تخملر ايسه نطفهلر و يمورطهلر گبى، مادّهلرى بردر. يعنى مولّد الماء، مولّد الحموضه، قاربون، آزوتڭ إنتظامسز، شكلسز، خمور گبى خليطهسندن عبارت اولمقله برابر، هوا، صو، حرارت، ضيا دخى، هر برى بسيط و شعورسز و هر شيئه قارشى سيل گبى بر طرزده گيتديگندن، او حدسز چيچكلرڭ تشكيللرى آيرى آيرى و غايت منتظم و صنعتلى اولارق او طوپراقدن چيقماسى، بِالبداهه و بِالضروره إقتضا ايدييور كه؛ او كاسهده بولونان طوپراقده، معنًا آوروپا قدر، معنوى و كوچك مقياسده مطبعهلرى و فابريقهلرى بولونسون. تا كه، بو قدر حياتدار قوماشلرى و بيڭلر آيرى آيرى نقشلى منسوجاتلرى طوقويهبيلسين.
ايشته طبيعيّونلرڭ فكرِ كفريلرى، نه درجه دائرۀِ عقلدن خارج صاپديغنى قياس ايت. و طبيعتى موجد ظن ايدن إنسان صورتندهكى أحمق سرخوشلر «متفنّن و عقللىيز» دييه دعوا ايتدكلرى حالده، عقل و فندن نه قدر اوزاق دوشدكلرينى و ممتنع و هيچ بر جهتله ممكن اولميان بر خرافهيى كنديلرينه مسلك إتّخاذ ايتدكلرينى گور، گول و توكور!
أگر ديسهڭ:
موجودات، طبيعته إسناد ايديلسه بويله عجيب محاللر اولور، إمتناع درجهسنده مشكلات اولور؛ عجبا ذاتِ أحد و صمده ويريلديگى وقت، او مشكلات ناصل قالقييور؟ و او صعوبتلى إمتناع، او سهولتلى وجوبه ناصل إنقلاب ايدر؟
الجواب:
برنجى محالده ناصلكه گونشڭ جلوۀِ إنعكاسى، كمالِ سهولتله، كلفتسز أڭ كوچك ذرّهجك جامدن طوت، تا أڭ بيوك بر دڭزڭ يوزينه قدر فيضنى و تأثيرينى مثالى گونشجكلرله غايت قولايلقله گوستردكلرى حالده، أگر گونشدن نسبتى كسيلسه؛ او وقت هر بر ذرّهجكده، طبيعى و بِالذّات بر گونشڭ خارجى