اولديغنى دوشونميهرك؛ دائرۀِ ممكنات ايچنده بولونان و قدرتِ إلٰهيهنڭ تبدّل و تغيّر ايدن إجراآت قانونلرينڭ بر دفترى حكمندهكى مجموعۀِ قوانينِ عادت اللّٰهه و بر فهرستۀِ صنعتِ ربّانيه اولان إلٰهى قانونلره ياڭليشلقله «طبيعت» نامنى ويروب، أشيانڭ ايجادينى اوڭا تحميل ايدهرك، اويلهجه أحمقانه بر باطل يوله گيررلر كه، أحمقلغڭ منتهاسنده أڭ بيوك أحمقلق نشاننى گوگسلرينه كندى أللريله طاقارلر.
اوچنجى محالڭ ايكنجى مثالى: غايت محتشم بر قيشلهيه و غايت معظّم بر جامعه گيرن وحشى بر آدمڭ مثاليله تمثيل ايديلن ايكنجى بر حقيقتدر. سلطانِ أزل و أبدڭ حدسز جنودينڭ محتشم بر قيشلهسى و معظّم بر مسجدى اولان شو كائناته، طبيعت فكرلى منكِرلر گيررلر. باقارلر كه؛ بتون موجودات ايش باشنده وظيفهدهدرلر. صانعِ ذو الجلالڭ ذاتِ أقدسندن إعراض ايتدكلرندن، خالقِ ذو الجلالڭ بر جلوۀِ ربّانيهسى اولان قوّتنى مستقل بر قدير تلقّى ايدهرك معنوى قانونلرينى برر مادّى مادّه تصوّر ايتمكله برابر، او قانونلرڭ أللرينه ايجاد ويرهرك «طبيعت» نامنى طاقدقلرندن، بتون گوردكلرى شو خارق العاده موجوداتى طبيعته إسناد ايدوب، وحشيلرڭ أڭ وحشيسى اولدقلرينى إعلان ايدرلر.
ايشته تقسيمِ عقلى ايله؛ موجودڭ وجود بولماسى ايچون درت يولدن باشقه يول اولماديغندن، بو يوللر حدسز و حسابسز محاللرى ايجاب ايدن طوقوز محال ايله قپاتيلارق، بِالبداهه و بِالضروره، دردنجى يول اولان وحدت يولى قطعى بر صورتده ثابت اولور. و هر بر موجودڭ وجودى، طوغريدن طوغرىيه ذاتِ واجب الوجودڭ دستِ قدرتندن چيقديغنى و سماوات و أرض، قبضۀِ قدرتنده اولديغنى گوسترر.
أسبابپرست و طبيعته صاپانلرڭ گيتدكلرى و گورهمدكلرى يوللرينڭ ايچ يوزينى گوستردكدن صوڭره اونلرى إنصافه دعوت ايدن و مسلكلرينى ترك ايتديرن غايت ايضاحلى و چوق شيرين و غايت لطيف بر بياندن صوڭره، صوريلان ايكى شبههلى سؤالڭ برنجيسنه، «ردِّ مداخله و منعِ إشتراك قانونلرى»نڭ مقتضاسيله؛