دهشت قراڭلغى ايچنده بڭا گورونويوردى. بردن بر إسمِ إلٰهينڭ جلوه‌سى، بر نورِ عظيم گبى گورونوب ايشيقلانديرييوردى. هانگى پرده عقله قارشى آچيلمشسه، خياله قارشى باشقه بر عالم فقط غفلتله قراڭلقلى بر عالم گورونويوركن، گونش گبى بر إسمِ إلٰهى تجلّى ايدر، باشدن باشه او عالمى تنوير ايدر و هكذا... بو سيرِ قلبى و سياحتِ خياليه چوق دوام ايتدى. أزجمله:

حيوانات عالمنى گورديگم وقت، حدسز إحتياجات و شدّتلى آجلقلريله برابر ضعف و عجزلرى، او عالمى بڭا چوق قراڭلقلى و حزين گوستردى. بردن رحمٰن إسمى، رزّاق برجنده (يعنى معناسنده) بر شمسِ تابان گبى طلوع ايتدى؛ او عالمى باشدن باشه رحمت ضياسيله يالديزلادى.

صوڭره او عالمِ حيوانات ايچنده، أطفال و ياورولرڭ ضعف و عجز و إحتياج ايچنده چيرپندقلرى، حزين و هركسى رقّته گتيره‌جك بر قراڭلق ايچنده ديگر بر عالمى گوردم. بردن رحيم إسمى شفقت برجنده طلوع ايتدى، او قدر گوزل و شيرين بر صورتده او عالمى ايشيقلانديردى كه؛ شكوا و رقّت و حزندن گلن ياش طامله‌لرينى، فرح و سروره و شكرڭ لذّتندن گلن طامله‌لره چويردى.

صوڭره سينه‌ما پرده‌سى گبى بر پرده داها آچيلدى، عالمِ إنسانى بڭا گوروندى. او عالمى او قدر قراڭلقلى، او قدر ظلماتلى، دهشتلى گوردم كه؛ دهشتمدن فرياد ايتدم، «أيواه!» ديدم. چونكه گوردم كه: إنسانلرده‌كى أبده اوزانوب گيدن آرزولرى، أمللرى و كائناتى إحاطه ايدن تصوّرات و أفكارلرى و أبدى بقا و سعادتِ أبديه‌يى و جنّتى غايت جدّى ايسته‌ين همّتلرى و إستعدادلرى و حدسز مقاصده و مطالبه متوجّه فقر و إحتياجاتلرى و ضعف و عجزيله برابر، هجومه معروض قالدقلرى حدسز مصيبت و أعدالريله برابر؛ غايت قيصه بر عمر،