اُدباىِ إسلاميهنڭ مشهورلرندن بدبينلكله معروف أبو العلاءِ مَعَرّى و يتيمانه آغلاييشيله موصوف عُمَر خيّام گبيلرڭ، او مسلگڭ نفسِ أمّاره يى اوقشايان ذوقيله ذوقلنمسى سببيله، أهلِ حقيقت و كمالدن بر سيللۀِ تحقير و تكفير ييوب؛ «أدبسزلك ايدييورسڭز، زندقه يه گيرييورسڭز، زنديقلرى يتيشديرييورسڭز» دييه زجركارانه تأديب طوقاتلرينى آلمشلر.
هم مسلكِ فلسفه نڭ أساساتِ فاسده سندندر كه: أنا، كندى ذاتنده هوا گبى ضعيف بر ماهيتى اولديغى حالده، فلسفه نڭ مشئوم نظرى ايله معناىِ إسمى جهتيله باقديغى ايچون؛ گويا بخارمثال او أنا تميّع ايدوب، صوڭره الفت جهتيله و مادّياته توغّل سببيله گويا تصلّب ايدييور. صوڭره غفلت و إنكار ايله او أنانيت تجمّد ايدر. صوڭره عصيان ايله تكدّر ايدر، شفّافيتنى غيب ايدر. صوڭره گيتدكجه قالينلاشوب