدى
بو أحبابى يتيم گوردم.
علوم، أوهامه قلب اولدى
حِكَمده بيڭ سقم گوردم.
لذّت، عينِ ألم اولدى
وجودده بيڭ عدم گوردم.
حبيب ديسهڭ اونى بولدم
آه! فراقده چوق ألم گوردم.
بو صحيفه، أهلِ هدايتڭ صحيفۀِ نورانيهسنى تصوير ايدن لوحهدر
دما غفلت زوال بولدى
و نورِ حق عيان گوردم.
وجود، برهانِ ذات اولدى
حيات، مرآتِ حقدر گور.
عقل، مفتاحِ كنز اولدى
فنا، بابِ بقادر گور.
كمالڭ لمعهسى سوندى
فقط شمسِ جمال وار گور.
زوال، عينِ وصال اولدى
ألم، عينِ لذّتدر گور.
عمر نفسِ عمل اولدى
أبد عينِ عمردر گور.
ظلام، ظرفِ ضيا اولدى
بو موتده، حقِّ حيات وار گور.
بتون أشيا، أنيس اولدى
بتون أصوات، ذكردر گور.
بتون ذرّات و موجودات،
برر ذاكر مسبّح گور.
فقرى، كنزِ غنا بولدم
عجزده تام قوّت وار گور.
أگر اللّٰهى بولدڭ ايسه
بتون أشيا سنڭدر گور.
أگر مالكه مملوك ايسهڭ
بتون ملكى سنڭدر گور.
أگر كندينه مالك ايسهڭ
بِلا عدّ بلادر گور.
بِلا حدّ عذابدر طاد
بِلا غايت آغيردر گور.
زائلم، زائل اولانى ايستهمم.
فانىيم، فانى اولانى ايستهمم.
آفلم، آفل اولانى ايستهمم.
عاجزم، عاجز اولانى ايستهمم.
روحمى رحمانه تسليم أيلدم، غير ايستهمم.
ايسترم، فقط بر يارِ باقى ايسترم.
ذرّهيم، فقط بر شمسِ سرمد ايسترم.
هيچ أندر هيچم، فقط بو موجوداتى بردن ايسترم.
مرضِ وسوسهيه مبتلا اولانلره درسدر
أى مرضِ وسوسه ايله مبتلا! بيلير ميسڭ وسوسهڭ نهيه بڭزر؟ مصيبته بڭزر. سن اوڭا أهمّيت ويردكجه شيشر، أهمّيت ويرمزسهڭ سونر. ديمك بيوك نظرله باقسهڭ بيور، كوچك گورسهڭ كوچولور. قورقسهڭ آغيرلاشير، خسته ايدر. قورقمازسهڭ خفيف اولور، خفى قالير. ماهيتنى بيلمسهڭ دوام ايدر، بيلسهڭ گيدر. اويله ايسه، بو مرضڭ دواسندن بش وجهنى بيان ايدهجگم. بلكه سڭا ده شفا اولور. زيرا جهل اونى دعوت ايدر، علم اونى طرد ايدر.
برنجى وجه: شيطان، شبههيى قلبه آتار. أگر قلب قبول ايتمزسه، او شبههدن شتمه دونر. خياله قارشى، شتمه بڭزر بعض خاطرهلرى و بعض منافئِ أدب چركين حاللرى تصوير ايدر. قلبه أيواه ديديرتير، يأسه دوشورتديرر. وسوسهلى آدم ظن ايدر كه، قلبى ربّيسنه قارشى سوءِ أدبده بولونويور. مدهش بر خلجان حسّ ايدر. بوندن قورتولمق ايچون حضوردن قاچار، غفلته طالمق ايستر.
أى بيچاره، تلاش ايتمه! چونكه او، شتم دگل بلكه تخيّلدر. تخيّلِ كفر، كفر اولماديغى گبى، تخيّلِ شتم دخى شتم دگلدر. زيرا شتم، حكمدر. تحيّر، حكم دگلدر. هم اونڭله برابر، او سوزلر، سنڭ قلبڭ سوزلرى دگل. چونكه قلبڭ او سوزلردن متأثّر و متأسّفدر. بلكه او سوزلر، قلبه ياقين اولان لمّۀِ شيطانيهدن گلن سوزلردر. بونڭ ضررى، يالڭز توهّمِ ضررله متضرّر اولمقدر. چونكه تخيّلى، حقيقت توهّم ايدر. شيطانڭ ايشنى قلبنه مال ايدر. ضرر دييه آڭلار، ضرره دوشر. شيطانڭ دخى ايستديگى اودر.
ايكنجى وجه بودر كه: معنالر قلبدن چيقدقلرى وقت، چيپلاق اولارق چيقارلر و چيپلاق اولارق خياله گيررلر. صورتلرى، خيالده گيهرلر. خيال ايسه، هر وقت بر سبب تحتنده بر نوع صورتلرى طوقور. أهمّيت ويرديگى شيلرڭ صورتلرينى يول اوستنده بيراقير. هانگى معنا گچسه، اوڭا گيديرر. يا طاقار، يا بولاشديرر، يا پرده ايدر. أگر معنالر منزّه و تميز ايسهلر، صورتلر ملوّث و رذيل ايسه، گيمك يوقدر فقط تماس واردر. وسوسهلى آدم تماسى تلبّسله إلتباس ايدر، «أيواه» دير. «قلبم نه قدر بوزولمش. بو خسّتِ نفس بنى مطرود ايدر.»
بو يارهنڭ مرهمى ايسه، أى بيچاره! باق، ناصلكه نمازڭ أدبِ نزيهانهسنڭ وسيلهسى اولان ظاهرى طهارته، بطنڭ باطنندهكى نجاست تأثير ايتمز. اويله ده، معانئِ مقدّسهنڭ سُوَرِ ملوّثهيه مجاورتى ضرر ايتمز. مثلا: سن، آياتِ إلٰهيهيى تفكّر ايدييورسڭ. بردن بر مرض ويا بر إشتها ويا بَول گبى مهيّج بر حال شدّتله سنڭ حسّڭه طوقونور. ألبته خيالڭ، دواىِ علّت و قضاىِ حاجت لوازماتنى گورهجك و اونلره مناسب سفلى صورتلرى نسج ايدهجك. او سفلى صورتلرڭ اورتهلرندن گچهجك اولان معانئِ مقدّسهيه نه تلوّثى وار، نه ضررى وار، نه خطرى وار و نه ده بأس وار. يالڭز خطا، حصرِ نظردر، ظنِّ ضرردر.
اوچنجى وجه: أشيا مابيْنلرنده بعض مناسباتِ خفيه بولونور. هيچ اُميد ايتمديگڭ شيلر ايچنده مناسبت ايپلرى بولونور. يا بِالذّات بولونور ويا سنڭ خيالڭ او ايپلرى ياپمش، اونلرى بربريله باغلامش اولور. بو سرّڭ مناسباتندندر كه؛ بعضًا بر مقدّس شيئى گورمك، بر ملوّث شيئى خاطره گتيرر.
فنِّ بيانده بيان اولونديغى گبى: «خارجده اوزاقلق سببى اولان ضدّيت، خيالده سببِ قربيتدر.» يعنى: ايكى ضدّڭ صورتلرينڭ جمعنه واسطه، بر مناسبتِ خياليهدر. بو مناسبتله اولان تخطّره، تداعئِ أفكار تعبير ايديلير. مثلا: سن نمازده، مناجاتده، كعبه قارشيسنده، حضورِ ربده ايكن؛ شو تداعئِ أفكار سنى طوتوب أڭ اوزاق مالايعنياتِ رذيلهيه سَوق ايدر. سن إنتباهه گلديگڭ آن دون. «امان نه قصور ايتدم» دييوب تدقيقله مشغول اولوب طورمه! تا ضعيف مناسبت، سنڭ دقّتڭله قوّت پيدا ايتمهسين. زيرا سن تأثّر گوستردكجه و أهمّيت ويردكجه او تخطّر، بر مَلكهيه دونر؛ بر مرضِ خيالى اولور. قورقمه، مرضِ قلبى دگلدر. شو نوع تخطّر ايسه، غالبًا إختيارسزدر. حسّاس عصبيلرده داها غالبدر.
شو يارهنڭ مرهمى ايسه، ناصلكه شيطان ايله مَلكِ إلهامڭ قلب طرفلرنده مجاورتلرى و فجّار ايله أبرارڭ قرابتلرى و بر مسكنده طورمالرى ضرر ويرمز. اويله ده، تداعئِ أفكار سائقهسيله ايستهمديگڭ سَويمسز پيس خيالاتڭ نزيه أفكارلرڭ ايچنه گيرمهسى ضرر ويرمز. مگر قصدًا اوله ويا ضرر ظنّيله اونڭله مشغول اولاسڭ.
دردنجى وجه: عملڭ أڭ ايى صورتنى تحرّيدن نشئت ايدن بر وسوسهدر كه؛ تقوا ظنّيله تشدّد ايتدكجه حال اوڭا شدّتلهنير. حتّى اويله بر درجهيه وارر كه؛ او عملڭ داها أولاسنى آراركن حرامه گيرر. بعضًا بر سنّتڭ آراماسى، بر واجبى ترك ايتديرر. بو گبى وسوسه، أهلِ إعتزاله لايقدر. چونكه اونلر ديرلر كه: «أشيانڭ ذاتنده حسنى وار. صوڭرهدن، او حسنه بناءً أمر ايديلمش. أگر قبحى وارسه، صوڭرهدن او قبحه بناءً نهى ايديلمش.»
ديمك، أشياده حُسن و قبح ذاتيدر. أمر و نهىِ إلٰهى اوڭا تابعدر. بو مذهبه گوره إنسانه، هر ايشلديگى عملده بر وسوسه گلهبيلير. «عجبا عملم، نفس الأمردهكى گوزل صورتله ياپيلمش ميدر؟» دييهبيلير.
امّا مذهبِ حق اولان أهلِ سنّت والجماعت ديرلر كه: «جنابِ حق بر شيئه أمر ايدر، صوڭره حُسن اولور؛ نهى ايدر، صوڭره قبيح اولور.» ديمك أمر ايله گوزللك، نهى ايله چركينلك تحقّق ايدر. ديمك حُسن و قبح، مكلّفڭ إطّلاعنه باقار. مثلا: سن، نماز قيلدڭ ويا آبدست آلدڭ. حالبوكه نمازينى و آبدستڭى فساده ويرهجك بر سبب نفس الأمرده وارمش. لٰكن سن، اوڭا هيچ مطّلع اولمادڭ. سنڭ نمازڭ و آبدستڭ هم صحيحدر، هم حسندر. حقيقتده سندن قبول ايديلير، چونكه معذورسڭ.
اويله ايسه، ظاهرًا شريعته موافق ايشلديگڭ عملڭه «عجبا صحيح اولمش مى؟» دييوب وسوسه ايتمه. فقط «قبول اولمش مى؟» ده، غرورلانمه، عُجبه گيرمه. مادام كه، دينده حرج يوقدر؛ مادام كه درت مذهب حقدر؛ اويله ايسه، إستغفاره منجر اولان دركِ قصور، غروره إنجرار ايدن رؤيتِ حسنِ عمله مرجّحدر. يعنى بويله وسوسهلى آدم، عملنى گوزل گوروب غروره دوشمكدن ايسه؛ قصورينى گورسه، إستغفار ايتسه داها أولادر. سن وسوسهيى آت. شيطانه ده كه: «شو حال، حرجدر. يُسرِ دينه منافيدر. حقيقتِ هاله مطّلع اولمق گوچدر. أڭ أقلّ بو عملم، بر مذهبِ حقّه موافقدر. بن لايقِ وجهله أداىِ عبادتده عجزيمى إعتراف ايدهرك إستغفار ايله، تضرّع ايله، مرحمتِ إلٰهىيه دخالت ايدييورم. عجزم، قصوريمڭ عفو اولونماسى و قصر عملمڭ قبول اولونماسى ايچون بر وسيلهم اولور.» ده.
بشنجى وجه: شبهه صورتنده گلن وسوسهدر. بيچاره وسوسهلى، بعض تخيّلى حالاتى، تعقّلى حالات ايله إلتباس ايدر. خياله گلن شبههيى، عقله گلن بر شبهه توهّم ايدوب، إعتقادينه خلل گلمش ظن ايدر. بعضًا توهّم ايتديگى شبههيى، شك ظن ايدر. بعضًا تصوّر ايتديگى شبههيى، بر تصديقِ عقلى ظن ايدر. بعضًا بر أمرِ كفريده تفكّرى، خلافِ ايمان ظن ايدر. «أيواه! قلبم بوزولمش» دير.
حالبوكه تخيّل، توهّم، تصوّر، تفكّر؛ تصديقِ عقليدن، إذعانِ قلبيدن آيريدرلر، باشقهدرلر. تخيّل، توهّم، تصوّر، تفكّر، شبهه و تردّد دگلدرلر. لٰكن تكرّر ايدوب إستقرار پيدا ايتسهلر، بعضًا بر نوع شبهۀِ حقيقى اونلردن تولّد ايدر.
شو نوع وسوسهنڭ أڭ مهمّى بودر كه: وسوسهلى آدم، إمكانِ ذاتى ايله إمكانِ ذهنىيى إلتباس ايدر. يعنى بر شى ذاتنده ممكن ايسه، اونى ذهنًا، علمًا ممكن و مشكوك اولديغنى توهّم ايدر. حالبوكه إمكانِ ذاتى يقينِ علمىيه و ضرورتِ ذهنىيه منافى دگلدر. مثلا: بو دقيقهده -ذاتنده- قرهدڭزڭ يره باتماسى ممكندر، محتملدر. حالبوكه يقينًا يرنده اولديغنى حكم ايدييورز. او إحتمال و او إمكانِ ذاتى بزه بر شك ويرمز.
مثلا، گونش ممكندر كه؛ بوگون غروب ايتمهسين ويا يارين طلوع ايتمهسين. حالبوكه بو إمكان و بو إحتمال، علمِ يقينمزه ضرر ويرمز. ديمك بعض حقائقِ ايمانيهده، يعنى حياتِ دنيويهنڭ غروبى و حياتِ اُخرويهنڭ طلوعى گبى إمكانِ ذاتى جهتنده گلن أوهام، يقينِ ايمانىيه ضرر ويرمز. بتون بونلرله برابر أصلِ وسوسه، تيقّظه سببدر، تحرّىيه داعيدر، جدّيته وسيلهدر. لاقيدلغى آتار، تهاونى دفع ايدر. او شرط ايله كه؛ إفراطه وارمهسين، غلبه چالماسين.
* * *
اون اوچنجى لمعهنڭ اون ايكنجى إشارتندن دردنجى سؤال
أهلِ ضلالتڭ قزاندقلرى موفّقيت و گوستردكلرى قوّت و أهلِ هدايته غلبهلرى گوسترييور كه: اونلر بر حقيقته و بر قوّته إستناد ايدييورلر. ديمك يا أهلِ هدايتده ضعف وار ويا اونلرده بر قوّت وار؟
الجواب: حاشا... نه اونلرده حقيقت وار، نه ده أهلِ حقيقتده ضعف وار. فقط مع التأسّف قصير النظر، محاكمهسز بر قسم عوام تردّده دوشوب وسوسه ايدييورلر، عقيدهلرينه خلل گلييور. چونكه دييورلر: أگر أهلِ حقده تام حق و حقيقت اولسيدى، بو درجه مغلوبيت و ذلّت اولمامق لازمدى. چونكه حقيقت قوّتليدر. (اَلْحَقُّ يَعْلُو وَلاَ يُعْلَى عَلَيْهِ) اولان قاعدۀِ أساسيه ايله، قوّت حقدهدر. أگر أهلِ حقّه مقابل غالبانه گلن أهلِ ضلالتڭ، حقيقى بر قوّتى و بر نقطۀِ إستنادى اولماسه ايدى، اونلرده بو درجه غالبيت و موفّقيت اولمامسى لازم گلهجكدى؟
الجواب: أهلِ حقّڭ مغلوبيتى قوّتسزلكدن و حقيقتسزلكدن گلمديگى، سابق إشارتلرله قطعى إثبات ايديلديگى گبى؛ أهلِ ضلالتڭ غلبهسى ده، قوّتلرندن و إقتدارلرندن و نقطۀِ إستناد بولدقلرندن گلمديگى، ينه او إشارتلرده قطعى إثبات ايديلديگندن؛ بو سؤالڭ جوابى، سابق إشارتلرڭ هيئتِ مجموعهسيدر. يالڭز بوراده دسيسهلرنده إستعمال ايتدكلرى بر قسم سلاحلرينه إشارت ايدهجگز. شويله كه:
بن كندم مكرّرًا مشاهده ايتمشم كه: بو زمانده بعضًا يوزده اون أهلِ فساد، يوزده طقسان أهلِ صلاحتى مغلوب ايدييور. حيرتله مراق ايتدم، تدقيق ايدهرك قطعيًا آڭلادم كه: او غلبه قوّتدن و قدرتدن گلمييور، بلكه إفساددن و آلچاقلقدن و تخريبدن و أهلِ حقّڭ إختلافندن إستفاده ايتمهلرندن و ايچلرينه إختلاف آتمقدن و ضعيف طمارلرينى طوتمقدن و فسادى آشيلامقدن و حسّياتِ نفسانيهلرينى و أغراضِ شخصيهلرينى تحريك ايتمكدن و إنسانڭ ماهيتنده مضر معدنلر حكمنده بولونان فنا إستعدادلرى ايشلتديرمكدن و شان و شرف ناميله رياكارانه نفسڭ فرعونيتنى اوقشامقدن و وجدانسزجه تخريباتلرندن هركسڭ قورقماسندن ايلرى گلييور. و او مِثللو شيطانى دسيسهلر واسطهسيله موقّةً أهلِ حقّه غلبه ايدرلر. فقط (وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقٖينَ) سرّيله، (اَلْحَقُّ يَعْلُو وَلَا يُعْلٰى عَلَيْهِ) دستوريله اونلرڭ او موقّت غلبهلرى، منفعت جهتنده اونلر ايچون أهمّيتسز اولمقله برابر، جهنّمى كنديلرينه و جنّتى أهلِ حقّه قزانديرمالرينه سببدر.
ايشته ضلالتده، إقتدارسزلرڭ مقتدر گورونمهلرى و أهمّيتسزلرڭ شهرت قزانمالرى ايچون و خودفروش، شهرتپرست، رياكار إنسانلرڭ آز بر شيله إقتدارلرينى گوسترمك و إخافه و إضرار جهتنده بر موقع قزانمق ايچون أهلِ حقّه مخالف وضعيته گيررلر. تا گورونسونلر و نظرِ دقّت اونلره جلب اولونسون. و إقتدار و قدرتله اولميان، بلكه ترك و عطالتله سببيت ويرديگى تخريبات اونلره إسناد ايديلوب، اونلردن بحث ايديلسون. ناصلكه بويله شهرت ديوانهلرندن بريسى، نمازگاهى تلويث ايتمش، تا هركس اوندن بحث ايتسين. حتّى او تلويث ايدندن لعنتله ده بحث ايديلمش ده، شهرتپرستلك طمارى كنديسنه بو لعنتلى شهرتى خوش گوسترمش دييه ضربِ مَثل اولمش.
* * *
اون اوچنجى لمعهنڭ اون اوچنجى إشارتنڭ اوچنجى نقطهسندن
شيطان، بو دسيسهسنه بڭزر ديگر بر دسيسه ايله إنسانڭ سلامتِ فكرينى إفساد ايدييور. حقائقِ ايمانيهيه قارشى صحّتِ محاكمهسنى بوزويور و إستقامتِ فكريهيى إخلال ايدييور. شويله كه:
بر حقيقتِ ايمانيهيه دائر يوزر دلائلِ إثباتيهنڭ حكمنى، نفينه دلالت ايدن بر أماره ايله قيرمق ايستر. حالبوكه قاعدۀِ مقرّرهدر كه: بر إثبات ايديجى، چوق نفى ايديجيلره ترجّح ايدييور. بر دعواده مثبت بر ايكى شاهدڭ حكمى، يوزلر نافيلره راجح اولويور. بو حقيقته بو تمثيل ايله باق. شويله كه:
بر سراى وار. او سرايڭ يوزر قپالى قپولرى وار. بر تك قپونڭ آچيلماسيله، او سرايه گيريلهبيلير. اوتهكى قپولر ده آچيلير. أگر بتون قپولر آچيق اولسه، بر ايكى دانهسى قپالى اولسه، او سرايه گيريلهمز دييه سويلهنهمز.
ايشته حقائقِ ايمانيه او سرايدر. هر بر دليل، بر آناختاردر، إثبات ايدييور، قپويى آچييور. بر تك قپونڭ قپالى قالماسيله او حقائقِ ايمانيهدن واز گچيلمز و إنكار ايديلمز. شيطان ايسه، بعض أسبابه بناءً، يا غفلت ويا جهالت واسطهسيله قپالى قالمش بر قپويى گوسترر؛ إثبات ايديجى بتون دليللرى نظردن إسقاط ايدييور. «ايشته بو سرايه گيريلمز، بلكه بو سراى دگلدر، ايچنده بر شى يوقدر.» دير قانديرر.
ايشته أى شيطانڭ دسيسهلرينه مبتلا اولان بيچاره إنسان! حياتِ دينيهنڭ و حياتِ شخصيهنڭ و حياتِ إجتماعيهنڭ سلامتنى ديلرسهڭ و صحّتِ فكر و إستقامتِ نظر و سلامتِ قلب ايسترسهڭ؛ محكماتِ قرآنيهنڭ ميزانلريله و سنّتِ سنيهنڭ ترازيلريله أعمال و خاطراتنى طارت و قرآنى و سنّتِ سنيهيى رهبر ياپ و
﴿اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجٖيمِ﴾
ده، جنابِ حقّه إلتجا ايت!...
* * *