رسالۀِ نور كلّياتندن
مناظرات
مؤلّفى
بديع الزمان
سعيد النورسى
عظمتلى بختسز بر قطعهنڭ،
شانلى طالعسز بر دولتڭ،
دگرلى صاحبسز بر قَومڭ رچتهسى
وياخود
بديع الزمانڭ مناظراتى
تقديم
بو مناظرات رسالهسى، حضرتِ استاد بديع الزمانڭ دورِ مشروطيتده شرقده عشيرتلر آراسنده سياحت ايدركن تأليف ايتديگى بر أثردر.
ايلك اوڭجه ح. ١٣٢٩ ده إستانبولده مطبعۀِ أبو الضياءده طبع ايديلمشدر. م. ١٩٥٠ و متعاقب سنهلرده إسپارطهده تكثير ايله نشر ايديلن مكتوبات مجموعهسنڭ ايكنجى جلدنده خطبۀِ شاميه ايله برلكده حضرتِ استاديمزڭ تنسيبيله نشر ايديلمشدر. فقط استاديمز ايلك مطبوع نسخه يى كندى دستِ خطّيله تصحيح ايتمش و ٢٤. صحيفهسنده «دينه ضرر اولماسين، نه اولورسه اولسون» سؤالنڭ باشنه كندى مبارك دستِ خطّيله «بورادن باشلانسين» دييه إشارتلهمشدر. ايشته بوڭا بناءً تكثير مكتوباتده مناظرات رسالهسى «بورادن باشلانسين» دن إعتبارًا يازيلمش و اويله ده نشر ايديلمشدر. حضرتِ استاديمز بعض حاشيهلر علاوه ايتمش و تصحيحاتده بولونمشدر.
مكتوباتده بولونان بو مناظراتدن باشقه بر ده ينه خسرو آغابگڭ خطّيله مستقل اولارق ١٩٥١ ده حضرتِ استاديمز أميرطاغنده ايكن، أسكيشهرده تكثير ايديلوب نشر ايديلن «خطبۀِ شاميهنڭ بر ذيلى ايله أسكى سعيدڭ قرق بش سنه أوّل عشائرڭ سؤاللرينه ويرديگى جوابلر» إسمى ايله بر مناظرات داها نشر ايديلمشدر. بِالآخره يڭى حرفله نشر ايديلن مناظراتلر، حضرتِ استاد زماننده نشر ايديلن بو نسخهلره گورهدر. آنجق مذكور سببلره بناءً نسخه فرقلرى ميدانه گلمشدر. گرك مناظرات، گرك ديوانِ حربِ عُرفى و سائر بتون نور مجموعه و رسالهلرينڭ نشرنده حضرتِ استاديمزڭ تصحيحلرى مأخذ و أساس آلينمشدر.
حضرتِ استاديمز، قسطمونى و أميرطاغ لاحقهلرنده مناظرات و ديوانِ حربِ عرفيدن بحث ايتديگنده تصحيحات ياپيلماسى لزومنى بليرتمش، بِالآخره بِالذّات كنديلرى بو تصحيحاتى ياپمشلردر.
أميرطاغ لاحقهسى أل يازمه نسخهلرده بولونان حضرتِ استادڭ شو جملهسى: «خصوصًا أسكى ديوانِ حربِ عرفيدهكى مدافعاتى، رسالۀِ نورڭ مسلگنه اويميان بعض جملهلرى طىّ ايديلسين» گبى حضرتِ استاديمزڭ مناظرات و ديوانِ حربِ عُرفى گبى أسكى آثارى حقّنده بويله بيانلرى وار. حضرتِ استاديمز، بو أثرلرينى نشر ايدركن دفعاتله تصحيحات ياپديغنه بزلر شاهدز. أسكى مطبوع مناظراتدهكى حضرتِ استاديمزڭ كندى مبارك دستِ خطّيله ياپديغى تصحيحلر ده ميداندهدر.
بز، نورلرڭ نشريله علاقهدار بعض قارداشلرله برابر؛ أوّلا حضرتِ استاديمزڭ مطبوع نسخهده ياپديغى تصحيحلر أساس آلينهرق و ديگر نسخهلر ده حضرتِ استاديمزڭ نظرندن گچمهسى و قبول ايتمهسى ملاحظهسيله عمومنى جمع ايدهرك، شيمدىيه قدر نشر ايديلن نسخهلر ده دقّته آلينهرق مناظرات رسالهسى بويلهجه نشر ايديلمكدهدر.
حضرتِ استاديمزڭ خدمتنده بولونان طلبهلرى
حال آلداتييور... آلدانمه يڭز.
إستقبال حسابنه قونوشويور...
اويله ديڭله يڭز.
(شرقدهكى عشيرتلرڭ سؤاللرينه جواب اولارق حاضرلانوب ١٣٢٩ (م. ١٩١١) ده نشر ايديلن بو أثر، بِالآخره مؤلّف بديع الزمان سعيد النورسى طرفندن تكرار گوزدن گچيريلهرك نشر ايديلمشدر.)
(قرق بش سنه أوّل، أسكى سعيدڭ عشائرڭ سؤاللرينه ويرديگى جوابلرڭ بر قسميدر.)
﴿بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ﴾
س - دينه ضرر اولماسين، نه اولورسه اولسون؟
ج - إسلاميت گونش گبيدر، اوفلهمكله سونمز. گوندوز گبيدر، گوز يوممقله گيجه اولماز. گوزينى قپايان، يالڭز كندينه گيجه ياپار. هم ده مغلوب بيچاره بر رئيسه ياخود مداهن مأمورلره وياخود منطقسز بر قسم ضابطلره إعتماد ايديليرسه و دينڭ حمايهسى اونلره بيراقيليرسه مى داها اييدر، يوقسه أفكارِ عامّۀِ ملّتڭ آرقهسندهكى حسّياتِ إسلاميهنڭ معدنى اولان (هركسڭ قلبندهكى شفقتِ ايمانيه اولان) أنوارِ إلٰهينڭ لمعاتنڭ إجتماعلرندن و حميتِ إسلاميهنڭ شراراتِ نيّرانهسنڭ إمتزاجندن حاصل اولان عمودِ نورانينڭ و او سيفِ ألماسڭ حميتنه بيراقيليرسه مى داها اييدر، سز محاكمه ايديڭز.
أوت شو عمودِ نورانى (*)، دينڭ حمايتنى، شهامتنڭ باشنه، مراقبهنڭ گوزينه، حميتنڭ اوموزينه آلاجقدر. گورييورسڭز كه، لمعاتِ متفرّقه تلألئه باشلامش. يواش يواش إنجذاب ايله إمتزاج ايدهجكدر. فنِّ حكمتده تقرّر ايتمشدر كه: حسِّ دينى، لاسيّما (باخصوص) دينِ حقِّ فطرينڭ سوزى داها نافذ، حكمى داها عالى، تأثيرى داها شديددر.
___
(*): رسالهِٔ نورى حسّ ايتمش كه اوچ صحيفه ايله جواب ويرييور. فقط سياست پردهسى باشقه رنك ويرمش.
___
الحاصل: باشقهسنه إعتماد ايتمه ين، نفسيله تشبّث ايدر. سزه بر مثال سويلهيهجگم: سز گوچرسڭز. گوچرڭ مالى قويوندر؛ او ايشى بيليرسڭز. شيمدى هر بريڭز، بعض قويونلرى بر چوبانڭ عهدهسنه ويرمشسڭز. حالبوكه چوبان تنبل و معاونى قيدسز، كوپكلرى دگرسزدر. تماميله اوڭا إعتماد ايتسهڭز، راحتله أولريڭزده ياتسهڭز، بيچاره قويونلرى مستبد قوردلر و خيرسزلر و بلالر ايچنده بيراقسهڭز داها مى اييدر؛ يوقسه اونڭ عدمِ كفايتنى بيلمكله نومِ غفلتى ترك ايدوب خانهسندن هر برى بر قهرمان گبى قوشسون، قويونلرڭ أطرافنده خلقه طوتوب بر چوبانه بدل بيڭ محافظ اولمقله هيچ بر قورد و خيرسز جسارت ايتمهسين داها مى اييدر؟ عجبا مامخوران خيرسزلرينى توبهكار و صوفى ايدن شو سرّ دگل ميدر؟ أوت روحلرى آغلامق ايستدى، برى بهانه اولدى آغلاديلر.
أوت، أوت.. نعم، نعم.. سيورىسينك طنطنهسنى كسسه، بال آريسى دمدمهسنى بوزسه؛ سزڭ شوقڭز هيچ بوزولماسين، هيچ تأسّف ايتمه يڭز. زيرا كائناتى نغماتيله رقصه گتيرن حقائقڭ أسرارينى إهتزازه ويرن موسيقۀِ إلٰهيه هيچ طورمييور. متماديًا گوم گوم ايدر.
پادشاهلرڭ پادشاهى اولان سلطانِ أزلى، قرآن دينيلن موسيقۀِ إلٰهيهسى ايله عموم عالمى طولديرهرق قبّۀِ آسمانده شدّتلى سس گتيرمكله، صدفِ كهفمثال اولان علما و مشايخ و خطبانڭ دماغ، قلب و فملرينه وورهرق، عكسِ صداسى اونلرڭ لسانلرندن چيقوب سير و سيلان ايدهرك، چشيد چشيد صدالرله دنيايى گوم گوم ايله إهتزازه گتيرن او صدانڭ تجسّم و إنطباعيله؛ عموم كتبِ إسلاميه يى بر طنبور و قانونڭ بر تلى و بر شريدى حكمنه گتيرن و هر بر تل، بر نوعيله اونى إعلان ايدن او صداىِ سماوى و روحانى يى قلبڭ قولاغيله ايشيتمه ين ويا ديڭلهمه ين؛ عجبا او صدايه نسبةً سيورىسينك گبى بر أميرڭ دمدمهلرينى و قره سينكلر گبى بر حكومتڭ آدملرينڭ ويز ويزلرينى ايشيدهجك ميدر؟
الحاصل: إنقلابِ سياسى جهتيله دينندن خوف ايدن آدمڭ دينده حصّهسى؛ بيت العنكبوت گبى ضعيف دوشمش جهالتدر، اونى قورقوتور.. تقليددر، اونى تلاشه دوشورتديرر. زيرا إعتمادِ نفسڭ فقدانى و عجزڭ وجودى جهتيله، سعادتنى يالڭز حكومتڭ جيبندن ظنّ ايتديگندن؛ قلبنى، عقلنى ده حكومتڭ كيسهسندن تخيّل ايدر، قورقار.
س - بعض آدم، ديديگڭز گبى ديمييور. بلكه «مهدى گلمك لازمدر.» دير. زيرا دنيا شيخوخت إعتباريله مشوّشهدر؛ إسلاميت أغراضڭ تنفّسى ايله متزلزلهدر.
ج - أگر مهدى عجله ايدوب گلسه؛ باش گوز اوستنه، همان گلمهلى. زيرا گوزل بر زمين مهيّا و ممهّد اولدى. ظن ايتديگڭز گبى چركين دگلدر. گوزل چيچكلر، بهارده وجودپزير اولور. رحمتِ إلٰهى شانندندر كه؛ شو ملّتڭ سفالتى، نهايت پذير اولسون. بونڭله برابر كيم ديسه «زمان بتون برباد اولدى»، أسكيسنه تمايل گوسترسه؛ بيلمديگى حالده إسلاميتڭ مخالفتندن نشئت ايدن أسكى سيّئاتى، بعض أجنبيلرڭ ظنّى گبى إسلاميته إسناد ايتمكدر.
س - أفكارى تشويش ايدن، حرّيت و مشروطيتى تقدير ايتمه ين كيملردر؟
ج - جهالت آغانڭ، عناد أفندينڭ، غرض بين، إنتقام پاشانڭ، تقليد حضرتلرينڭ، موسيو گوهزهلگڭ تحتِ رياستلرنده، إنسان ملّتندن منبعِ سعادتمز اولان مشورتى إنجيتن بر جمعيتدر. (*)
___
(*): بوراده ماصون و دونمهلرڭ و بولشويزمى ايستهينلرڭ جمعيتندن خبر ويرمك ايچنده، بر چاريك عصر إستبدادِ مطلقله حكم ايدن بر حاكميتى غيبى إخبار ايدر.
___
بنى بشرده اوڭا إنتساب ايدن؛ بر درهم ضررينى بيڭ ليرا ملّتڭ منفعتنه فدا ايتمه ين.. هم ده منفعتنى إضرارِ ناسده گورن.. هم ده موازنهسز، محاكمهسز معنا ويرن.. هم ده مَيلِ إنتقام و غرضِ شخصيسنى فدا ايتمديگى حالده، مغرورانه ملّته روحنى فدا ايتمك دعواسنده بولونان.. هم ده بگلك ويا طوائفِ ملوك مقدّمهسى اولان مختاريت ويا إستبدادِ مطلق معناسيله بر جمهوريت گبى غيرِ معقول فكرلرده بولونان.. هم ده ظلم گورمش، كين باغلامش، حرّيت و مشروطيتڭ برنجى إحسانى اولان عفو و إستراحتِ عموميه يى فكرِ إنتقامنه يديرهمديگندن هركسڭ أعصابنه طوقونديرمقله تا هيجانه گلوب تربيه گورمكله تشفّى ايسته ينلردر.
س - نهدن بونلرڭ عمومنه فنا دييورسڭ؟ حالبوكه خيرخواٰهمز گبى گورونويورلر.
ج - هيچ بر مفسد بن مفسدم ديمز. دائما صورتِ حقدن گورونور. ياخود باطلى حق گورور. أوت كيمسه ديمز آيرانم أكشيدر. فقط سز محنگه وورمادن آلمايڭز. زيرا چوق سيليك سوز تجارتده گزييور. حتّى بنم سوزيمى ده، بن سويلهديگم ايچون حسنِ ظن ايدوب تمامنى قبول ايتمه يڭز. بلكه بن ده مفسدم ويا بيلمديگم حالده إفساد ايدييورم. اويله ايسه هر سويلهنن سوزڭ قلبه گيرمهسنه يول ويرمه يڭز. ايشته سزه سويلهديگم سوزلر خيالڭ ألنده قالسين، محنگه ووروڭز. أگر آلتون چيقدى ايسه قلبده صاقلايڭز. باقير چيقدى ايسه چوق غيبتى اوستنه و بددعايى آرقهسنه طاقيڭز، بڭا ردّ ايديڭز گوندريڭز.
س - نهدن حسنِ ظنّمزه سوءِ ظن ايدرسڭ؟ أسكى پادشاهلر و أسكى حكومتلر سنى حقدن چويرهمدى. ژون توركلر سزى كنديلرينه رام و مداهنهجى ايدهمديلر. زيرا سنى حپس ايتديلر، آصهجقلردى؛ سن تذلّل ايتمدڭ. مردانه چيقدڭ. هم سڭا بيوك معاش ويرهجكلردى؛ قبول ايتمدڭ. ديمك سن اونلرڭ طرفدارلغى ايچون ديمييورسڭ. ديمك حق طرفداريسين...
ج - أوت حقّى طانييان، حقّڭ خاطرينى هيچ بر خاطره فدا ايتمز. زيرا، حقّڭ خاطرى عاليدر. هيچ بر خاطره فدا ايديلمهمك گركدر. فقط شو حسنِ ظنّڭزى قبول ايتمهم. زيرا بر مفسده، بر دسّاسه حسنِ ظن ايدهبيليرسڭز. دليل و عاقبته باقڭز.
س - ناصل آڭلايهجغز؟ بز جاهلز، سزڭ گبى أهلِ علمى تقليد ايدرز.
ج - چندان جاهلسڭز، فقط عاقلسڭز. هانگيڭزله زبيب، يعنى اوزومى پايلاشسهم، ذكاوتيله بڭا حيله ايدهبيلير. ديمك جهلڭز عذر دگل... ايشته مشتبه آغاجلرى گوسترن، ثمرهلريدر. اويله ايسه، بنم و اونلرڭ فكرلريمزڭ نتيجهلرينه باقڭز. ايشته بريسنده إستراحت و إطاعتدر. اوتهكيسنده إختلاف و ضرر صقلانمشدر. سزه بر مثال داها سويلهيهجگم: شو صحراده بر نار گورونور. بن ديرم نوردر؛ نار اولسه ده، أسكى ناردن قالمه ضعيف، يوقارى طبقهسيدر. گليڭز أطرافنه خلقه طوتوب تماشا ايدهلم. إستفاضه ايدوب تا طبقۀِ ناريه ييرتيلسين، إستفاده أيلهيهلم. أگر ديديگم گبى نور ايسه، ذاتًا إستفاده ايدهجگز. أگر اونلرڭ ديدكلرى گبى نار اولسه، قاريشديرمدق كه بزى ياقسين. اونلر دييورلر كه: «آتش سوزاندر.» أگر، نور اولورسه قلب و گوزلرينى كور ايدر. أگر نار ديدكلرى نورِ سعادت (*) دنيانڭ هانگى طرفنه چيقمش ايسه، ميليونلرله إنسانڭ طولوم گبى قان صويى اوزرينه بوشالتيلمش ايسه سوندوريلمهمش. حتّى بو ايكى سنهدر ملكمزده ايكى اوچ دفعه سوندوريلمسنه تشبّث ايديلدى. فقط سوندورمك ايسته ينلر، كنديلرى سونديلر.(**)
___
(*): بوراده دخى رسالهٔ نورى حسّ ايتمش فقط سياست پردهسيله باقمش، حقيقتڭ شكلى دگيشمش.
(**): سعيدى يگرمى بش سنه أزن بر پارتى؛ بو حكمى، ظلمى سونمهسيله تصديق ايتدى.
أوت، بو زمانده دخى رسالۀِ نورى سوندورمگه چاليشانلر كنديلرى سونديلر. جهنّم عذابى گبى عذاب چكرلر.
___
س - سن ديدڭ آتش دگل، شيمدى آتش نظريله باقييورسڭ.
ج - أوت نور، فنالره ناردر.
س - او فرقهدن أهلِ فضل قسمنه نه دييهجگز؟ اونلر ايى آدملردر.
ج - چوق اييلر وار كه، اييلك ظنّيله فنالق ياپييورلر.
س - ناصل اييلكدن فنالق گلير؟
ج - محالى طلب ايتمك، كندينه فنالق ايتمكدر....
ذرّاتى گناهكارلردن مركّب بر حكومت، تماميله معصوم اولاماز. ديمك نقطۀِ نظر، حكومتڭ حسناتى سيّئاتنه ترجّحيدر. يوقسه سيّئهسز حكومت محالِ عاديدر. بن اويله آدملره، آنارشيست نظريله باقييورم. زيرا اونلردن بريسى (اللّٰه ايتمهسين) بيڭ سنه ياشايهجق اولسه، عادتا ممكن حكومتڭ هانگى صورتنى گورسه، خوليا ايله ينه راضى اولميهجق. شو خوليانڭ نتيجهسى اولان مَيل التخريب ايله او صورتى بوزمغه چاليشهجق.(*) شو حالده بويلهلرڭ فنا ظن ايتدكلرى ژون توركلر نظرلرنده دخى، ملعون، آنارشيست و إغتشاشجى فرقهسندن عدّ اولونورلر. مسلكلرى إختلال و فساددر.
___
(*): كه قومونيست و آنارشيست معناسيله كماليزم و إنقلاب صوفتهلرى و دونمهلرى گورمش گبى خبر ويرييور.
___
س - بلكه اونلر أسكى حالى ايسته يورلر؟
ج - سزه قيصه بر سوز سويلهيهجگم. أزبر ايدهبيليرسڭز. ايشته أسكى حال محال.. يا يڭى حال ويا اضمحلال....
كنديسى إسلام، ملّتِ حاكمهسى إسلام، اُسّ الأساسِ سياستى ده شو دستوردر: بو دولتڭ دينى، دينِ إسلامدر. شو أساسى وقايه ايتمك وظيفهمزدر. چونكه ملّتمزڭ مايۀِ حياتيهسيدر.
س - ديمك حكومت بوندن صوڭره ده إسلاميت و دين ايچون خدمت ايدهجك ميدر؟
ج - هاى هاى! بعض عقلسز دينسزلر مستثنا اولمق شرطيله، حكومتڭ هدفِ مقصدى (وَلَوْ گيزلى و اوزاق اولسه بيله) اخوّتِ ايمانيه سرّيله اوچ يوز ميليونى بر وجود ايدن و نورانى اولان إسلاميتڭ سلسلهسنى تقويه و محافظه ايتمكدر. زيرا نقطۀِ إستناد و نقطۀِ إستمداد يالڭز اودر. ياغمورڭ قطراتى، نورڭ لمعاتى طاغنيق و ياييلمش قالدقجه چابوق قورور، چابوق سونر. فقط سونمهمك و محو اولمامق ايچون، جنابِ فيّاضِ مطلق بزه (لَا تَتَفَرَّقُوا) و (لَا تَقْنَطُوا) ايله أزل جانبندن ندا ايدييور. أوت شش جهتدن نغمۀِ (لَا تَقْنَطُوا) أيلر خروش.
أوت ضرورت و إنجذاب و تمايل و تجارب و تجاوب و تواتر؛ او قطرات و لمعاتى مصافحه ايتديرهرك، اورتهلرندهكى مسافه يى طىّ ايدوب بر حوضِ آبِ حياتى و دنيايى ايشيقلانديرهجق بر ألكتريقِ نوّاره يى تشكيل ايدهجكدر. زيرا كمالڭ جمالى ديندر. هم دين؛ سعادتڭ ضياسيدر، حسّڭ علويتيدر، وجدانڭ سلامتيدر. (*)
___
(*): عجله ايتمه يعنى شفره گبى إشاراتى وار.
___
س - شيمدى حرّيت بحثنى سؤال ايدهجگز. نهدر شو حرّيت كه؛ او قدر تأويلات اونده بربريله چكيشييورلر؟ و حقّنده عجيب غريب رؤيالر گورولور؟
ج - يگرمى سنهدن بَرى اونى، حتّى رؤيالرده تعقيب ايدن و او سودا ايله هر شيئى ترك ايدن بريسى سزه گوزل جواب ويرهبيلير.
س - حرّيتى بزه چوق فنا تفسير ايتمشلر. حتّى عادتا حرّيتده إنسان هر نه سفاهت و رذالت ايشلرسه، باشقهسنه ضرر ويرمهمك شرطيله بر شى دينيلمز دييه بزه آڭلاتمشلر. عجبا بويله ميدر؟
ج - اويلهلر حرّيتى دگل، بلكه سفاهت و رذالتلرينى إعلان ايدييورلر و چوجق بهانهسى گبى هذيان ايدييورلر. زيرا نازنين حرّيت، آدابِ شريعتله متأدّبه و متزيّنه اولمق لازمدر. يوقسه سفاهت و رذالتدهكى حرّيت، حرّيت دگلدر. بلكه حيوانلقدر، شيطانڭ إستبداديدر، نفسِ أمّارهيه أسير اولمقدر.
حرّيتِ عمومى، أفرادڭ ذرّاتِ حرّياتنڭ محصّليدر. حرّيتڭ شأنى اودر كه: نه نفسنه، نه غيريه ضررى طوقونماسين.
﴿عَلٰى اَنَّ كَمَالَ الْحُرِّيَّةِ اَنْ لَا يَتَفَرْعَنْ وَاَنْ لَا يَسْتَهْزِئَ بِحُرِّيَّةِ غَيْرِهٖ
اِنَّ الْمُرَادَ حَقٌّ لٰكِنَّ الْمُجَاهَدَةَ لَيْسَتْ فٖى سَبٖيلِهَا﴾ (*)
___
(*): عجله ايتمه يعنى ميزان جريدهسنڭ صاحبى مراد حقليدر. طنين محرّرى حسين جاهد ياڭليش و خطا ايدييور.
___
س - بعض ناس، سنڭ گبى معنا ويرمييورلر. هم ده بعض ژون توركلرڭ أعمال و أطوارى پيس تفسير ايديلييور. زيرا بعض رمضانى ير، راقى ايچر، نمازى ترك ايدر. بويله، اللّٰهڭ أمرنده خيانت ايدن، ناصل ملّته صداقت ايدهجكدر؟
ج - أوت، نعم.. حقّڭز وار. فقط حميت آيرى، ايش آيريدر. بنجه بر قلب و وجدان، فضائلِ إسلاميه ايله متزيّن اولمازسه، اوندن حقيقى حميت و صداقت و عدالت بكلهنلمز. فقط ايش و صنعت باشقه اولديغى ايچون، فاسق بر آدم گوزل چوبانلق ايدهبيلير. عيّاش بر آدم، عيّاش اولماديغى وقتده ايى ساعت ياپابيلير. ايشته شيمدى صلاحت و مهارتى، تعبيرِ آخَرله فضيلتى و حميتى، نورِ قلب و نورِ فكرى جمع ايدنلر وظائفه كفايت ايتمزلر. اويله ايسه، يا مهارتدر ويا صلاحتدر. صنعتده مهارت ايسه مرجّحدر. هم ده او سرخوش نمازسزلر ژون تورك دگللر، بلكه شين توركدرلر. يعنى فنا و چركين توركدرلر. گنج توركلرڭ رافضيلريدرلر. هر شيئڭ بر رافضيسى وار. حرّيتڭ رافضيسى ده سفهاءدر.
أى توركلر و كردلر! إنصاف ايديڭز. بر رافضى بر حديثه ياڭليش معنا ويرسه ويا ياڭليش عمل ايتسه؛ عجبا حديثى إنكار ايتمك مى لازمدر، يوقسه او رافضى يى تخطئه ايدوب ناموسِ حديثى محافظه ايتمك مى لازمدر؟ بلكه حرّيت بودر كه: قانونِ عدالت و تأديبدن باشقه، هيچ كيمسه كيمسهيه تحكّم ايتمهسين. هركسڭ حقوقى محفوظ قالسين، هركس حركاتِ مشروعهسنده شاهانه سربست اولسون. (لَا يَجْعَلْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا اَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللّٰهِ) نهيىنڭ سرّينه مظهر اولسون.
س - (*) ديمك بز أسكيدن بَرى حرّيتمزه مالك ايدك. حرّيتمز توئم اولارق بزمله طوغمش. اويله ايسه باشقهلر كيفلنسين، بزه نه؟
___
(*): خيمهنشينلر طرفندن يعنى گوچبه، سياه چاديرلى بدويلرڭ سؤاليدر.
___
ج - أوت ذاتًا او سوداىِ حرّيتدر كه، سزى تحمّلسوز مشقّتلره متحمّل قيلمش. و مدنيتڭ مشعشع بو قدر محاسنندن، سزڭ عنقاءِ مشربانهڭز سزى مستغنى ايتمشدر. فقط أى گوچرلر! سزده اولانى يارى حرّيتدر. ديگر ياريسى ده باشقهسنڭ حرّيتنى بوزمامقدر. هم ده قوتِ لا يموت و وحشت ايله آلوده اولان حرّيت، سزڭ طاغ قومشولريڭز اولان حيوانلرده ده بولونويور. واقعه، شو بيچاره وحشى حيوانلرڭ بر لذّتى و تسلّيسى وارسه، او ده حرّيتلريدر. لٰكن گونش گبى پارلاق، هر روحڭ معشوقهسى و جوهرِ إنسانيتڭ كفوى او حرّيتدر كه: سعادتسراىِ مدنيتده اوطورمش و معرفت و فضيلت و إسلاميت تربيهسيله و حلّهلريله متزيّنه اولان حرّيتدر.
س - نه دييورسڭ؟ شو ثنا ايتديگڭ حرّيت حقّنده دينيلمشدر:
﴿حُرِّيَّةٌ حَرِّيَّةٌ بِالنَّارِ ۞ لِاَنَّهَا تَخْتَصُّ بِالْكُفَّارِ﴾
ج - او بيچاره شاعر، حرّيتى بولشويزم مسلگى و إباحه مذهبى ظن ايتمش. حاشا! بلكه إنسانه قارشى حرّيت، اللّٰهه قارشى عبوديتى إنتاج ايدر. هم ده چوق آدملر گورمشم، سلطان عبد الحميده أحراردن زياده هجوم ايدردى و ديردى: «حرّيتى و قانونِ أساسى يى اوتوز سنه أوّل قبول ايتديگى ايچون فنادر.» ايشته ياهو، سلطان عبد الحميدڭ مجبور اولديغى إستبدادينى حرّيت ظن ايدن و قانونِ أساسينڭ مسمّاسز إسمندن اوركن آدمڭ سوزنده نه قيمت اولور. هم ده، يگرمى سنهلك إسلاميتڭ بر فدائيسى ده ديمشدر:
﴿حُرِّيَّةٌ عَطِيَّةُ الرَّحْمٰنِ اِذْ اَنَّهَا خَاصِّيَّةُ الْاٖيمَانِ﴾ (*)
___
(*): گوزل تعريف.
___
س - ناصل، حرّيت ايمانڭ خاصّهسيدر؟
س - زيرا رابطۀِ ايمان ايله سلطانِ كائناته خدمتكار اولان آدم، باشقهسنه تذلّل ايله تنزّل ايتمگه و باشقهسنڭ تحكّم و إستبدادى آلتنه گيرمگه، او آدمڭ عزّت و شهامتِ ايمانيهسى بيراقمديغى گبى؛ باشقهسنڭ حرّيت و حقوقنه تجاوز ايتمه يى دخى او آدمڭ شفقتِ ايمانيهسى بيراقماز. أوت بر پادشاهڭ طوغرى بر خدمتكارى، بر چوبانڭ تحكّمنه تذلّل ايتمز. بر بيچارهيه تحكّمه دخى، او خدمتكار تنزّل ايتمز. ديمك ايمان نه قدر مكمّل اولورسه، او درجه حرّيت پارلار. ايشته عصرِ سعادت...
س - بر بيوك آدمه و بر ولىيه و بر شَيخه و بر بيوك عالمه قارشى ناصل حرّ اولاجغز؟ اونلر مزيتلرى ايچون بزه تحكّم ايتمك حقلريدر. بز اونلرڭ فضيلتلرينڭ أسيرى يز.
ج - ولايتڭ، شيخلگڭ، بيوكلگڭ شأنى تواضع و محويتدر. تكبّر و تحكّم دگلدر. ديمك تكبّر ايدن، صبىِ متشيّخدر. سز ده بيوك طانيمايڭز.
س - نهدن تكبّر كوچكلك علامتيدر؟
ج - زيرا هر بر إنسان ايچون، ايچنده گورونهجك و اونڭله ناسى تماشا ايدهجك بر مرتبۀِ حيثيت و شهرت واردر. ايشته او مرتبه أگر قامتِ إستعدادندن داها يوكسك ايسه؛ او، او سويهده گورونمك ايچون تكبّر ايله اوڭا اوزانوب تطاول و تكبّر ايدهجكدر. شايد قيمت و إستحقاقى داها بلند ايسه، تواضع ايله تقوّس ايدوب اوڭا أگيلهجكدر.
س - پك اعلا، قبول ايتدك كه حرّيت اييدر، گوزلدر. فقط شو روم و أرمنيلرڭ حرّيتى چركين گورونويور، بزى دوشونديرر. رأيڭ نهدر؟
ج - أوّلا: اونلرڭ حرّيتى؛ اونلره ظلم ايتمهمك و راحت بيراقمقدر. بو ايسه، شرعيدر. بوندن فضلهسى؛ سزڭ فنالغڭزه، ديوانهلگڭزه قارشى بر تجاوزلريدر، جهالتڭزدن بر إستفادهلريدر.
ثانيًا: فرض ايديڭز كه، حرّيتلرى بيلديگڭز گبى سزه فنا اولسون. لٰكن، ينه بز أهلِ إسلام ضررلى دگلز. چونكه ايچمزدهكى أرمنيلر اوچ ميليون اولماديغى گبى، غيرِ مسلملر دخى اون ميليون يوقدر. حالبوكه بزم ملّتمز و أبدى قارداشلريمز اوچ يوز ميليوندن زياده ايكن، بونلر اوچ مدهش قيدِ إستبداد ايله مقيّد اولوب، أجنبيلرڭ إستبدادِ معنويلرينڭ تحتِ أسارتلرنده أزيليرلر. ايشته حرّيتمزڭ بر شُعْبهسى اولان غيرِ مسلملرڭ حرّيتى، بزم عموم ملّتمزڭ حرّيتنڭ رشوتيدر. و او مدهش إستبدادِ معنوينڭ دافعيدر. و او قيدلرڭ آناختاريدر. و أجنبيلرڭ، بزم دوشمزه چوكديردكلرى مدهش إستبدادِ معنوينڭ رافعيدر. أوت عثمانليلرڭ حرّيتى؛ قوجه آسيا طالعنڭ كشّافيدر، إسلاميتڭ بختنڭ مفتاحيدر، إتّحادِ إسلام سورينڭ تمليدر.(*)
___
(*): قرق درت سنه صوڭره سويلهمسى لازم گلن سوزلرى، او زمان سويلهمش.
___
س - نهدر او اوچ قيد كه، إستبدادِ معنوى اونڭله عالمِ إسلاميتى قيد ايتمشدر؟
ج - مثلا: روس حكومتنڭ إستبدادى، بر قيددر. روس ملّتنڭ تحكّمى ده ديگر بر قيددر. عاداتِ كفريه و ظالمانهلرينڭ تغلّبى ده اوچنجى بر قيددر. إنگليز حكومتى، گرچه ظاهرًا مستبد دگلسه ده، ملّتى متحكّمهدر. عاداتى دخى متغلّبهدر. ايشته سزه هندستان بر برهان و مصر يارى برهاندر. بناءً عليه ملّتمز يا اوچ ويا بر بچق قيد ايله مقيّددر. بوڭا مقابل، بزم غيرِ مسلملرڭ آياقلرنده يالڭز بر يالانجى قيديمز واردى. اوڭا بدلًا چوق نازلرينى چكديگمز گبى، اونلر نسلًا و ثروتًا زيادهلشديلر؛ بز بر نوع خدمتكارلق اولان مأموريت و عسكرلك جهتيله ثروت و نسلجه آشاغىيه دوشدك. فكرِ ملّيت، حرّيتڭ پدريدر. ينه أسير أكراد و أتراك ايدى. ايشته او يالانجى قيدى، اوچ ويا اون ميليونڭ آياغڭده آچييورز. تا كه، اوچ قيد ايله مقيّد اوچ يوز ميليون إسلامڭ حرّيتنه ميدان آچيلسين (*). ألبته عاجلًا اوچى ويرن و آجِلًا اوچ يوزنى قزانان، خسارت ايتمييور.
___
(*): لِلّٰهِ الحمد، شيمدى آچيلمغه باشلادى.
___
﴿وَسَيَاْخُذُ الْاِسْلَامُ بِيَمٖينِهٖ مِنَ الْحُجَّةِ سَيْفًا صَارِمًا جَزَّارًا مُهَنَّدًا وَبِشِمَالِهٖ مِنَ الْحُرِّيَّةِ لِجَامَ فَرَسٍ عَرَبِىٍّ مُشْرِقِ اللَّوْنِ فَالِقًا بِفَاْسِهٖ وَقَوْسِهٖ رُؤُسَ الْاِسْتِبْدَادِ الَّذٖى بِهِ انْدَرَسَ بَسَاتٖينُنَا﴾ (*)
___
(*): ينه باق ما شاء اللّٰه هم نورڭ ذو الفقار و حجّة اللّٰه البالغه گبى مجموعهلرينى هم يمن، مصر، جزائر، هند، فاس، قافقاس، فارس و عرب گبى إسلام ملّتلرينى خبر ويرر گبى شفرهلى بر فقرهدر.
___