أفلاطونه بدل بيڭلر أفلاطون قدر علم و شعور ويرمك گبى خرافهجيلك و ديوانهلگڭ أڭ بيوكلرينڭ اورتهسنه دوشديگنى بيان ايدوب، إثبات ايدر.
ايكنجيسى: هر بر موجود، بِالخاصّه فردِ إنسان؛ بربرى ايچنده يرلشديريلمش بيڭلر قبّهلى بر سراى و هر بر قبّهسى بيڭلر ذرّاتڭ باش باشه ويرمسيله تشكّل ايتمش عجيب نقشلى غريب بر صنعتِ خارقه اولديغى حالده، «بو مصنوعات بر صانعِ واحدڭ أثرِ صنعتى دگلدر، كندى كندينه تشكّل ايدييور» دينيلسه، حدسز و حدود آلتنه آلينميان ذرّاتِ وجوديه عددنجه محاللر اورتهيه چيقار كه؛ بو مفكوره صاحبلرينى جهلڭ أڭ منتهاسنده اوطورتهرق، أجهليتله تجهيل ايدر.
اوچنجى محال: صانعِ ذو الجلالڭ ايجادى اولان هر بر مصنوع، قلمِ قدرِ أزلينڭ بر مكتوبى اولمازسه، «أسبابِ عالم ايجاد ايدييور» دينيلسه؛ او وقت او أسباب، أوّلا او مصنوعڭ بدنندهكى حجيرهلرندن طوت، بيڭلر مركّبات عددنجه طبيعت قالبلرى، دمير قلملرى و حرفلرى و حتّى بو دمير حرفلرى و قلملرى و قالبلرى دوكمك ايچون بر چوق فابريقهلر و بو فابريقهلرڭ إنشاسى ايچون، كذا فابريقهلرڭ وجودى لازم گلير. و هكذا بو تسلسل گيتدكجه گيدهجك. بو نامتناهى محالاتى إنتاج ايدن بو فكرى قبول ايدنلر، بو حقيقتدن ييدكلرى سيللهدن آييلوب، بو فكرلرندن واز گچمهليدرلر، دير.
اوچنجى كلمه:
«اِقْتَضَتْهُ الطَّبٖيعَةُ» يعنى طبيعت إقتضا ايدييور. بو إضلال ايديجى مضلّ فكرڭ پك چوق محالاتندن اوچ محالينڭ
برنجيسى شودر كه: شمسِ أزلينڭ قلمِ قدر و قدرتى اولان عليمانه، بصيرانه، حكيمانه صنعت ايجاد، او ذاتِ ذو الجلاله ويريلمز ده هم كور، هم صاغير، هم عقلسز، هم دوشونجهسز بر طبيعته ويريلسه؛ او طبيعت، بو مصنوعاتى ياپمق ايچون، يا هر شيده حدسز معنوى ماكينه و مطبعهلرى بولونديرهجق وياخود هر