شرقيهنڭ مركزنده هم هندستان، هم عربستان، هم ايران، هم قافقاس، هم توركستانڭ اورتهسنده مدرسة الزهرا معناسنده، جامع الأزهر اُسلوبنده بر دار الفنون؛ هم مكتب، هم مدرسه اولارق بر اونورسيته ايچون، تام أللى بش سنهدر رسالۀِ نورڭ حقائقنه چاليشديغم گبى، اوڭا ده چاليشمشم. أڭ أوّل بونڭ قيمتنى (اللّٰه رحمت ايتسين) سلطان رشاد تقدير ايدوب يالڭز بناسنى ياپمق ايچون يگرمى بيڭ آلتون ليرا ويرديگى گبى، صوڭره بن أسكى حربِ عموميدهكى أسارتمدن دونديگم وقت، آنقرهده موجود (٢٠٠) مبعوثدن (١٦٣) مبعوثڭ إمضاسى ايله (١٥٠) بيڭ ليرا، او زمان پارهنڭ قيمتلى وقتنده، عين او اونورسيته ايچون ويرمگى قبول و إمضا ايتديلر. مصطفى كمال ده ايچنده ايدى. ديمك، شيمديكى پاره ايله بش ميليون ليرايه ياقين بر تخصيصات ويرمكله، تا او زمانده بويله قيمتدار بر اونورسيتهنڭ تأسيسنه هر شيدن زياده أهمّيت ويرديلر. حتّى دينده چوق لاقيد و غربليلشمق و عنعناتدن تجرّد ايتمك طرفدارى بولونان بر قسم مبعوثلر دخى اونى إمضا ايتديلر. يالڭز اونلردن ايكيسى ديديلر كه: «بز شيمدى علومِ عنعنه و علومِ دينيهدن زياده غربليلشمغه و مدنيته محتاجز.» بن ده جوابًا ديدم:
«سز، فرضِ محال اولارق، هيچ بر جهتده إحتياج اولماسه ده أكثر أنبيانڭ آسياده، شرقده ظهورى و أكثر حكمانڭ و فيلسوفلرڭ غربده گلمهلرينڭ دلالتيله؛ آسيايى حقيقى ترقّى ايتديرهجك، فن و فلسفهنڭ تأثيراتندن زياده حسِّ دينى اولديغى حالده، بو فطرى قانونى نظره آلميهرق غربليلشمق ناميله عنعنۀِ إسلاميهيى بيراقسهڭز و لا دينى بر أساس ياپسهڭز دخى، درت بش بيوك ملّتلرڭ مركزنده اولان ولاياتِ شرقيهده ملّت، وطن سلامتى ايچون دينه، إسلاميتڭ حقائقنه قطعيًا طرفدار اولمق، سزه لازم و ألزمدر. بيڭلر مثاللرندن بر كوچك مثال سزه سويلهيهجگم: