كه؛ جنّت و دارِ آخرت، جنّ و إنس ايله شنلنهجك. أگر او اولماسه ايدى، او سعادتِ أبديه اولمازدى و جنّتڭ هر نوع مخلوقاتندن إستفادهيه مستعد اولان جنّ و إنس، جنّتى شنلنديرميهجكلردى؛ بر جهتده صاحبسز ويرانه قالاجقدى. يگرمى دردنجى سوزڭ دردنجى دالنده بيان ايديلديگى گبى: ناصلكه بلبلڭ گله قارشى داستانۀ عشقى؛ طائفۀِ حيواناتڭ، طائفۀِ نباتاته درجۀِ عشقه بالغ اولان إحتياجاتِ شديدۀِ عشقنُمايى، رحمت خزينهسندن گلن و حيواناتڭ أرزاقلرينى طاشييان قافلۀِ نباتاته قارشى إعلان ايتمك ايچون، بر خطيبِ ربّانى اولارق، باشده بلبلِ گُل و هر نوعدن بر نوع بلبل إنتخاب ايديلمش و اونلرڭ نغماتى دخى، نباتاتڭ أڭ گوزللرينڭ باشلرنده خوش آمدى نوعندن تسبيحكارانه بر حسنِ إستقبالدر، بر آلقيشلامهدر.
عينًا بونڭ گبى: سببِ خلقتِ أفلاك و وسيلۀِ سعادتِ داريْن و حبيبِ ربّ العالمين اولان ذاتِ محمّدِ عربى عليه الصلاة والسلامه قارشى، ناصلكه ملائكه نوعندن حضرتِ جبرائيل عليه السلام كمالِ محبّتله خدمتكارلق ايدييور؛ ملائكهلرڭ حضرتِ آدم عليه السلامه إنقياد و إطاعتنى و سرِّ سجودينى گوسترييور؛ اويله ده أهلِ جنّتڭ، حتّى جنّتڭ حيوانات قسمنڭ دخى، او ذاته قارشى علاقهلرى، بينديگى براقڭ حسّياتِ عاشقانهسيله إفاده ايديلمشدر.
ايكنجى نكته:
معراجِ نبويهدهكى ماجرالردن بريسى: جنابِ حقّڭ رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامه قارشى محبّتِ منزّههسى، «سڭا عاشق اولمشم» تعبيريله إفاده ايديلمش. شو تعبيرات، واجب الوجودڭ قدسيتنه و إستغناءِ ذاتيسنه، معناىِ عُرفى ايله مناسب دوشمييور. مادام سليمان أفندينڭ مولدى، رغبتِ عامّهيه مظهريتى دلالتيله؛ او ذات أهلِ ولايتدر و أهلِ حقيقتدر، ألبته إرائه ايتديگى معنا صحيحدر. معنا ده بودر كه: