اون بشنجى مكتوب
(برنجى سؤالى)
﴿بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ﴾
عزيز قارداشم!
سنڭ برنجى سؤالڭ كه:
صحابهلر نظرِ ولايتله مفسدلرى نهدن كشف ايدهمديلر؟ تا خلفاىِ راشدينڭ اوچنڭ شهادتنى نتيجه ويردى. حالبوكه كوچك صحابهلره، بيوك وليلردن داها بيوك دينيلييور؟
الجواب: بونده ايكى مقام وار.
برنجى مقام: دقيق بر سرِّ ولايتڭ بيانيله سؤال حلّ ايديلير. شويله كه:
صحابهلرڭ ولايتى، ولايتِ كبرا دينيلن، وراثتِ نبوّتدن گلن، برزخ طريقنه اوغراميارق، طوغريدن طوغرىيه ظاهردن حقيقته گچوب، أقربيتِ إلٰهيهنڭ إنكشافنه باقان بر ولايتدر كه، او ولايت يولى، غايت قيصه اولديغى حالده غايت يوكسكدر. خارقهلرى آز، فقط مزياتى چوقدر. كشف و كرامت اوراده آز گورونور.
هم أوليانڭ كرامتلرى ايسه، أكثريسى إختيارى دگل. اومماديغى يردن، إكرامِ إلٰهى اولارق بر خارقه اوندن ظهور ايدر. بو كشف و كرامتلرڭ أكثريسى ده، سير و سلوك زماننده، طريقت برزخندن گچدكلرى وقت، عادى بشريتدن بر درجه تجرّد ايتدكلرندن، خلافِ عادت حالاته مظهر اولورلر.
صحابهلر ايسه، صحبتِ نبوّتڭ إنعكاسيله و إنجذابيله و إكسيريله طريقتدهكى سير و سلوك دائرۀِ عظيمنڭ طيّنه مجبور دگلدرلر. بر قدمده و بر صحبتده ظاهردن حقيقته گچهبيليرلر.
مثلا: ناصلكه دون گيجهكى ليلۀِ قدره اولاشمق ايچون ايكى يول وار:
برى: بر سنه گزوب طولاشوب، تا او گيجهيه گلمكدر. بو قربيتى قزانمق ايچون بر سنه مسافهيى طىّ ايتمك لازم گلير. شو ايسه، أهلِ سلوكڭ مسلگيدر كه، أهلِ طريقتڭ چوغى بونڭله گيدر.
ايكنجيسى: زمانله مقيّد اولان جسمِ مادّى غلافندن صيريلوب، تجرّدله روحًا يوكسلوب، دون گيجهكى ليلۀِ قدرى اوبر گون ليلۀِ عيد ايله برابر بوگونكى گبى حاضر گورمكدر. چونكه روح زمانله مقيّد دگل. حسّياتِ إنسانيه روح درجهسنه چيقديغى وقت، او حاضر زمان گنيشلنير. باشقهلرينه نسبةً ماضى و مستقبل اولان وقتلر، اوڭا نسبةً حاضر حكمندهدر.
ايشته بو تمثيله گوره، دون گيجهكى ليلۀِ قدره گچمك ايچون، مرتبۀِ روحه چيقوب، ماضىيى حاضر درجهسنده گورمكدر. شو سرِّ غامضڭ أساسى أقربيتِ إلٰهيهنڭ إنكشافيدر.
مثلا: گونش بزه ياقيندر؛ چونكه ضياسى، حرارتى و مثالى آيينهمزده و ألمزدهدر. فقط بز اوندن اوزاغز. أگر بز نورانيت نقطهسنده اونڭ أقربيتنى حسّ ايتسهك، آيينهمزدهكى مثالى اولان تمثالنه مناسبتمزى آڭلاسهق، او واسطه ايله اونى طانيسهق؛ ضياسى حرارتى، هيئتى نه اولديغنى بيلسهك، اونڭ أقربيتى بزه إنكشاف ايدر و ياقينمزده اونى طانييوب مناسبتدار اولورز.
أگر بز بعديتمز نقطۀِ نظرندن اوڭا ياقينلاشمق و طانيمق ايستهسهك، پك چوق سيرِ فكرىيه و سلوكِ عقلىيه مجبور اولورز كه؛ قوانينِ فنّيه ايله فكرًا سماواته چيقوب سمادهكى گونشى تصوّر ايدهرك، صوڭره ماهيتندهكى ضيا و حرارتى و ضياسندهكى ألوانِ سبعهيى اوزون اوزادىيه تدقيقاتِ فنّيه ايله آڭلادقدن صوڭره، برنجى آدمڭ كندى آيينهسنده آز بر تفكّرله ألده ايتديگى قربيتِ معنويهيى آنجق ألده ايدهبيليرز.
ايشته شو تمثيل گبى، نبوّت و وراثتِ نبوّتدهكى ولايت، سرِّ أقربيتڭ إنكشافنه باقار. ولايتِ سائره ايسه، أكثرى قربيت أساسى اوزرينه گيدر. بر چوق مراتبده سير و سلوكه مجبور اولور.
ايكنجى مقام: او حادثاته سببيت ويرن و فسادى چويرن بر قاچ يهوديدن عبارت دگلدر كه، اونلرى كشف ايتمكله فسادڭ اوڭى آلينسين. چونكه پك چوق مختلف ملّتلرڭ إسلاميته گيرمهلريله بربرينه ضد و مخالف چوق جريانلر و أفكار قاريشدى. باخصوص بعضلرڭ غرورِ ملّيلرى، حضرتِ عُمَرڭ (رض) ضربهلريله دهشتلى يارهلانديغندن، سجيةً إنتقامه فرصت بكلرلردى. چونكه اونلرڭ هم أسكى دينى إبطال ايديلمش، هم مدارِ شرفى اولان أسكى حكومتى و سلطنتى تخريب ايديلمش. إنتقامنى، بيلهرك ويا بيلميهرك حاكميتِ إسلاميهدن آلمغه حسًّا طرفدار بر صورت آلمش. اونڭ ايچون، يهودى گبى ذكى و دسّاس بر قسم منافقلر، او حالتِ إجتماعيهدن إستفاده ايتديلر دينيلمش.
ديمك او حادثاتڭ اوڭنى آلمق، او وقتدهكى حياتِ إجتماعيهيى و مختلف أفكارى إصلاح ايله اولوردى. يوقسه بر ايكى مفسدڭ كشف ايديلمهسيله اولمازدى.
أگر دينيلسه: حضرتِ عُمَرڭ (رض) منبر اوستنده، بر آيلق مسافهده بولونان ساريه نامندهكى بر قومانداننه (يَا سَارِيَةُ اَلْجَبَلَ اَلْجَبَلَ) دييوب، ساريهيه ايشيتديروب، سَوْقُ الْجيش نقطهسندن ظفرينه سببيت ويرن كرامتكارانه قومانداسى نه درجه كسكين نظرلى اولديغنى گوسترديگى حالده، نهدن يانندهكى قاتلى فيروزى او كسكين نظرِ ولايتيله گورمدى؟
الجواب: حضرتِ يعقوب عليه السلامڭ ويرديگى جواب ايله جواب ويررز. (حاشيه)
___
(حاشيه):
زِ مِصْرَشْ بُوىِ پٖيرَاهَنْ شِنٖيدٖى ۞ چِرَا دَرْ چَاهِ كَنْعَانَشْ نَدٖيدٖى
بَگُفْتْ اَحْوَالِ مَا بَرْقِ جِهَانَسْتْ ۞ دَمٖى پَيْدَا وُ دٖيگَرْ دَمْ نِهَانَسْتْ
گَهٖى بَرْ طَارُمِ اَعْلٰى نِشٖينَمْ ۞ گَهٖى بَرْ پُشْتِ پَاىِ خُودْ نَبٖينَمْ
___
يعنى: حضرتِ يعقوبدن صورولمش كه: «نه ايچون مصردن گلن گوملگنڭ قوقوسنى ايشيتدڭ ده، ياقينڭده بولونان كنعان قويوسندهكى يوسفى گورمدڭ؟» جوابًا ديمش كه: «بزم حالمز شمشكلر گبيدر؛ بعضًا گورونور، بعضًا صاقلانير. بعض وقت اولور كه، أڭ يوكسك موقعده اوطوروب هر طرفى گورويورز گبى اولورز. بعض وقتده ده آياغمزڭ اوستنى گورهمييورز.»
الحاصل: إنسان هر نه قدر فاعلِ مختار ايسه ده، فقط (وَمَا تَشَٓاؤُنَ اِلَّٓا اَنْ يَشَٓاءَ اللّٰهُ) سرّنجه، مشيئتِ إلٰهيه أصلدر و قدر حاكمدر. مشيئتِ إلٰهيه، مشيئتِ إنسانيهيى گرى ويرر. (اِذَا جَاءَ الْقَدَرُ عُمِىَ الْبَصَرُ) حكمنى إجرا ايدر. قدر سويلهسه؛ إقتدارِ بشر قونوشماز، إختيارِ جزئى صوصار.
* * *