سكزنجى رجا
إختيارلغڭ علامتى اولان بياض قيللر صاچمه دوشديگى بر زمانده، گنجلگڭ درين اويقوسنى داها زياده قالينلاشديران حربِ عمومينڭ دغدغهلرى و أسارتمڭ كشماكشلكلرى و صوڭره إستانبوله گلديگم وقت، أهمّيتلى بر شان و شرف وضعيتى حتّى خليفهدن، شيخ الإسلامدن، باش قومانداندن طوت، تا مدرسه طلبهلرينه قدر حدّمدن چوق زياده بر حسنِ توجّه و إلتفات گوستردكلرى جهتله، گنجلك سرخوشلغى و او وضعيتڭ ويرديگى حالتِ روحيه، او اويقويى او درجه قالينلاشدرمشدى كه؛ عادتا دنيايى دائمى، كنديمى ده لا يموتانه دنيايه ياپيشمش بر وضعيتِ عجيبهده گورويوردم.
ايشته او زمانده، إستانبولڭ بايزيد جامعِ مباركنه، رمضانِ شريفده، إخلاصلى حافظلرى ديڭلهمگه گيتدم. قرآنِ معجز البيان، سماوى يوكسك خطابيله بشرڭ فناسنى و ذىحياتڭ وفاتنى خبر ويرن غايت قوّتلى بر صورتده (كُلُّ نَفْسٍ ذَٓائِقَةُ الْمَوْتِ) فرماننى، حافظلرڭ لسانيله إعلان ايتدى. قولاغمه گيروب، تا قلبمڭ ايچنه يرلشوب، او پك قالين غفلت و اويقو و سرخوشلق طبقهلرينى پارچه پارچه ايتدى. جامعدن چيقدم. داها چوقدن بَرى باشمده يرلشن او أسكى اويقونڭ سرسملگيله بر قاچ گون باشمده بر فورطنه، دومانلى بر آتش و پوصولاسنى شاشيرمش گمى گبى كنديمى گوردم. آيينهده صاچمه باقدقجه، بياض قيللر بڭا دييورلر: «دقّت ايت!» ايشته او بياض قيللرڭ إخطاريله وضعيت توضّح ايتدى.
باقدم كه؛ چوق گوونديگم و أذواقنه مفتون اولديغم گنجلك «الوداع» دييور و محبّتيله پك چوق علاقهدار اولديغم حياتِ دنيويه سونمگه باشلايور و پك چوق علاقهدار و عادتا عاشق اولديغم دنيا، بڭا «اوغورلر اولسون» دييوب، مسافرخانهدن گيدهجگمى إخطار ايدييور. كنديسى ده «اللّٰهه ايصمارلادق» دييوب، او ده گيتمگه حاضرلانييور.
قرآنِ معجز البيان (كُلُّ نَفْسٍ ذَٓائِقَةُ الْمَوْتِ) آيتنڭ كلّيتنده: «نوعِ إنسانى بر نفسدر، ديريلمك اوزره ئولهجك. و كُرۀِ أرض دخى بر نفسدر، باقى بر صورته گيرمك ايچون او ده ئولهجك. دنيا دخى بر نفسدر، آخرت صورتنه گيرمك ايچون او ده ئولهجك!» معناسى، آيتڭ إشارتندن قلبه آچيلييوردى.
ايشته بو حالتده وضعيتمه باقدم كه؛ مدارِ أذواق اولان گنجلك گيدييور، منشأِ أحزان اولان إختيارلق يرينه گلييور. و غايت پارلاق و نورانى حيات گيدييور؛ ظاهرى قراڭلقلى دهشتلى ئولوم، يرينه گلمگه حاضرلانييور. و او چوق سَويملى و دائمى ظن ايديلن و غافللرڭ معشوقهسى اولان دنيا، پك سرعتله زواله قاووشييور گوردم.
كندى كنديمى آلداتمق و ينه باشمى غفلته صوقمق ايچون، إستانبولده حدّمدن چوق فضله گورديگم مقامِ إجتماعينڭ أذواقنه باقدم، هيچ بر فائدهسى اولمادى. بتون اونلرڭ توجّهى، إلتفاتى، تسلّيلرى؛ ياقينمده اولان قبر قپوسنه قدر گلهبيلير، اوراده سونر. و شهرتپرستلرڭ بر غايۀِ خيالى اولان شان و شرفڭ سوسلى پردهسى آلتنده ثقيل بر ريا، صوغوق بر خودفروشلق، موقّت بر سرسملك صورتنده گورديگمدن، آڭلادم كه؛ بنى شيمدىيه قدر آلداتان بو ايشلر، هيچ بر تسلّى ويرهمز و اونلرده هيچ بر نور يوق.
ينه تام اويانمق ايچون، قرآنڭ سماوى درسنى ايشيتمك اوزره، ينه بايزيد جامعندهكى حافظلرى ديڭلهمگه باشلادم. او وقت او سماوى درسدن (وَبَشِّرِ الَّذٖينَ اٰمَنُوا ... اِلٰى اٰخِر) نوعندن قدسى فرمانلرله مژدهلر ايشيتدم. قرآندن آلديغم فيض ايله خارجدن تسلّى آرامق دگل، بلكه دهشت و وحشت و مأيوسيت آلديغم نقطهلر ايچنده تسلّىيى، رجايى، نورى آرادم. جنابِ حقّه يوز بيڭ شكر اولسون كه؛ عينِ درد ايچنده درمانى بولدم، عينِ ظلمت ايچنده نورى بولدم، عينِ دهشت ايچنده تسلّىيى بولدم.
أڭ أوّل هركسى قورقوتان، أڭ قورقونج توهّم ايديلن ئولومڭ يوزينه باقدم.. نورِ قرآن ايله گوردم كه: ئولومڭ پچهسى گرچه قراڭلق، سياه، چركين ايسه ده؛ فقط مؤمن ايچون أصل سيماسى نورانيدر، گوزلدر گوردم. و چوق رسالهلرده بو حقيقتى قطعى بر صورتده إثبات ايتمشز. سكزنجى سوز و يگرمنجى مكتوب گبى چوق رسالهلرده ايضاح ايتديگمز گبى؛ ئولوم إعدام دگل، فراق دگل، بلكه حياتِ أبديهنڭ مقدّمهسيدر، مبدأيدر و وظيفۀِ حيات كلفتندن بر پايدوسدر، بر ترخيصدر، بر تبديلِ مكاندر. برزخ عالمنه گوچمش قافلۀِ أحبابه قاووشمقدر. و هكذا بونلر گبى حقيقتلر ايله ئولومڭ حقيقى گوزل سيماسنى گوردم. قورقهرق دگل، بلكه بر جهتله مشتاقانه موتڭ يوزينه باقدم. أهلِ طريقتجه رابطۀِ موتڭ بر سرّينى آڭلادم.
صوڭره هركسى زواليله آغلاتان و هركسى كندينه مفتون و مشتاق ايدن و گناه و غفلت ايله گچن و گچمش گنجلگمه باقدم؛ او گوزل سوسلى چارشافى (ألبسهسى) ايچنده، غايت چركين، سرخوش، سرسم بر يوز گوردم. أگر ماهيتنى بيلمسه ايدم بر قاچ سنه بنى سرخوش ايدوب گولديرمسنه بدل، يوز سنه دنياده قالسهم بنى آغلاتديرهجقدى. ناصلكه اويلهلردن بريسى آغلايهرق ديمش:
﴿لَيْتَ الشَّبَابَ يَعُودُ يَوْمًا فَاُخْبِرَهُ بِمَا فَعَلَ الْمَشٖيبُ﴾
يعنى: «كاشكه گنجلگم بر گون دونسه ايدى، إختيارلق بنم باشمه نه قدر حزين حاللر گتيرديگنى اوڭا شكوا ايدوب سويلهيهجكدم.» أوت بو ذات گبى گنجلگڭ ماهيتنى بيلمهين إختيارلر، گنجلكلرينى دوشونوب، تأسّف و تحسّرله آغلايورلر.
حالبوكه گنجلك، أگر أهلِ قلب، أهلِ حضور و عقلى باشنده و قلبى يرنده بولونان مؤمنلرده اولسه، عبادته و خيراته و تجارتِ اُخرويهيه صرف ايديلسه؛ أڭ قوّتلى بر وسيلۀِ تجارت و گوزل و شيرين بر واسطۀِ خيراتدر. و او گنجلك، وظيفۀِ دينيهسنى بيلوب سوءِ إستعمال ايتمهينلره؛ قيمتدار، ذوقلى بر نعمتِ إلٰهيهدر. أگر إستقامت، عفّت، تقوا برابر اولمازسه چوق تهلكهلرى وار. طاشقينلقلريله، سعادتِ أبديهسنى و حياتِ اُخرويهسنى زدهلر، بلكه حياتِ دنيويهسنى ده برباد ايدر. بلكه بر ايكى سنه گنجلك ذوقنه بدل، إختيارلقده چوق سنهلر غم و كدر چكر.
مادام أكثر إنسانلرده گنجلك ضررلى دوشويور، بز إختيارلر اللّٰهه شكر ايتملىيز كه، گنجلك تهلكهلرندن و ضررلرندن قورتولدق. هر شى گبى، ألبته گنجلگڭ دخى لذّتلرى گيدهجك. أگر عبادته و خيره صرف ايديلمش ايسه؛ او گنجلگڭ ميوهلرى اونڭ يرنده باقى قالوب، حياتِ أبديهده بر گنجلك قزانماسنه وسيله اولور.
صوڭره أكثر ناسڭ عاشق و مبتلا اولديغى دنيايه باقدم. نورِ قرآن ايله گوردم كه؛ بربرى ايچنده اوچ كلّى دنيا وار. بريسى أسماءِ إلٰهيهيه باقار، اونلرڭ آيينهسيدر. ايكنجى يوزى آخرته باقار، اونڭ مزرعهسيدر. اوچنجى يوزى، أهلِ دنيايه باقار، أهلِ غفلتڭ ملعبهگاهيدر.
هم هركسڭ بو دنياده قوجه بر دنياسى وار. عادتا إنسانلر عددنجه دنيالر بربرى ايچنه گيرمش. فقط هركسڭ خصوصى دنياسنڭ ديرگى، كندى حياتيدر. نه وقت جسمى قيريلسه، دنياسى باشنه ييقيلير؛ قيامتى قوپار. أهلِ غفلت، كندى دنياسنڭ بويله چابوق ييقيلاجق وضعيتنى بيلمدكلرندن، عمومى دنيا گبى دائمى ظن ايدوب پرستش ايدر.
باشقهلرينڭ دنياسى گبى چابوق ييقيلير، بوزولور، بنم ده خصوصى بر دنيام وار. بو خصوصى دنيام، بو قيصهجق عمرمله نه فائدهسى وار دييه دوشوندم. نورِ قرآن ايله گوردم كه:
هم بنم، هم هركس ايچون، شو دنيا موقّت بر تجارتگاه و هر گون طولار بوشالير بر مسافرخانه و گلن گچنلرڭ آليش ويريشى ايچون يول اوستنده قورولمش بر پازار و نقّاشِ أزلينڭ تجدّد ايدن (حكمتله يازار بوزار) بر دفترى و هر بهار بر يالديزلى مكتوبى و هر بر ياز بر منظوم قصيدهسى و او صانعِ ذو الجلالڭ جلوۀِ أسماسنى تازهلنديرن، گوسترن آيينهلرى و آخرتڭ فدانلق بر باغچهسى و رحمتِ إلٰهيهنڭ بر چيچكدانلغى و عالمِ بقاده گوستريلهجك اولان لوحهلرى يتيشديرمگه مخصوص موقّت بر تزگاهى ماهيتنده گوردم. بو دنيايى بو صورتده يارادان خالقِ ذو الجلاله يوز بيڭ شكر ايتدم.
و آڭلادم كه؛ دنيانڭ، آخرته و أسماءِ إلٰهيهيه باقان گوزل ايچ يوزلرينه قارشى نوعِ إنسانه محبّت ويريلمشكن، او محبّتى سوءِ إستعمال ايدهرك فانى، چركين، ضررلى، غفلتلى يوزينه قارشى صرف ايتديگندن،
﴿حُبُّ الدُّنْيَا رَاْسُ كُلِّ خَطٖيئَةٍ﴾
حديثِ شريفنڭ سرّينه مظهر اولمشلر.
ايشته أى إختيار و إختيارهلر! بن قرآنِ حكيمڭ نوريله و إختيارلغمڭ إخطاريله و ايمان دخى گوزيمى آچماسيله بو حقيقتى گوردم و چوق رسالهلرده قطعى برهانلرله إثبات ايتدم. كنديمه حقيقى بر تسلّى و قوّتلى بر رجا و پارلاق بر ضيا گوردم. و إختيارلغمه ممنون اولدم و گنجلگڭ گيتمهسندن مسرور اولدم. سز ده آغلامايڭز و شكر ايديڭز. مادام ايمان وار و حقيقت بويلهدر؛ أهلِ غفلت آغلاسين، أهلِ ضلالت آغلاسين.
طوقوزنجى رجا
حربِ عموميده أسارتله، روسيهنڭ شرقِ شماليسندن، چوق اوزاق اولان قوستورما ولايتنده بولونويوردم. اوراده تاتارلرڭ كوچك بر جامعى، مشهور وولغا نهرينڭ كنارنده بولونويوردى. اورادهكى آرقداشلرم اولان أسير ضابطلر ايچنده صيقيلييوردم. يالڭزلق ايستدم؛ طيشاريده إذنسز گزهمييوردم. تاتار محلّهسى، كفالتله بنى او وولغا نهرينڭ كنارندهكى كوچك جامعه آلديلر. بن يالڭز اولارق جامعده ياتييوردم. بهار ده ياقين. او شمال قطعهسنڭ پك چوق اوزون گيجهلرنده چوق اويانيق قالييوردم. او قراڭلق گيجهلرده و قراڭلقلى غربتده، وولغا نهرينڭ حزين شيريلتيلرى و ياغمورڭ رقّتلى شيبيلتيلرى و روزگارڭ فرقتلى أسمهسى، بنى درين غفلت اويقوسندن موقّةً اويانديردى.
گرچه داها كنديمى إختيار بيلمييوردم، فقط حربِ عمومىيى گورن إختياردر. گويا (يَوْمًا يَجْعَلُ الْوِلْدَانَ شٖيبًا) سرّينه مظهر اولارق، اويله گونلردر كه؛ چوجقلرى إختيارلانديرديغى جهتله، قرق ياشنده ايكن، كنديمى سكسان ياشنده بر وضعيتده بولدم. او قراڭلقلى اوزون گيجه و حزين غربت و حزين وضعيت ايچنده حياتدن و وطندن بر مأيوسيت گلدى. عجزيمه، يالڭزلغمه باقدم، اميدم كسيلدى. او حالتده ايكن قرآنِ حكيمدن إمداد گلدى؛ ديلم (حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖيلُ) ديدى، قلبم ده آغلايهرق ديدى:
﴿غَرٖيبَمْ بٖى كَسَمْ ضَعٖيفَمْ نَاتُوَانَمْ اَلْاَمَانْ گُويَمْ
عَفُوْ جُويَمْ مَدَدْ خٰواهَمْ زِدَرْگَاهَتْ اِلٰهٖى﴾
روحم دخى وطنمدهكى أسكى دوستلرى دوشونوب او غربتده وفاتمى تخيّل ايدهرك، نيازئِ مصرى گبى ديدم:
دنيا غمندن گچوب، يوقلغه قناد آچوب،
شوق ايله هر دم اوچوب، چاغيريرم دوست، دوست!
دييه، دوستلرى آرايوردى. هر نه ايسه... او حزنلى، رقّتلى، فرقتلى اوزون غربت گيجهسنده، درگاهِ إلٰهيده ضعف و عجزم او قدر بيوك بر شفاعتجى و وسيله اولدى كه، شيمدى ده حيرتدهيم. چونكه بر قاچ گون صوڭره، غايت خلافِ مأمول بر صورتده، يايان گيديلسه بر سنهلك مسافهده، تك باشمله روسجه بيلمديگم حالده فرار ايتدم. ضعف و عجزيمه بناءً گلن عنايتِ إلٰهيه ايله خارقه بر صورتده قورتولدم. تا وارشووا و آووستريايه اوغرايهرق إستانبوله قدر گلدم كه، بو صورتده قولايلقله قورتولمق پك خارقه اولمشدى. روسجه بيلن أڭ جسور و أڭ قورناز آدملرڭ موفّق اولامدقلرى، چوق تسهيلات و چوق قولايلقله، او اوزون فرارى سياحتى بيتيردم.
فقط او وولغا نهرى كنارندهكى جامعدهكى مذكور گيجهنڭ وضعيتى بڭا بو قرارى ويرديرمش كه؛ بقيّۀِ عمريمى مغارهلرده گچيرهجگم. بو إنسانلرڭ حياتِ إجتماعيهسنه قاريشمق آرتيق يتر. مادام صوڭنده يالڭز قبره گيدهجگم؛ يالڭزلغه آليشمق ايچون، شيمديدن يالڭزلغى إختيار ايدهجگم، ديمشدم.
فقط مع التأسّف، إستانبولدهكى جدّى و چوق أحباب و إستانبولڭ شعشعهلى حياتِ دنيويهسى، خصوصًا حدّمدن چوق فضله بڭا توجّه ايدن شان و شرف گبى نتيجهسز شيلر، او قراريمى موقّةً بڭا اونوتديرديلر. گويا او غربت گيجهسى، حياتمڭ گوزنده نورلى سياهلقدى. و إستانبولڭ بياض شعشعهلى گوندوزى، او حيات گوزيمڭ نورسز بياضى ايدى كه، ايلرىيى گورهمدى، ينه ياتدى.. تا ايكى سنه صوڭره غوثِ گيلانى فتوح الغيب كتابيله تكرار گوزيمى آچديردى.
ايشته أى إختيار و إختيارهلر! بيليڭز كه؛ إختيارلقدهكى ضعف و عجز، رحمت و عنايتِ إلٰهيهنڭ جلبنه وسيلهدر. بن كندى شخصمده چوق حادثهلرله مشاهده ايتديگم گبى، زمينڭ يوزندهكى رحمتڭ جلوهسى ده غايت ظاهر بر طرزده بو حقيقتى گوسترييور. چونكه حيواناتڭ أڭ عاجز و أڭ ضعيفى، ياورولردر. حالبوكه رحمتڭ أڭ شيرين و أڭ گوزل جلوهسنه مظهر، ينه اونلردر. بر آغاجڭ باشندهكى يوواده بر ياورونڭ عجزى؛ آننهسنى أڭ مطيع بر نفر گبى (رحمتڭ جلوهسى) إستخدام ايدييور. أطرافى گزر، رزقنى گتيرر. نه وقت او ياورو قنادلرينڭ قوّتلنمهسيله عجزينى اونوتسه، والدهسى اوڭا «سن گيت رزقڭى آرا» دير، داها اونى ديڭلهمز.
ايشته بو سرِّ رحمت، ياورولرڭ حقّنده جريان ايتديگى گبى، ضعف و عجز نقطهسنده ياورولر حكمنه گچن إختيارلر حقّنده ده جاريدر. بڭا قناعتِ قطعيه ويرهجك درجهده تجربهلر واردر كه؛ ناصل چوجقلرڭ عجزلرينه بناءً رحمت طرفندن رزقلرى خارقه بر صورتده ممهلر موصلقلرندن گوندريلييور و آقيتديريلييور.. اويله ده؛ معصوميت كسب ايدن ايمانلى إختيارلرڭ رزقلرى ده، بركت صورتنده گوندريلييور. هم بر خانهنڭ بركت ديرگى، او خانهدهكى إختيارلر اولديغى؛ هم بر خانهيى بلالردن محافظه ايديجى، ايچندهكى بلى بوكولمش معصوم إختيارلر و إختيارهلر بولونديغى (حاشيه) حديثِ شريفڭ بر پارچهسى اولان
___
(حاشيه): حديثڭ تمامى: (وَلَوْلَا الْبَهَائِمُ الرُّتَّعُ وَالصُّبْيَانُ الرُّضَّعُ ... اِلٰى اٰخِر) (أو كما قال)
___
﴿وَلَوْلَا الشُّيُوخُ الرُّكَّعُ لَصُبَّ عَلَيْكُمُ الْبَلَاءُ صَبًّا﴾
يعنى: بلى بوكولمش إختيارلريڭز اولماسه ايدى، بلالر سيل گبى اوزريڭزه دوكولهجكدى.» دييه فرمان ايتمكله، بو حقيقتى إثبات ايدييور.
ايشته مادام إختيارلقدهكى ضعف و عجز، بو درجه رحمتِ إلٰهيهنڭ جلبنه
مداردر؛ و مادام قرآنِ حكيم
﴿اِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ اَحَدُهُمَٓا اَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَٓا اُفٍّ
وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرٖيمًا ۞ وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ
مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانٖى صَغٖيرًا﴾
آيتيله، بش جهتله غايت معجزانه بر صورتده إختيار پدر و والدهيه قارشى حرمته و شفقته أولادلرى دعوت ايدييور؛ و مادام إسلاميت دينى، إختيارلره حرمت و مرحمتى أمر ايدييور؛ و مادام إنسانيت فطرتى، إختيارلره قارشى حرمت و مرحمتى إقتضا ايدييور.. ألبته بز إختيارلر، گنجلك إشتهاسيله اولان موقّت بر ذوقِ مادّى يرينه، معنوى و دائمى و مهمّ عنايتِ إلٰهيهدن و رقّتِ جنسيهدن گلن رحمت و حرمت و رحمت و حرمتدن نشئت ايدن أذواقِ روحانيهيى آلييورز. او حالده بز بو إختيارلغمزى، يوز گنجلگه دگشمهملىيز.
أوت بن كندم سزى تأمين ايدييورم كه: «أسكى سعيدڭ اون سنهلك گنجلگنى بڭا ويرسهلر، بن شيمدى يڭى سعيدڭ بر سنهلك إختيارلغنى ويرميهجگم.» بن إختيارلغمدن راضىيم، سز ده راضى اولماليسڭز.
اوننجى رجا
بر زمان أسارتدن گلدكدن صوڭره، إستانبولده بر ايكى سنه ينه غفلت غلبه ايتدى. سياست هواسى، نظريمى نفسمدن قالديروب آفاقه طاغيتمش ايكن، بر گون إستانبولڭ أيوب سلطان قبرستاننڭ درهيه باقان يوكسك بر يرنده اوطورويوردم. إستانبول أطرافندهكى آفاقه باقدم. بردن، باقييورم بنم خصوصى دنيام وفات ايدييور، بعض جهتده روح چكيلييور گبى بر حالتِ خياليه بڭا گلدى. ديدم: «عجبا بو قبرستانڭ مزار طاشلرندهكى يازيلرى ميدر كه، بڭا بويله خيال ويرييور» دييه نظريمى چكدم. اوزاغه دگل، او قبرستانه باقدم، قلبمه إخطار ايديلدى كه:
«بو سنڭ أطرافڭدهكى قبرستانڭ يوز إستانبول ايچنده واردر. چونكه يوز دفعه إستانبول بورايه بوشالمش. بتون إستانبولڭ خلقنى بورايه بوشالتان بر حاكمِ قديرڭ حكمندن قورتولوب مستثنا قالامازسڭ، سن ده گيدهجكسڭ.»
بن قبرستاندن چيقوب، بو دهشتلى خيال ايله سلطان أيوب جامعنڭ محفلندهكى كوچك بر اوطهيه چوق دفعه گيرديگم گبى، بو دفعه ده گيردم. دوشوندم كه: بن اوچ جهتده مسافرم؛ بو منزلجكده مسافر اولديغم گبى، إستانبولده ده مسافرم، دنياده ده مسافرم. مسافر، يولنى دوشونملى. ناصلكه بو اوطهدن چيقهجغم، بر گون ده إستانبولدن ده چيقهجغم، ديگر بر گون ده دنيادن چيقهجغم.
ايشته بو حالتده، غايت رقّتلى و فرقتلى ألملى بر حزن و غم قلبمه، باشمه چوكدى. چونكه بن يالڭز بر ايكى دوستى غائب ايتمييورم؛ إستانبولده بيڭلر سَوْديگم دوستلرمدن مفارقت گبى، چوق سَوْديگم إستانبولدن ده آيريلاجغم. دنياده يوز بيڭلر دوستلرمدن إفتراق گبى، چوق سَوْديگم و مبتلا اولديغم او گوزل دنيادن ده آيريلاجغم، دييه دوشونوركن، ينه قبرستانڭ او يوكسك يرينه گيتدم.
آرا صيره سينهمايه (عبرت ايچون) گيتديگمدن؛ بڭا، إستانبول ايچندهكى إنسانلر، او دقيقهده سينهماده گچمش زمانڭ گولگهلرينى حاضر زمانه گتيرمك جهتيله، ئولمش اولانلرى آياقده گزر صورتنده گوستردكلرى گبى عينًا بن ده او وقت گورديگم إنسانلرى، آياقده گزن جنازهلر وضعيتنده گوردم. خيالم ديدى كه: «مادام بو قبرستانده اولانلردن بر قسمى سينهماده گزر گبى گورولويور؛ ايلريده قطعيًا بو قبرستانه گيرهجكلرى، گيرمش گبى گور؛ اونلر ده جنازهلردر، گزييورلر.»
بردن قرآنِ حكيمڭ نوريله و غوثِ أعظم شيخِ گيلانى حضرتلرينڭ إرشاديله، او حزين حالت، سرورلى و نشئهلى بر وضعيته إنقلاب ايتدى. شويله كه:
او حزين حاله قارشى قرآندن گلن نور بويله إخطار ايتدى كه: سنڭ، شمالِ شرقيده، قوستورمادهكى غربتڭده بر ايكى أسير ضابط دوستڭ واردى. بو دوستلرڭ هر حالده إستانبوله گيدهجكلرينى بيلييوردڭ. سڭا بريسى ديسه ايدى: «سن إستانبوله مى گيدهجكسڭ، يوقسه بوراده مى قالاجقسڭ؟» ألبته ذرّه مقدار عقلڭ وارسه، إستانبوله فرح و سرورله گيتمهسنى قبول ايدهجكدڭ. چونكه بيڭ بردن طوقوز يوز طقسان طوقوز أحبابڭ إستانبولدهدرلر. بوراده بر ايكى دانه قالمش، اونلر ده اورايه گيدهجكلر. سنڭ ايچون إستانبوله گيتمك؛ حزين بر فراق، أليم بر إفتراق دگل. هم ده گلدڭ، ممنون اولمادڭ مى؟ او دشمن مملكتندهكى پك قراڭلق اوزون گيجهلرندن و پك صوغوق فورطنه قيشلرندن قورتولدڭ. بو گوزل (دنيا جنّتى گبى) إستانبوله گلدڭ.
عينًا اويله ده؛ سنڭ كوچكلگڭدن بو ياشڭه قدر، سَوْدكلرڭدن يوزده طقسان طوقوزى سڭا دهشت ويرن قبرستانه گوچمشلر. بو دنياده قالان بر ايكى دوستڭ وار، اونلر ده اورايه گيدهجكلر. دنياده وفاتڭ فراق دگل، وصالدر؛ او أحبابلره قاووشمقدر. اونلر، يعنى او أرواحِ باقيه، أسكيمش يووالرينى طوپراق آلتنده بيراقوب بر قسمى ييلديزلرده، بر قسمى عالمِ برزخ طبقاتنده گزييورلر دييه إخطار ايديلدى.
أوت بو حقيقتى قرآن و ايمان او درجه قطعى بر صورتده إثبات ايتمشدر كه؛ بتون بتون قلبسز، روحسز اولمازسه وياخود ضلالت قلبنى بوغمامش ايسه، گورويور گبى اينانمق گركدر. چونكه بو دنيايى حدسز أنواعِ لطف و إحسانيله بويله تزيين ايدوب مكرمانه و شفيقانه ربوبيتنى گوسترن و تخملر گبى أڭ أهمّيتسز جزئى شيلرى دخى محافظه ايدن بر صانعِ كريم و رحيم؛ مصنوعاتى ايچنده أڭ مكمّل و أڭ جامع، أڭ أهمّيتلى و أڭ چوق سَوْديگى مصنوعى اولان إنسانى، ألبته و بِالبداهه صورةً گورونديگى گبى بويله مرحمتسز، عاقبتسز إعدام ايتمز، محو ايتمز، ضايع ايتمز. بلكه بر چيفتجينڭ طوپراغه سرپديگى تخملر گبى، باشقه بر حياتده سنبل ويرمك ايچون، خالقِ رحيم او سَوْگيلى مصنوعنى بر رحمت قپوسى اولان طوپراق آلتنه موقّةً آتار. (حاشيه)
___
(حاشيه): بو حقيقت؛ ايكى كرّه ايكى درت ايدر درجهسنده سائر رسالهلرده، خصوصًا اوننجى و يگرمى طوقوزنجى سوزلرده إثبات ايديلمشدر.
___
ايشته بو إخطارِ قرآنىيى آلدقدن صوڭره، او قبرستان، إستانبولدن زياده بڭا انسيتلى اولدى. خَلْوت و عزلت، بڭا صحبت و معاشرتدن داها زياده خوش گلدى. بن ده بوغاز طرفندهكى صارىيرده، بر خلوتخانه كنديمه بولدم. غوثِ أعظم (رض) فتوح الغيبيله، بڭا بر استاد و طبيب و مرشد اولديغى گبى، إمامِ ربّانى ده (رض) مكتوباتيله، بر أنيس، بر مشفق، بر خواجه حكمنه گچدى. او وقت إختيارلغه گيرديگمدن و مدنيتڭ أذواقندن چكيلديگمدن و حياتِ إجتماعيهدن صيريلديغمدن پك چوق ممنون اولدم. اللّٰهه شكر ايتدم.
ايشته أى بنم گبى إختيارلق ايچنه گيرن و إختيارلغڭ إخطاريله وفاتى چوق تخطّر ايدن ذاتلر! قرآنڭ ويرديگى درسِ ايمان نوريله، إختيارلغى و وفاتى و خستهلغى خوش گورملىيز، بلكه بر جهتده سوملىيز. مادام ايمان گبى حدسز درجهده قيمتدار بر نعمت بزده واردر؛ إختيارلق ده خوشدر، خستهلق ده خوشدر، وفات ده خوشدر. ناخوش بر شى وارسه؛ او ده گناهدر، سفاهتدر، بدعتلردر، ضلالتدر.