اون دردنجى درس
﴿بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ﴾
﴿اَللّٰهُ خَالِقُ كُلِّ شَىْءٍ وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ وَكٖيلٌ ۞ لَهُ مَقَالٖيدُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ ۞
فَسُبْحَانَ الَّذٖى بِيَدِهٖ مَلَكُوتُ كُلِّ شَىْءٍ ۞ وَاِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا عِنْدَنَا خَزَٓائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُٓ اِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ ۞
مَا مِنْ دَٓابَّةٍ اِلَّا هُوَ اٰخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا اِنَّ رَبّٖى عَلٰى صِرَاطٍ مُسْتَقٖيمٍ﴾
توحيدِ حقيقينڭ خالص گونشندن اون درت لمعهدر. يعنى، اون درت لامبادر.
برنجى لمعه: أى غافل أسبابپرست إنسان! أسباب، بر پردهدر. چونكه عزّت و عظمت اويله ايستر. فقط ايش گورن، قدرتِ صمدانيهدر. چونكه توحيد و جلال اويله ايستر. سلطانِ أزلينڭ مأمورلرى، سلطنتِ ربوبيتنڭ إجراآتجيلرى دگلدرلر، بلكه دلّاللرى و ناظرلريدرلر. چونكه مأمورلر و وسائطلر، عزّتِ قدرتنى و حشمتِ ربوبيتنى إظهار ايچوندرلر. يوقسه سلطانِ إنسانى گبى عجز و إحتياجى ايچون، مأمورلرينى سلطنتنه شريك ايتمش دگلدر. أسباب، حقسز شكوالر عادلِ مطلقه توجيه ايديلمهمك ايچون وضع ايديلمشدر.
أوت عزّت و عظمت ايستر كه؛ أسباب، پردهدارِ دستِ قدرت اولسون عقلڭ نظرنده... توحيد و جلال ايستر كه؛ أسبابِ دامنكش، أللرينى چكسين تأثيرِ حقيقيدن...
ايكنجى لمعه: أوت صانعِ ذو الجلالڭ هر مصنوع اوستنده بر خالقِ كلّ شيئه خاص بر سكّهسى؛ هر مخلوقى اوستنده بر صانعِ كلّ شيئه مخصوص بر خاتمى و قلمِ قدرتنڭ منشورى اوستنده تقليد قبول ايتمز مكمّل بر طرّۀِ غرّاسى واردر. مثلا حسابسز سكّهلرندن حيات اوستنده قويديغى سكّهيه باق كه: بر شيدن هر شيئى ياپار، هم هر شيدن بر شى ياپار.
أوت بر ايچيلن صودن، حسابسز أعضا و جهازاتِ حيوانيهيى ياپار. هم أكل ايديلن بتون مختلف أطعمهدن، حيوانى اولسون، نباتى اولسون، بر جسمِ خاص و بلكه بر جلدِ مخصوص، بلكه بر جهازِ بسيط ياپار. أوت سن ده عقلڭ وارسه آڭلارسڭ كه: بر شيدن هر شيئى ياپمق و هر شيدن بر شى ياپمق، هر شيئڭ صانعنه خاص و خالقِ كلّ شيئه مخصوص بر سكّهدر.
اوچنجى لمعه: هم مثلا ذىحيات اوستنده قويديغى خاتمه باق. او ذىحيات، عادتا كائناتڭ بر مثالِ مصغّرى و شجرۀِ عالمڭ بر ثمرهسى و شو عالمڭ بر چكردگى گبى، أنواعِ عالمڭ أكثرى نمونهلرينى جامع. گويا او ذىحيات، غايت حسّاس ميزانلرله، مجموع كائناتدن سوزولمش بر قطرهدر. ديمك شو ذىحياتى خلق ايتمك ايچون، بتون كائناتى قبضۀِ تصرّفنده طوتمق لازم گلير.
ايشته عقلڭ وارسه آڭلارسڭ كه؛ بر شيئى مثلا بال آريسنى، أكثر أشيايه بر نوع فهرسته ياپمق؛ بر شيده مثلا إنسانده، شو كتابِ كائناتڭ همان بتون مسائلنى يازمق؛ بر شيده، مثلا كوچوجك اينجير چكردگنده، قوجه اينجير آغاجنڭ پروغرامنى و قلبِ بشرده، شو عالمِ كبيرڭ بر نوع پروغرامنى و قوّۀِ حافظهده، حادثاتِ كونيهنڭ مفصّل فهرستهسنى درج ايتمك، ألبته خالقِ كلّ شيئه خاص و بو كائناتڭ ربّنه مخصوص بر خاتمدر.
دردنجى لمعه: إحيا اوستنده قويديغى طرّهسنه باق! مثلا، گونش هر بر شفّاف اوستنده، سيّاراتدن طوت تا قطراته، تا ذرّاتِ زجاجيهيه و ترشّحاتنه قدر هر برى اوستنده جلوۀِ مثاليهسنى گوسترن طرّهسى اولديغى گبى؛ شمسِ سرمدڭ و تجلّئِ أحديتڭ إحيا جهتنده هر بر ذىحيات اوستنده اويله بر طرّهسى واردر كه؛ فرضا بتون أسباب طوپلانسه، ينه او طرّهنڭ تقليدينى ياپاماز. ناصلكه قطرهلرده گورونن گونشڭ تمثاللرى گونشڭ تجلّيسنه ويريلمديگى وقت، هر بر قطرهده و ضيايه معروض هر بر جام پارچهسنده و هر بر ذرّۀِ شفّافهده، طبيعى و حقيقى بر گونشڭ وجودينى بِالأصاله قبول ايتمك لازم گلير. بو حال ايسه، بلاهتڭ نهايتسز دركهسيدر.
اويله ده شمسِ أزلينڭ شعاعلرى اولان و أسماسنڭ نقطۀِ محراقيهسى حكمنده اولان هر بر ذىحيات اوستندهكى تجلّئِ أحديتى، أحد و صمد اولان ذاتِ أقدسه ويريلمديگى وقت هر بر ذىحياتده، حتّى سينكده و چيچكده نهايتسز بر قدرتِ فاطره، بر علمِ محيط، بر إرادۀِ مطلقه، هم واجب الوجوده مخصوص سائر صفتلرى او ذىحياتڭ ايچنده قبول ايتمك و عادتا او ذىحياتڭ هر بر ذرّهسنه بر الوهيت ويرمك گبى ضلالتڭ أڭ أبلهجهسنى قبول ايتمك لازمدر. زيرا ذرّهلره، خصوصًا تخم ذرّهلرى اولسه، اويله بر وضعيت ويريلمش كه، او ذرّهلر جزء اولديغى ذىحياته، بلكه او ذىحياتڭ نوعنه، بلكه محتاج اولديغى بتون موجوداته قارشى اويله بر موقع آلييورلر كه؛ أگر او ذرّهلرڭ نسبتى قديرِ مطلقدن كسيلسه، او وقت او ذرّهلرڭ هر برينه، هر شيئى گورور بر گوز، هر شيئى محيط بر شعور ويرمك لازم گلير.
الحاصل: ناصلكه قطرهلرده اولان گونشجكلر، گونشڭ جلوهسنه ويريلمزسه، نهايتسز گونشلرى قبول ايتمك لازم گلييور. اويله ده هر شيئى، قديرِ مطلقه ويرمزسهك، غيرِ متناهى إلٰههلرى قبول ايتمك لازم گلير.
بشنجى لمعه: أوت ناصلكه بر كتاب اولسه، خصوصًا او كتاب يازمه اولسه، او كتابى يازمق ايچون بر قلم كافيدر. أگر او كتاب، باصمه ويا مطبوع اولسه، حروفاتى عددنجه قلملر، يعنى دمير حرفلر لازم كه طبع ايديلهبيلسين. شايد او كتابڭ بعض حرفلرنده اينجه خط ايله كتابڭ أكثرى يازيلمش ايسه، بتون او دمير حرفلرڭ كوچوجكلرى، او تك حرفه لازم؛ تا او كتاب طبع ايديلهبيلسين.
عينًا اويله ده: شو كتابِ كائناتى، قلمِ قدرتڭ، ذاتِ أحدڭ مكتوبى ديسهڭ، وجوب درجهسنده سهولت و معقوليت يولنه گيدرسڭ. أگر طبيعته إسناد ايتسهڭ، إمتناع و محال درجهسنده بر صعوبت و هيچ بر وهمڭ قبول ايتميهجگى بر خرافات يولنه گيدرسڭ. چونكه طبيعت ايچون هر بر جزء طوپراقده و صوده و هواده، ميليارلرله مدنى مطبعهلر، فابريقهلر بولونماسى لازم كه حسابسز أزهار و أثمارڭ تشكّلاتنه مظهر اولابيلسين. زيرا هر بر جزء طوپراق، أكثر نباتاته منشأ اولابيلير. خصوصًا ميوهلى اولسهلر، چيچكلى اولسهلر تشكّلاتلرى او قدر منتظم، او قدر موزون، او قدر ممتاز، او قدر آيريدر كه؛ هر بريسى ايچون يالڭز اوڭا مخصوص برر آيرى فابريقه ويا آيرى برر مطبعه لازمدر. ديمك طبيعت هر بر شيده، هر بر شيئڭ ماكينهلرينى بولونديرمغه مجبوردر. ايشته شو خرافهدن، خرافهجيلر دخى اوتانييورلر.
آلتنجى لمعه: الحاصل: ناصل بر كتابڭ هر بر حرفى، كندى نفسنى و كندى وجودينى بر حرف قدر گوسترر و بر وجهله كندى نفسنه و وجودينه دلالت ايدر. لٰكن كاتبنى، اون كلمه ايله تعريف ايدر و بر قاچ وجه ايله گوسترر. اويله ده، شو كتابِ كبيرِ عالمڭ هر بر حرفى كندى وجودينه جِرمى قدر دلالت ايدر و گوسترر. فقط نقّاشِ أزلينڭ أسماسنى بر قصيده قدر تعريف ايدر، گوسترر. ديمك هم كندينى، هم بتون كائناتى إنكار ايدن بر أحمق، ينه صانعڭ إنكارينه گيتمهمليدر.
يدنجى لمعه: ناصلكه هر بر مخلوقِ جزئى اوستنده أحديتڭ سكّهسى اولديغى گبى؛ هر بر نوع اوستنده، هر بر كلّ اوستنده، تا مجموع عالم اوستنده سكّۀِ أحديت و خاتمِ واحديت و طرّۀِ وحدت غايت پارلاق بر صورتده وضع ايديلمشدر. ايشته باق، سطحِ أرضڭ صحيفهسنده، بهار موسمنده، نقّاشِ أزلى أڭ أقلّ اوچ يوز بيڭ نباتات و حيوانات أنواعنى حشر و نشر ايدر. نهايتسز إختلاط و قاريشيقلق ايچنده، نهايت درجهده إمتياز و إنتظام ايله بونلرى إعاده ايدوب حشر ايدييور. چندان بر قسمنى عينًا إعاده ايتمييور. فقط عينيت درجهسنده بر مشابهت و بر مثليتله إعاده ايدييور.
ديمك حشرِ بهار، توحيده سكّه اولديغى گبى؛ حشرِ قيامته دخى تمامًا مثال اولابيلير. ديمك بهارده، إحياىِ أرض ايچنده اوچ يوز بيڭ حشرڭ نمونهلرينى كمالِ إنتظام ايله ايجاد ايدوب، صحيفۀِ أرضده قاريشق بر حالده اوچ يوز بيڭ مختلف أنواعى هيچ خطاسز و هيچ سهوسز و هيچ قاريشديرمادن غايت موزون و منتظم و منظوم اولارق يازمق، نهايتسز قدرت و علم و إرادهيه مالك بر ذاتِ ذو الجلالڭ سكّۀِ مخصوصهسى اولديغنى هر ذىشعورڭ درك ايتمسى لازم گلير. قرآنِ كريم فرمان ايدييور كه:
﴿فَانْظُرْ اِلٰٓى اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا اِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْيِى الْمَوْتٰى وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَدٖيرٌ﴾
أوت إحياىِ أرض ايچنده اوچ يوز بيڭ حشرڭ نمونهلرينى بر قاچ گون ظرفنده ياپان قدرتِ فاطرهيه، إنسانڭ حشرى ألبته غايت خفيف گلير. سبحان طاغنى بر إشارتله قالديران بر ذاته، بو قلعهيى ناصل قالديرهجق ديمك، بلاهتدر.
سكزنجى لمعه: أوت ير يوزندهكى غايت بصيرانه و حكيمانه شو تصرّفِ عظيم ايچنده غايت آشكاره بر خاتمِ واحديت گورونويور كه؛ وسعتِ مطلقه ايچندهكى، سرعتِ مطلقه ايچندهكى سخاوتِ مطلقه ايچندهكى إنتظامِ مطلق و حسنِ صنعت و مكمّليتِ خلقت هر بر فرد ايچون اويله بر خاتمدر كه؛ بو خاتم، آنجق غيرِ متناهى بر علم و بر قدرت صاحبنه مخصوصدر.
أوت گورويورز كه: بتون ير يوزنده، بر وسعتِ مطلقه ايچنده بر سرعتِ مطلقه، هم او سرعت و وسعتِ مطلقه ايچنده بر سهولتِ مطلقه، هم او سهولت و سرعت و وسعتِ مطلقه ايله برابر بر جود و سخاوتِ مطلقه ايچنده، نوعلرده اولديغى گبى هر بر فردده گورولن غايت مكمّل بر إنتظامِ مطلق و غايت ممتاز بر حسنِ صنعت و غايت مكمّليتِ خلقت، هم بر آنده و هر يرده و بر طرزده، هر فردده مشاهده ايديلن بر صنعتِ خارقه، ألبته و ألبته اويله بر ذاتڭ خاتميدر كه؛ او ذاتِ أقدس، هيچ بر يرده اولماديغى حالده هر يرده حاضردر و هيچ بر شى اوندن گيزلنهمديگى گبى، هيچ بر شى اوڭا آغير گلهمز. ذرّهلر و ييلديزلر، اونڭ قدرتنه نسبةً مساويدرلر.
طوقوزنجى لمعه: أوت ناصلكه صحيفۀِ أرض اوستنده أحد و صمدڭ خاتملرينى گورهبيلييورسڭ. باق كتابِ كائنات اوستنده ده، بيوكلگى نسبتنده بر وضوح ايله خاتمِ وحدت اوقونويور. چونكه شو موجودات، بر فابريقهنڭ و بر قصرڭ و بر منتظم شهرڭ أجزالرى گبى بربرينه قارشى معاونت أللرينى اوزاتمش، بربرينڭ سؤالِ حاجتلرينه «لبّيك» ديرلر. أل أله ويروب، بر إنتظام ايله چاليشيرلر. باش باشه ويروب، ذوى الحياته خدمت ايدرلر. اوموز اوموزه ويروب بر غايهيه متوجّهًا بر مدبّره إطاعت ايدرلر. أوت شمس و قمردن، گيجه و گوندوزدن، قيش و يازدن طوت تا نباتات حيوانلرڭ إمدادينه، حيوانلر إنسانلرڭ إمدادينه، ذرّاتِ غدائيه ثمراتڭ إمدادينه، موادِّ طعاميه، حجيراتِ بدنڭ إمدادينه قوشوب گلمهلرينه قدر جارى اولان دستورِ تعاون ايله بتون موجودات، كريم بر مربّىنڭ أمريله حركت ايتدكلرينى گوسترييورلر.
ايشته شو كائنات ايچنده جارى اولان بو تساند، بو تعاون، بو تجاوب، بو تعانق، بو مسخّريت، بو إنتظام بر تك مدبّرڭ تربيتيله إداره و بر تك مربّىنڭ تدبيريله سوق ايديلديگنه قطعيًا شهادت ايدن بو مشهوديمز حكمتِ عامّه ايچندهكى عنايتِ تامّه و او عنايت ايچندهكى رحمتِ واسعه و او رحمت ايچندهكى رزقِ عام و هر مترزّقه لايق بر طرزده رزق ويرمك اويله پارلاق بر خاتمِ توحيددر كه، بتون بتون كور اولميان گورور.
اوننجى لمعه: أوت ناصلكه بر تارلاده أكيلن بر نوع تخم؛ او تارلانڭ، تخم صاحبنڭ تحتِ تصرّفنده اولديغنى و او تخم ده، تارلا متصرّفنڭ تحتِ تصرّفنده اولديغنى گوسترر. اويله ده: شو عناصر دينيلن مزرعۀِ مصنوعاتڭ، واحديت و بساطت ايله برابر كلّيت و إحاطهلرى و شو مخلوقات دينيلن ثمراتِ رحمت و معجزاتِ قدرت و كلماتِ حكمتڭ مماثلت و مشابهتلريله برابر چوق يرلرده إنتشارلرى و هر طرفده بولونوب توطّن ايتمهلرى، بر صانعِ معجزنمانڭ تحتِ تصرّفنده اولدقلرينى گوسترر. گويا هر بر چيچك، هر بر ثمره، هر بر حيوان؛ او صانعڭ برر سكّهسيدر، برر خاتميدر، برر طرّهسيدر. هر نرهده بولونورلرسه بولونسونلر، لسانِ حال ايله ديرلر كه: «بز كيمڭ سكّهسييز، بو يرلر دخى اونڭدر.»
أڭ أدنا بر مخلوقه ربوبيت، بتون عناصرى قبضۀِ تصرّفنده طوتان ذاته مخصوصدر. أڭ بسيط بر عنصرى، تدبير و تدوير ايتمك، بتون حيوانات و نباتاتى و مصنوعاتى قبضۀِ ربوبيتنده تربيه ايدنه خاص اولديغنى كور اولميان گورور.
هر بر فرد مِثليت لسانيله دير: «كيم بتون نوعمه مالك ايسه، بڭا مالك اولابيلير. يوقسه اولاماز.»
هر نوع، إنتشارلرى لسانيله دير: «كيم بتون سطحِ أرضه مالك ايسه، بزه مالك اولابيلير، يوقسه اولاماز.»
أرض، تساند لسانيله دير: «كيم بتون كائناته مالك ايسه، بڭا اويله مالك اولابيلير، يوقسه اولاماز.»
اون برنجى لمعه: جزءده جزئيده، كلّده كلّيده، بتون عالمده، حياتده، ذىحياتده، إحياده اولان سكّهلردن، خاتملردن بعضلرينه إشارت ايتدك. شيمدى نوعلردهكى حسابسز سكّهلردن بر سكّهيه إشارت ايدهجگز.
أوت ناصل ميوهدار بر آغاجڭ حسابسز ثمرهلرى بر تربيه ايله و بر قانونِ وحدتله بر مركزدن إداره ايديلدكلرندن، او آغاجڭ تربيه و إدارهسندهكى كلفت و مشقّت و مصرف او قدر سهولت پيدا ايدر كه؛ شركت و كثرتله تربيه ايديلن تك بر ميوهيه مساوى اولورلر. ديمك شركتِ كثرت و تعدّدِ مركز، هر ميوه ايچون كميتجه، يعنى عددجه بتون آغاج قدر كلفت، مصرف و جهازات ايستر. فرق، يالڭز كيفيتجهدر. ناصلكه بر تك نفره لازم اولان تجهيزاتِ عسكريهيى ياپمق ايچون، اوردويه لازم بتون فابريقهلر قدر فابريقهلر لازمدر. ديمك ايش، وحدتدن كثرته گچسه كميت جهتيله أفراد عددنجه كلفت زيادهلشير. ايشته هر نوعده بِالمشاهده گورولن سهولتِ فوق العاده، وحدتدن و توحيددن گلن بر يُسر و سهولتڭ أثريدر.
الحاصل: بر جنسڭ بتون أنواعنڭ و بر نوعڭ بتون أفرادينڭ أعضاىِ أساسيده موافقت و مشابهتلرى ناصل إثبات ايدر كه، تك بر صانعڭ مصنوعلريدرلر. چونكه وحدتِ قلم و إتّحادِ سكّه اويله ايستر. اويله ده: بو مشهود سهولتِ مطلقه و كلفتسزلك، وجوب درجهسنده ايجاب ايدر كه؛ بر صانعِ واحدڭ أثرلرى اولسون. يوقسه، إمتناع درجهسنه چيقان بر صعوبت، او جنسى و او نوعى إنعدامه، عدمه گوتورهجكدى.
والحاصل: بتون أشيا جنابِ حقّه إسناد ايديلسه، بر تك شى قدر سهولت پيدا ايدر. أگر أسبابه إسناد ايديلسه، هر بر شى بتون أشيا قدر صعوبت پيدا ايدر. كائناتده فوق العاده اوجوزلق و مبذوليت، سكّۀِ وحدتى گونش گبى گوسترر.
اون ايكنجى لمعه: جماللى اولان حيات ناصل بر برهانِ أحديتدر، جلاللى اولان ممات دخى بر برهانِ واحديتدر. أوت ناصلكه گونشه قارشى پارلايان بيوك بر نهرِ جارينڭ قطراتى و ير يوزينڭ متجدّد شفّافاتى گونشڭ مثالى ايشيغنى گوسترمكله گونشه شهادت ايدييورلر. أسبابِ ظاهريلريله برلكده زواله گيتمهلريله و غروب و اُفول و فنا و موتلريله برابر آرقهلرنده گلنلرڭ اوستنده ينه جلوهلرينڭ دوامى، تجلّئِ ضيانڭ إستمرارينه قطعيًا شهادت ايدرلر كه، او مثالى گونشجكلر؛ بر باقى، عالى، دائمى مستمرّ التجلّى تك بر گونشڭ جلوهلريدر. ظهورلريله گونشڭ وجودينى، غروبلريله گونشڭ بقا و دوامنى گوسترييورلر. اويله ده شو موجوداتِ سيّاله وجودلريله واجب الوجودڭ وجوبِ وجودينه شهادت ايتدكلرى گبى؛ زواللريله أزليتنه، سرمديتنه و أحديتنه شهادت ايدرلر. زيرا گيجه و گوندوزڭ، قيش و يازڭ، عصرلر و دورلرڭ دگيشمهسيله غروب و اُفول ايله تجدّد ايدن مصنوعاتِ جميله و موجوداتِ لطيفه؛ عالى، سرمدى، دائم التجلّى بر جمالِ مجرّدڭ وجودينى و بقاسنى و وحدتنى گوسترييورلر. هم مسبّباتيله برابر زوال بولان أسبابِ سفليهنڭ هيچلگنى گوسترييورلر. بلكه بتون صنعتلر، بتون أسماسى قدسيه و جميله اولان جميلِ مطلق ذاتِ ذو الجلالڭ متجدّد صنعتلرى، متحوّل نقشلرى، متحرّك آيينهلرى، متعاقب سكّهلرى، متبدّل خاتملرى اولدقلرينى گوسترييورلر.
اون اوچنجى لمعه: أوت هر شى، ذرّاتدن تا سيّاراته، تا شموسه قدر، عجزِ ذاتيسيله، خالقڭ وجوبِ وجودينه شهادت ايتديگى گبى؛ او عجزِ مطلق ايله برابر نظامِ عموميده حيرت ويريجى وظائفى درعهده ايتمهلرى، او واجب الوجودڭ وحدتنه شهادت ايدر.
هم بونڭله برابر، كائناتڭ بتون أجزالرى، هر بر جزء أللى بش لسان ايله ذاتِ أحد و صمده شهادت ايدر. قرآنِ حكيمدن فهم ايتديگم او ألسنهلرى إجمالًا قطره نامنده بر رسالۀِ عربىده بيان ايتمشم. ايسترسهڭ اوڭا مراجعت ايت.
هم او خالقِ ذو الجلالڭ وجوب و وحدتى گبى بتون أوصافِ كماليهسنه و جماليه و جلاليهسنه شو موجودات شهادت ايتدكلرى گبى؛ قصورسز، نقصانيتسز كمالِ ذاتيسنى ده إثبات ايدرلر. چونكه أثرده كمال، فعلڭ كمالنه؛ فعلڭ كمالى، إسمڭ كمالنه؛ إسمڭ كمالى، صفتڭ كمالنه؛ صفتڭ كمالى، شأنڭ كمالنه؛ شأنڭ كمالى، ذاتڭ كمالنه حدسًا، ضرورةً، بداهةً دلالت ايدر.
مثلا: ناصلكه قصورسز بر قصرڭ مكمّل نقوش و تزييناتى، آرقهلرندهكى أفعالڭ مكمّليتنى گوسترر. او أفعالڭ مكمّليتى، فاعلڭ أسماسنڭ مكمّليتنى گوسترر. أسمانڭ مكمّليتى، صفتڭ مكمّليتنى گوسترر. صفتڭ مكمّليتى، مسمّانڭ شئونِ ذاتيهسنڭ مكمّليتنى گوسترر. شئونڭ مكمّليتى، او نقّاشڭ ذاتنڭ مكمّليتنى گوسترر.
عينًا اويله ده: شو قصورسز، فطورسز آثارِ مشهودهدهكى كمال، بِالمشاهده مؤثّرڭ كمالِ أفعالنه دلالت ايدر. كمالِ أفعال ايسه، بِالبداهه فاعلڭ كمالِ أسماسنه؛ كمالِ أسماء ايسه، بِالضروره مسمّانڭ كمالِ صفتنه؛ كمالِ صفت ايسه، بِاليقين موصوفڭ كمالِ شئوننه؛ كمالِ شئون ايسه، بِحقّ اليقين ذىشئونڭ كمالِ ذاتنه دلالت ايدر. آمنّا و صدّقنا.