موجوداتڭ فاعلى (يعنى أشيايى وجوده گتيرن) يا واجب و واحددر وياخود ده ممكن و كثيردر. فاعل، واجب و واحد اولديغى تقديرده، نه كلفت وار نه ده غرابت وار. اولسه بيله وهمى اولور. أسبابه إسناد ايديلديگى تقديرده، كلفت و غرابت وهميلكدن چيقار؛ قطعى و حقيقى بر شكلده تحقّق ايدر. چونكه قصور و ضعفيتدن خالى اولميان أسبابِ كثيرهدن هيچ بر سبب، بر مسبّبى اوموزينه قالديرهمز. و بر شيئڭ ايجادنده غيرِ متناهى أسبابڭ إشتراكى لازمدر. مثلا: بال آريسى هر شيله علاقهدار اولديغندن، أگر ايجادى أسبابه إسناد ايديليرسه، سماوات و أرضڭ إشتراكلرى لازمدر.
مع هذا، كثرتڭ واحددن صدورى، واحدڭ كثرتدن صدورى قدر زحمت دگلدر، داها قولايدر. مثلا: بر قوماندانڭ أفرادِ كثيرهيه ويرديگى إنتظام و ياپديرديغى ايشلرى، او أفرادِ كثيره، كندى باشلرينه بيوك بر مشكلاتدن صوڭره ياپابيليرلر.
مع هذا، ايجادڭ أسبابه إسنادنده لَايُعَدّ كلفت، غرابت اولمقله برابر پك چوق محالاته زمين تشكيل ايدييور.
١- هر بر ذرّهده واجب الوجودڭ صفتلرينڭ فرضى لازمدر.
٢- الوهيتده غيرِ متناهى شريكلرڭ إشتراكى لازم گلير.
٣- هر بر ذرّهنڭ هم حاكم هم محكوم اولماسى لازم گلير. قبّهلى بنالرده بربرينه طايانمقله دوشمكدن قورتولان طاشلر گبى.
٤- شعور، إراده و قدرت گبى صفتلرڭ هر ذرّهده بولونماسى لازم گلير. چونكه حسنِ صنعت بو صفتلرى إقتضا ايدر. شو حقيقتى ايضاح ايچون بر قاچ مثال سويلهيهجگز: