ديمك أڭ جزئى فعل، ايكى جهتله خالقِ كلّ شيئه خاص اولديغنى گوسترر.
أڭ زياده جاىِ دقّت و جاىِ حيرت شودر كه: وجودڭ أڭ قوّتلى مرتبهسى اولان «وجوب»ڭ و وجودڭ أڭ ثباتلى درجهسى اولان «مادّهدن تجرّد»ڭ و وجودڭ زوالدن أڭ اوزاق طورى اولان «مكاندن منزّهيت»ڭ و وجودڭ أڭ صاغلام و تغيّردن و عدمدن أڭ مقدّس صفتى اولان «وحدت»ڭ صاحبى اولان ذاتِ واجب الوجودڭ أڭ خاص خاصّهسى و لازمِ ذاتيسى اولان أزليتى و سرمديتى؛ وجودڭ أڭ ضعيف مرتبهسى و أڭ اينجهجك درجهسى و أڭ متغيّر، متحوّل طورى و أڭ زياده مكانه ياييلمش اولان حدسز كثرتلى بر مادّى مادّه اولان أثير و ذرّات گبى شيلره ويرمك و اونلره أزليت إسناد ايتمك و اونلرى أزلى تصوّر ايتمك و قسمًا آثارِ إلٰهيهنڭ اونلردن نشئت ايتديگنى توهّم ايتمك، نه قدر خلافِ حقيقت و واقعه مخالف و عقلدن اوزاق و باطل بر فكر اولديغى، رسالۀِ نورڭ متعدّد جزءلرنده قطعى برهانلرله گوستريلمشدر.
ايكنجى شعاع:
«ايكى مسئله»در.
برنجى مسئله:
إسمِ قيّومڭ بر جلوۀِ أعظمنه إشارت ايدن
﴿لَا تَاْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ ۞ مَا مِنْ دَٓابَّةٍ اِلَّا هُوَ اٰخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا ۞
لَهُ مَقَالٖيدُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ﴾
گبى آيتلرڭ إشارت ايتديگى حقيقتِ أعظمڭ بر وجهى شودر كه:
شو كائناتدهكى أجرامِ سماويهنڭ قياملرى، دواملرى، بقالرى؛ سرِّ قيّوميتله باغليدر. أگر او جلوۀِ قيّوميت بر دقيقهده يوزينى چويرسه، بر قسمى كُرۀِ أرضدن بيڭ دفعه بيوك ميليونلرله كرهلر، فضاىِ غيرِ متناهى بوشلغنده طاغيلاجق، بربرينه چارپهجق، عدمه دوكولهجكلر. ناصلكه مثلا: هواده (طيّارهلر يرنده) بيڭلر