علميله هر شيئه معنوى بر قالب حكمنده بر مقدار تعيين ايدر. و او آيينۀِ علمندهكى هر شيئڭ صورتنه و پلاننه گوره قولايجه هر بر شيئڭ ذرّهلرى او قالبِ علمى ايچنه يرلشير، منتظمًا وضعيتلرينى محافظه ايدرلر. أگر أطرافدن ذرّهلرى طوپلامق لازم گلسه ده، علمى قانونلرڭ و قدرتڭ إحاطهلى دستورلرى جهتيله؛ او ذرّهلر، قانونِ علمى و سَوقِ قدرتى ايله باغلانمهلرى حيثيتيله مطيع بر اوردونڭ نفراتى گبى منتظمًا قانونِ علمى و سَوقِ قدرتى ايله گلوب او شيئڭ وجودينى إحاطه ايدن قالبِ علمى و مقدارِ قدرى ايچنه گيروب قولايجه وجودينى تشكيل ايدرلر. بلكه آيينهدهكى عكسڭ فوطوغراف واسطهسيله كاغد اوستنه وجودِ خارجى گيمسى وياخود گورونمهين بر يازى ايله يازيلان بر مكتوبه گوستريجى مادّهيى سورمكله گورونمسى گبى، فردِ واحدڭ علمِ أزليسنڭ آيينهسنده بولونان ماهيتِ أشيا و صُوَرِ موجوداته غايت سهولتله، قدرت اونلره وجودِ خارجى گيديرر و عالمِ معنادن عالمِ ظهوره گتيرر، گوزلره گوسترر. أگر فردِ واحده ويريلمزسه، بر سينگڭ وجودينى روىِ زمينڭ أطرافندن و عناصرندن غايت حسّاس بر ميزانله طوپلامق، عادتا ير يوزينى و عنصرلرى ألهيوب هر طرفدن او مخصوص وجودڭ مخصوص ذرّهلرينى گتيرهرك صنعتلى وجودنده منتظم يرلشديرمك ايچون مادّى قالب، بلكه أعضالرى عددنجه قالبلر بولونمق و او وجوددهكى طويغولر و روح گبى اينجه، دقيق، معنوى لطائفى دخى ميزانِ مخصوصله معنوى عالملردن جلب ايتمك لازم گلير.
ايشته بو صورتده بر سينگڭ ايجادى، كائنات قدر مشكلاتلى اولور؛ يوز درجه مشكل مشكل ايچنده، بلكه محال محال ايچنده اولاجق. چونكه خالقِ فرددن باشقه هيچ بر شى، هيچدن و عدمدن ايجاد ايدهمديگنه بتون أهلِ دين و أهلِ فن إتّفاق ايدييورلر. اويله ايسه أسباب و طبيعته حواله ايديلسه، هر شيئه، أكثر أشيادن طوپلامق صورتيله وجود ويريلهبيلير.