رسالۀِ نور كلّياتندن
ايكى مكتبِ مصيبت شهادتنامهسى
ياخود
ديوانِ حربِ عُرفى
مؤلّفى
بديع الزمان
سعيد النورسى
﴿بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ﴾
(ياريم عصر أوّل طبع ايديلن بو مدافعهيى شيمدى بو عصره داها موافق گوردك. گويا او زماندن أللى سنه صوڭره بر حسِّ قبل الوقوع ايله بر نوع إخبارِ غيبى اولارق حياتِ إجتماعيهيى علاقهدار ايدن چوق حقيقتلره تماس ايتديگندن نشر ايديلدى.)
﴿بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ ۞ وَاِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ﴾
عزيز، صدّيق قارداشم،
مادام أسكى زمانده ايكى دفعه طبع ايديلمش، كيمسه إعتراض ايتمهمش، عينِ حقيقت بر رسالهجكدر. خاص دوستلرڭ تنسيبيله فقط صحّتنه تام دقّت ايتمك شرطيله نشر ايدهبيليرسڭز. بو رساله، أسكى زماندن زياده بو زمانڭ تام بر درسى اولابيلير.
سعيد النورسى
١٣٢٨ده أثرڭ ايكنجى طبعندهكى إفادۀِ ناشر
أحمد رامز دير:
٣٢٣ سنهسى ظرفنده ايدى كه شرقڭ يالچين، صارْپ، آهنين ماوراءِ شواهقِ جبالنده طلوع ايتمش سعيد النورسى إسمنده نوادرِ خلقتدن معدود بر آتشپارۀِ ذكانڭ إستانبول آفاقنده رؤيت ايديلديگى خبرى أطرافه عكس ايتمش و فطرةً متجسّس اولان بعض كيمسهلر او خارقهِٔ فطرتى پياپى گوردكجه، مادرِ خلقتڭ خزائنِ لاتفناسندهكى سخاوتى بر درلو هضم ايدهمهينلر، شرقى آناطولى قيافتنده، او شال و شالوار آلتنده، اويله بر قانونِ دهانڭ إختفا ايدهبيلهجگنى بر درلو آڭلايهميهرق بر قسم آدملر، اوڭا مجنون ديمشلردى.
سعيد النورسى فى الواقع إفراطِ ذكا إعتباريله حدودِ جنونده ايدى. فقط اويله بر جنون كه «اونڭ علوى روح و كمالِ عقلنه إشارتدر.» دييه بر ذات شو مصراعلرنده ترجمانِ ذىشانى اولمشدر:
جنون باشمده يانار، آتشِ معاليدر
جنون باشمده بنم بر ذكاءِ عاليدر
بنم جنونمه رهبر ضياىِ علويت
بنم جنونمى بكلر عظيم بر نيّت
أوت سعيد النورسى، إستانبوله شورهزار ولاياتِ شرقيهنڭ معارفسزلكله ئولديريلمك ايستهنيلن ييلديز سياستلرينه إستقامت ويرمك عزميله گلمشدى. داها إستانبوله گلمهدن واندن، بيتليسدن، مارديندن دفعاتله نفى اولماسندن إستانبوله گلمهسيله برابر مرحوم سلطان عبد الحميد طرفندن صورتِ جِدّيهده ترصّد آلتنه آلديرلدى. بر قاچ كره توقيف ايديلدى. نهايت بر گون گلدى، سعيد النورسىيى اسكداره طوپطاشنه يوللاديلر. چونكه حپسخانهده ايقاظ ايديلهجك كيمسهلر بولونمق محتملدى. تيمارخانهدن ايكيده بر چيقارتيلييور؛ معاش، رتبه تبشير ايديلييور. حضرتِ سعيد: «بن مملكتمده مكتب مدرسه آچديرمق اوزره گلدم، باشقه بر ديلگم يوقدر. بونى ايسترم، باشقه بر شى ايستهمم.» دييوردى…
تعبيرِ آخَرله بديع الزمان ايكى شى ايستهيوردى: ولاياتِ شرقيهنڭ هر طرفنده دينى مكتبلر، مدرسهلر آچديرمق ايستهيور و باشقه بر شى آلمامق ايستهيوردى…
عرشِ قناعت اولدى بهشتِ غنا بزه
بز ايتمهيز زمينِ مدارايه اول أمين
منصبلرڭ، مقاملرڭ أڭ بلنديدر
خدمتِ ايمان ايله آسايش و سعادتى تأمين
شهزاده باشنده شماتتله قونفرانس ويريلديگى گيجه، كمالِ مهابتله صحنهيه چيقوب ايراد ايتديگى نطقِ بليغِ بىطرفانه، سعيدڭ إحاطهِٔ علميهسى قدر حماست و فداكارلقده ده ايلرى اولديغنى تأييد ايدر. گرك او گيجه، گرك منحوس ٣١ مارتده جهاندگر نصيحتلريله اورتهيه آتيلان خواجۀِ دانايه؛ بويله تهلكهلى بر آنده وجودِ قيمتدارينڭ صيانتى، نفعًا للعموم ألزم اولديغى حالده و إخطار ايديلديگى زمان: «أڭ بيوك درس، طوغريلق يولنده ئولومنى إستحقار درسى ويرمكدر…»
«يرنده ئولمك ايچون بو حيات لازمدر.»
فكرينه قارشى:
آشنايز، بزه بيگانهدر أنديشۀِ موت
عدل و حق اوغرينه نذز ايلهمشز جانمزى
اول بزه آبِ حيات، آتشِ سيّالِ ممات
مصراعى ايله مقابله ايدردى.
سعيدِ هشيارڭ صفوتِ روحنى، بسالت و شجاعتنى، فداكارلغندهكى نهايتسزلگنى آڭلامق و اوڭا باغلانمق ايچون لسانِ حماستڭدن بو مذكور مصراعنى سويلهمك كفايت ايدر.
بديع الزمانه ظرفادن برى بر گون عرفانيله متناسب بر أثواب إكتسائى لزومندن بحث ايدر. مشارٌ اليه ده: «سز آووستريايه گويا بويقوت ياپييورسڭز. هم اونڭ يوللاديغى قلپاقلرى گييورسڭز. بن ايسه بتون آوروپايه بويقوت ياپييورم (حاشيه)، اونڭ ايچون يالڭز مملكتمڭ مادّى و معنوى معمولاتنى گييورم.» بيورمشدر.
___
(حاشيه): اوتوز سنه جبر و إشكنجهلر آلتنده صيقيشديريلديغى حالده، هيچ بر دفعه آوروپا شاپقهسنى باشنه قويمادى.
___
اليوم، سعيد النورسى مملكتنه دوندى. قاريشمش إستانبولڭ هواءِ غلّ و غشندن و تزويراتندن و بدرقۀِ أفكار اولمق لازم گلن غزتهجيلرڭ بعضيلرينڭ بتون فنالقلره بادى و بتون فلاكتلرڭ مولدى اولدقلرينى گورهرك بو درجه آچيق جنايتلره تحمّل ايدهميهرك مأيوس و متأثّر؛ وحشتزار فقط مونس، وفاكار و ناموسپرور اولان طاغلرينه دوندى. إصابت ايتدى. كيم بيلير بلكه أڭ بيوك إجراآتندن برى ده بودر.
ناشرى
أحمد رامز
(رحمة اللّٰه عليه)
١٣٢٧ده طبع ايديلن
ايكى مكتبِ مصيبت شهادتنامهسى
﴿بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ ۞ وَاِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ﴾
مقدّمه: وقتا كه حرّيت ديوانهلكله ياد اولونوردى؛ ضعيف إستبداد تيمارخانهيى بڭا مكتب أيلدى.
وقتا كه إعتدال، إستقامت؛ إرتجاع ايله إلتباس اولوندى؛ مشروطيتده شدّتلى إستبداد، حپسخانهيى مكتب أيلدى.
أى شو شهادتنامهمى تماشا ايدن ذوات! لطفًا روح و خيالڭزى مسافرةً، يڭى مدنيته قاريشمش عصبى بر بدوى طلبهنڭ حالِ إختلالده اولان جسد و دماغنه گوندريڭز. تا تخطئه ايله خطايه دوشمهيڭز. ٣١ مارت حادثهسنده ديوانِ حربِ عُرفيده ديدم كه:
- بن طلبهيم، اونڭ ايچون هر شيئى ميزانِ شريعتله موازنه ايدييورم. بن ملّيتمزى، يالڭز إسلاميت بيلييورم. اونڭ ايچون هر شيئى ده إسلاميت نقطۀِ نظرندن محاكمه ايدييورم.
بن حپسخانه دينيلن عالمِ برزخڭ قپوسنده طوروركن و دار آغاجى دينيلن إستاسيونده آخرته گيدن شمندوفرى بكلركن، جمعيتِ بشريهنڭ غدّارانه حاللرينى تنقيد ايدهرك؛ دگل يالڭز سزلره، بلكه بو زماندهكى نوعِ بنى بشره ايراد ايتديگم بر نطقدر. اونڭ ايچون
﴿يَوْمَ تُبْلَى السَّرَٓائِرُ﴾
سرّنجه قبرِ قلبدن حقائق چيپلاق چيقدى. نامحرم اولان كيمسهلر نظر ايتمهسين. آخرته كمالِ إشتياقله مهيّايم، بو آصيلانلرله برابر گيتمگه حاضرم. ناصلكه بر بدوى غرائبپرست، إستانبولڭ عجائب و محاسننى ايشيتمش، فقط گورمهمش؛ ناصل كمالِ خٰواهشله گورمگى آرزو ايدر! بن ده معرضِ عجائب و غرائب اولان عالمِ آخرتى او خٰواهشله گورمك ايستهيورم. شيمدى ده اويلهيم. بنى اورايه نفى ايتمك، بڭا جزا دگل؛ سزڭ ألڭزدن گليرسه، بنى وجدانًا تعذيب ايديڭز! و إلاّ باشقه صورتله عذاب، عذاب دگل، بنم ايچون بر شاندر!
بو حكومت زمانِ إستبدادده عقله خصومت ايدردى؛ شيمدى ده حياته عداوت ايدييور. أگر حكومت بويله اولورسه؛ ياشاسين جنون، ياشاسين موت!.. ظالملر ايچون ده ياشاسين جهنّم!.. بن ذاتًا بر زمين ايستهيوردم كه، أفكاريمى اونده بيان ايدهيم. شيمدى بو ديوانِ حربِ عُرفى ايى بر زمين اولدى.
بدايتلرده هركسدن سؤال اولونديغى گبى، ديوانِ حربده بڭا ده سؤال ايتديلر: «سن ده شريعتى ايستهمشسڭ؟»
ديدم: شريعتڭ بر حقيقتنه، بيڭ روحم اولسه فدا ايتمگه حاضرم! زيرا شريعت، سببِ سعادت و عدالتِ محض و فضيلتدر. فقط إختلالجيلرڭ ايستهيشى گبى دگل.
هم ده ديديلر: إتّحادِ محمّديهيه (عصم) داخل ميسڭ؟
ديدم: مع الإفتخار! أڭ كوچك أفرادندنم. فقط بنم تعريف ايتديگم وجهله... و او إتّحاددن اولميان، دينسزلردن باشقه كيمدر؟ بڭا گوستريڭز.
ايشته او نطقى شيمدى نشر ايدييورم. تا كه، مشروطيتى لكهدن و أهلِ شريعتى مأيوسيتدن و أهلِ عصرى تاريخ نظرنده جهل و جنوندن و حقيقتى أوهام و شبههدن قورتارهيم. ايشته باشلايورم:
ديدم: أى پاشالر، ضابطلر! حپسمى إقتضا ايدن جنايتلرڭ إجمالى:
﴿اِذَا مَحَاسِنِى اللَّاتٖى اَدِلُّ بِهَا ...... كَانَتْ ذُنُوبٖى فَقُلْ لٖى كَيْفَ اَعْتَذِرُ﴾
يعنى: مدارِ إفتخارم اولان محاسنم، شيمدى گناه صاييلييور. آرتيق ناصل إعتذار ايدهيم، متحيّرم.
مقدّمه اولارق سويلهيورم: مرد اولان جنايته تنزّل ايتمز. شايد إسناد اولونسه جزادن قورقماز. هم ده حقسز يره إعدام اولونسهم، ايكى شهيد ثوابنى قزانيرم. شايد حپسده قالسهم، بويله حرّيتى لفظدن عبارت بولونان غدّار بر حكومتڭ أڭ راحت موقعى حپسخانه اولسه گركدر. مظلوميتله ئولمك، ظالميتله ياشامقدن داها خيرليدر.
بونى ده ديرم كه: سياستى دينسزلگه آلَت ياپان بعض آدملر، قباحتڭى ستر ايچون باشقهسنى إرتجاع ايله و ديننى سياسته آلَت ياپمقله إتهام ايدرلر. شيمديكى خفيهلر أسكيسندن بتردرلر. بونلرڭ صداقتنه ناصل إعتماد اولونور؟ عدالت اونلرڭ سوزلرينه ناصل بنا اولونور؟ هم ده جربزه ايله إنسان، عدالت ياپاركن ظلمه دوشويور. زيرا إنسان قصورسز اولماز. فقط اوزون زمانده و أفرادِ كثيره ايچنده و تخلّلِ محاسنله تعديل اولونان متفرّق قصورلرى جربزه ايله جمع ايدوب، بر زمانِ واحدده بر شخصِ واحددن صدورينى توهّم ايدهرك شديد جزايه مستحق گورور. حالبوكه بو طرز، بر ظلمِ شديددر.
شيمدى گلهلم اون بر بچق جنايتلريمڭ تعدادينه:
برنجى جنايت:
گچن سنه بدايتِ حرّيتده أللى آلتمش تلغراف عموم شرق عشيرتلرينه صدارت واسطهسيله چكدم. مئالى شو ايدى:
«مشروطيت و قانونِ أساسى ايشيتديگڭز مسئله ايسه؛ حقيقى عدالت و مشورتِ شرعيهدن عبارتدر. حسنِ تلقّى ايديڭز. محافظهسنه چاليشڭز. زيرا، دنيوى سعادتمز مشروطيتدهدر. و إستبداددن هركسدن زياده بز ضررديدهيز.»
هر يردن بو تلغرافلرڭ جوابى، مثبت و گوزل اولارق گلدى. ديمك ولاياتِ شرقيهيى تنبيه ايتدم، غافل بيراقمدم. تا يڭى بر إستبداد اونلرڭ غفلتندن إستفاده ايتمهسين. نهمه لازم ديمهديگمدن جنايت ايشلهدم كه، بو محكمهيه گيردم...
ايكنجى جنايت:
آياصوفياده، بايزيدده، فاتحده، سليمانيهده عموم علما و طلبهيه خطابًا متعدّد نطقلر ايله شريعتڭ و مسمّاىِ مشروطيتڭ مناسبتِ حقيقيهسنى ايضاح و تشريح ايتدم. و متحكّمانه إستبدادڭ، شريعتله بر مناسبتى اولماديغنى بيان ايتدم. شويله كه:
﴿سَيِّدُ الْقَوْمِ خَادِمُهُمْ﴾
حديثنڭ سرّيله؛ شريعت عالمه گلمش، تا إستبدادى و ظالمانه تحكّمى محو ايتسين.
هر هانگى بر نطق ايراد ايتدم ايسه؛ هر بر كلمهسنه كيمسهنڭ بر إعتراضى وارسه، برهانِ قطعى ايله إثباته حاضرم. و ديدم كه: «أصل شريعتڭ مسلكِ حقيقيسى، حقيقتِ مشروطيتِ مشروعهدر.» ديمك مشروطيتى، دلائلِ شرعيه ايله قبول ايتدم. باشقه مدنيتجيلر گبى، تقليدى و خلافِ شريعت تلقّى ايتمدم. و شريعتى رشوت ويرمدم. و علما و شريعتى، آوروپانڭ ظنونِ فاسدهسندن إقتداريمه گوره قورتارمغه چاليشديغمدن جنايت ايتدم كه، بو طرز معاملهڭزى گوردم...
اوچنجى جنايت:
إستانبولده يگرمى بيڭه ياقين همشهريلريمى، (حمّال و غافل و صافدل اولدقلرندن) بعض پارتيجيلر اونلرى إغفال ايله ولاياتِ شرقيهيى لكهدار ايتمهلرندن قورقدم. و حمّاللرڭ عموم يرلرينى و قهوهلرينى گزدم. گچن سنه آڭلايهجقلرى صورتله مشروطيتى اونلره تلقين ايتدم. شو مئالده:
«إستبداد، ظلم و تحكّمدر. مشروطيت، عدالت و شريعتدر. پادشاه، پيغمبريمزڭ أمرينه إطاعت ايتسه و يولنه گيتسه خليفهدر. بز ده اوڭا إطاعت ايدهجگز. يوقسه، پيغمبره تابع اولمايوب ظلم ايدنلر، پادشاه ده اولسهلر هايدوتدرلر. بزم دشمنمز جهالت، ضرورت، إختلافدر. بو اوچ دشمنه قارشى؛ صنعت، معرفت، إتّفاق سلاحيله جهاد ايدهجگز. و بزى بر جهتده تيقّظه و ترقّىيه سَوق ايدن حقيقى قارداشلريمز توركلرله و قومشولريمزله دوست اولوب أل أله ويرهجگز. زيرا خصومتده فنالق وار، خصومته وقتمز يوقدر. حكومتڭ ايشنه قاريشميهجغز. زيرا، حكمتِ حكومتى بيلمييورز...»
ايشته او حمّاللرڭ، آووستريايه قارشى (بنم گبى بتون آوروپايه قارشى) (١)
___
(١) بديع الزمانه ظرفادن برى بر گون، عرفانيله متناسب بر أثواب گيمسى لزومندن بحث ايدر. مشارٌ اليه ده: «سز، آووستريايه گويا بويقوت ياپييورسڭز، هم اونڭ گوندرديگى قلپاقلرى گييورسڭز. بن ايسه، بتون آوروپايه بويقوت ياپييورم، اونڭ ايچون يالڭز مملكتمڭ مادّى و معنوى معمولاتنى گييورم» بيورمشدر.
___
بويقوتاژلرى و أڭ مشوّش و هيجانلى زمانلرده عاقلانه حركتلرنده بو نصيحتڭ تأثيرى اولمشدر. پادشاهه قارشى إرتباطلرينى تعديل ايتمگه و بويقوتاژلرله آوروپايه قارشى حربِ إقتصادى آچمغه سببيت ويرديگمدن، ديمك جنايت ايتدم كه، بو بلايه دوشدم...
دردنجى جنايت:
آوروپا، بزدهكى جهالت و تعصّب مساعدهسيله، شريعتى (حاشا و كلاّ) إستبداده مساعد ظن ايتدكلرندن، نهايت درجهده قلبًا اوزولمشدم. اونلرڭ ظنّنى تكذيب ايتمك ايچون، مشروطيتى هركسدن زياده شريعت نامنه آلقيشلادم. لٰكن ينه قورقدم كه، باشقه بر إستبداد تكرار او ظنّى تصديق ايدر دييه، نه قدر قوّتم وارسه آياصوفيه جامعنده مبعوثانه خطابًا فرياد ايتدم. و سويلهدم كه: مشروطيتى، مشروعيت عنوانى ايله تلقّى و تلقين ايديڭز. تا يڭى و گيزلى و دينسز بر إستبداد، پيس أليله او مباركى أغراضنه سپر ايتمكله لكهدار ايتمهسين. حرّيتى، آدابِ شريعتله تقييد ايديڭز. زيرا جاهل أفراد و عوامِ ناس قيدسز حرّ اولسه، شرطسز تام سربست اولسه، سفيه و إطاعتسز اولور. عدالت نمازنده قبلهڭز درت مذهب اولسون. تا كه، نماز صحيح اوله. زيرا حقائقِ مشروطيتڭ صراحةً و ضمنًا و إذنًا درت مذهبدن إستخراجى ممكن اولديغنى دعوا ايتدم. بن كه، بر عادى طلبهيم. علمايه فرض اولان بر وظيفهيى اوموزيمه آلدم، ديمك جنايت ايتدم كه، بو طوقادى ييدم.
بشنجى جنايت:
غزتهلر ايكى قياسِ فاسد جهتيله و حيثيت قيريجى بر نشريات ايله أخلاقِ إسلاميهيى صارصديلر. و أفكارِ عموميهيى پريشان ايتديلر. بن ده غزتهلرله، اونلرى ردّ ايدن مقالهلر نشر ايتدم. ديدم كه:
أى غزتهجيلر! أديبلر أدبلى اولمالى، هم ده أدبِ إسلاميه ايله متأدّب اولمالى. و اونلرڭ سوزلرى، قلبِ عمومئِ مشتركِ ملّتدن بىطرفانه چيقمالى. و مطبوعات نظامنامهسنى، وجدانڭزدهكى حسِّ ديانت و نيّتِ خالصه تنظيم ايتملى. حالبوكه، سز ايكى قياسِ فاسدله، يعنى طشرايى إستانبوله و إستانبولى آوروپايه قياس ايدهرك أفكارِ عموميهيى باتاقلغه دوشورديڭز. و شخصى غرضلرى و فكرِ إنتقامى اويانديرديڭز. زيرا ألفبا اوقوميان چوجغه، فلسفۀِ طبيعيه درسى ويريلمز. و أركگه، تياتروجى قارى لباسى ياقيشماز. و آوروپانڭ حسّياتى، إستانبولده تطبيق اولونماز. أقوامڭ إختلافى؛ مكانلرڭ و أقطارڭ تخالفى، زمانلرڭ و عصرلرڭ إختلافى گبيدر. بريسنڭ لباسى، اوتهكينڭ أندامنه گلمز. ديمك فرانسز بيوك إختلالى، بزه تمامًا حركت دستورى اولاماز. ياڭليشلق، تطبيقِ نظريات و مقتضاىِ حالى دوشونمهمكدن چيقار.
بن كه اُمّى بر كويلىيم، بويله جربزهلى و مغالطهلى و أغراضلى محرّرلره نصيحت ايتدم؛ ديمك جنايت ايشلهدم...
آلتنجى جنايت:
قاچ دفعه بيوك إجتماعلرده، هيجانلرى حسّ ايتدم. قورقدم كه، عوامِ ناس سياسته قاريشمقله آسايشى إخلال ايتسينلر. توركجهيى يڭى اوگرنن كويلى بر طلبهنڭ لساننه ياقيشهجق لفظلرله هيجانى تسكين ايتدم. أزجمله: بايزيدده طلبهنڭ إجتماعنده و آياصوفيه مولدينده و فرح تياتروسندهكى هيجانه يتيشدم. بر درجه هيجانى تسكين ايتدم. يوقسه بر فورطنه داها اولاجقدى. بن كه، بدوى بر آدمم. مدنيلرڭ أنتريقهلرينى بيلديگم حالده ايشلرينه قاريشدم. ديمك جنايت ايتدم...
يدنجى جنايت:
ايشيتدم، إتّحادِ محمّدى (عصم) ناميله بر جمعيت تشكّل ايتمش. نهايت درجهده قورقدم كه؛ بو إسمِ مباركڭ آلتنده بعضيلرينڭ بر ياڭليش حركتى ميدانه گلسين. صوڭره ايشيتدم: بو إسمِ مباركى بعض مبارك ذوات، (سهيل پاشا و شيخ صادق گبى ذاتلر) داها بسيط و صِرف عبادته و سنّتِ سنيهيه تبعيته نقل ايتمشلر. و او سياسى جمعيتدن قطعِ علاقه ايتديلر. سياسته قاريشميهجقلر. لٰكن تكرار قورقدم، ديدم: بو إسم عمومڭ حقّيدر، تخصيص و تحديد قبول ايتمز. بن ناصل كه، ديندار متعدّد جمعيته بر جهتده منسوبم. زيرا مقصدلرينى بر گوردم. كذالك او إسمِ مباركه إنتساب ايتدم. لٰكن تعريف ايتديگم و داخل اولديغم إتّحادِ محمّدينڭ (عصم) تعريفى بودر كه:
شرقدن غربه، جنوبدن شماله اوزانان بر سلسلۀِ نورانى ايله مربوط بر دائرهدر. داخل اولانلر ده بو زمانده اوچ يوز ميليوندن زيادهدر. بو إتّحادڭ جهت الوحدتى و إرتباطى، توحيدِ إلٰهيدر. پيمان و يمينى، ايماندر. منتسبلرى، قالوا بلادن داخل اولان عموم مؤمنلردر. دفترِ أسمالرى ده، لوحِ محفوظدر. بو إتّحادڭ ناشرِ أفكارى، عموم كتبِ إسلاميهدر. گونلك غزتهلرى ده، إعلاءِ كلمة اللّٰهى هدفِ مقصد ايدن عموم دينى غزتهلردر. قلوپ و أنجمنلرى، جامع و مسجدلر و دينى مدرسهلر و ذكرخانهلردر. مركزى ده، حرمينِ شريفَيْندر. بويله جمعيتڭ رئيسى، فخرِ عالمدر (عصم). و مسلگى، هركس كندى نفسيله مجاهده؛ يعنى أخلاقِ أحمديه (عصم) ايله تخلّق و سنّتِ نبويهيى إحيا و باشقهلره ده محبّت و (أگر ضرر ايتمزسه) نصيحت ايتمكدر. بو إتّحادڭ نظامنامهسى سنّتِ نبويه و قانوننامهسى أوامر و نواهئِ شرعيهدر. و قلنجلرى ده، براهينِ قاطعهدر. زيرا مدنيلره غلبه چالمق إقناع ايلهدر، إجبار ايله دگلدر. تحرّئِ حقيقت، محبّت ايلهدر. خصومت ايسه، وحشت و تعصّبه قارشى ايدى. هدف و مقصدلرى ده، إعلاءِ كلمة اللّٰهدر. شريعتده يوزده طقسان طوقوز أخلاق، عبادت، آخرت و فضيلته عائددر. يوزده بر نسبتنده سياسته متعلّقدر؛ اونى ده اولو الأمرلر دوشونسونلر.
شيمديكى مقصديمز، او سلسلۀِ نورانيهيى إهتزازه گتيرمكله، هركسى بر شوقِ خٰواهشِ وجدانيه ايله طريقِ ترقّيده كعبۀِ كمالاته سَوق ايتمكدر. زيرا إعلاءِ كلمة اللّٰهڭ بو زمانده بر بيوك سببى، مادّةً ترقّى ايتمكدر.
ايشته بن بو إتّحادڭ أفرادندنم. و بو إتّحادڭ تظاهرينه تشبّث ايدنلردهنم. يوقسه سببِ إفتراق اولان فرقهلردن، پارتيلردن دگلم.
الحاصل: سلطان سليمه بيعت ايتمشم. اونڭ إتّحادِ إسلامدهكى فكرينى قبول ايتدم. زيرا او ولاياتِ شرقيهيى ايقاظ ايتدى. اونلر ده اوڭا بيعت ايتديلر. شيمديكى شرقليلر، او زماندهكى شرقليلردر. بو مسئلهده سلفلرم، شيخ جمال الدينِ أفغانى، علاّمهلردن مصر مفتيسى مرحوم محمّد عبده، مفرط عالملردن على سعاوى، خواجه تحسين و إتّحادِ إسلامى هدف طوتان نامق كمال و سلطان سليمدر كه، ديمش:
إختلاف و تفرقه أنديشهسى
كوشۀ قبرمده حتّى بىقرار أيلر بنى.
إتّحادكن صولتِ أعدايى دفعه چارهمز
إتّحاد ايتمزسه ملّت، داغدار أيلر بنى...
ياووز سلطان سليم
بن ظاهرًا بوڭا تشبّث ايتدم، ايكى مقصدِ عظيم ايچون:
برنجيسى: او إسمى تحديد و تخصيصدن خلاص ايتمك و عموم مؤمنلره شمولنى إعلان ايتمك. تا كه، تفرقه دوشمهسين و أوهام چيقماسين.
ايكنجيسى: بو گچن مصيبتِ عظيمهيه سببيت ويرن فرقهلرڭ إفتراقنڭ، توحيد ايله اوڭنه سد اولمقدى. وا أسفا كه، زمان فرصت ويرمدى. سيل گلدى، بنى ده ييقدى. هم ديردم: بر يانغين اولسه، بر پارچهسنى سوندورهجگم. فقط خواجهلق ألبسهم ده ياندى. و عهدهسندن گلهمديگم بر يالانجى شهرت ده مع الممنونيه رفع اولدى.
بن كه، عادى بر آدمم. بويله مجلسِ مبعوثان و أعيان و وكلانڭ أڭ مهمّ وظيفهلرينى دوشونديرهجك بر أمرى، عهدهمه آلدم. ديمك جنايت ايتدم(!)...
....
سكزنجى جنايت:
بن ايشيتدم كه: عسكرلر بعض جمعيتلره إنتساب ايدييورلر. يڭيچريلرڭ حادثۀِ مدهشهسى خاطريمه گلدى. غايت تلاش ايتدم. بر غزتهده يازدم كه: شيمدى أڭ مقدّس جمعيت، أهلِ ايمان عسكرلرڭ جمعيتيدر. عموم مؤمن و فداكار عسكرلرڭ مسلگنه گيرنلر، نفردن سرعسكره قدر داخلدر. زيرا إتّحاد، اخوّت، إطاعت، محبّت و إعلاءِ كلمة اللّٰه، دنيانڭ أڭ مقدّس جمعيتنڭ مقصديدر. عموم مؤمن عسكرلر تماميله بو مقصده مظهردرلر. عسكرلر مركزدر. ملّت و جمعيت اونلره إنتساب ايتمك لازمدر. سائر جمعيتلر، ملّتى، عسكر گبى مظهرِ محبّت و اخوّت ايتمك ايچوندر. امّا إتّحادِ محمّدى (عصم) كه، عموم مؤمنلره شاملدر. جمعيت و فرقه دگلدر. مركزى و صفِّ أوّلى غازيلر، شهيدلر، عالملر، مرشدلر تشكيل ايدييور. هيچ بر مؤمن و فداكار عسكر (ضابط اولسون، نفر اولسون) خارج دگل كه، تا إنتسابه لزوم قالسين. لٰكن بعض جمعيتِ خيريه، كندينه إتّحادِ محمّدى دييهبيلير. بوڭا قاريشمام.
بن كه، عادى بر طلبهيم. بويله بيوك علمانڭ وظيفهلرينى غصب ايتدم. ديمك جنايت ايتدم...
طوقوزنجى جنايت:
مارتڭ ٣١ نجى گونندهكى دهشتلى حركتى، ايكى اوچ دقيقه اوزاقدن تماشا ايتدم. متعدّد مطالبى ايشيتدم. فقط يدى رنك سرعتله چوريليرسه يالڭز بياض گورونديگى گبى؛ او آيرى آيرى مطلبلردهكى فساداتى بيڭدن بره اينديرن و عوامى آنارشيلكدن قورتاران و أفراد ألنده قالان عموم سياستى، معجزه گبى محافظه ايدن لفظِ شريعت يالڭز گوروندى. آڭلادم ايش فنا، إطاعت مختل، نصيحت تأثيرسزدر. يوقسه هر وقت گبى، ينه او آتشڭ سوندوريلمسنه تشبّث ايدهجكدم. فقط عوام چوق، بزم همشهريلر غافل و صافدل؛ بن ده شهرتِ كاذبه ايله گورونويورم. اوچ دقيقهدن صوڭره چكيلدم. باقيركوينه گيتدم. تا بنى طانييانلر قاريشماسينلر. راست گلنلره ده قاريشمهمق توصيه ايتدم. أگر ذرّه مقدار دخلم اولسيدى، ذاتًا ألبسهم بنى إعلان ايدييور، ايستهمديگم بر شهرت ده بنى هركسه گوسترييوردى. بو ايشده پك بيوك گورونهجكدم. بلكه آياستفانوسه قدر تك باشمه اولسون حركت اوردوسنه قارشى مقابله ايدهرك إثباتِ وجود ايدهجكدم، مردانه ئولهجكدم. او وقت دخلم بديهى اولوردى. تحقيقه لزوم قالمازدى.
ايكنجى گونده بر عقدۀِ حياتمز اولان إطاعتِ عسكريهدن سؤال ايتدم. ديديلر كه: «عسكرلرڭ ضابطلرى عسكر قيافتنه گيرمش. إطاعت چوق بوزولمهمش.» تكرار سؤال ايتدم: «قاچ ضابط وورولمش؟» بنى آلداتديلر، ديديلر: «يالڭز درت دانه. اونلر ده مستبد ايمشلر. هم شريعتڭ آداب و حدودى إجرا اولونهجق.»
بر ده غزتهلره باقدم؛ اونلر ده او قيامى مشروع گبى تصوير ايدييورلردى. بن ده بر جهتده سَويندم. زيرا أڭ مقدّس مقصدم، شريعتڭ أحكامنى تمامًا إجرا و تطبيقدر. فقط إطاعتِ عسكريهيه خلل گلديگندن، نهايت درجهده مأيوس و متأثّر اولدم. و عموم غزتهلرله عسكره خطابًا نشر ايتدم كه:
«أى عسكرلر! ضابطلريڭز بر گناه ايله نفسلرينه ظلم ايدييورلرسه، سز او إطاعتسزلكله اوتوز ميليون عثمانلى و اوچ يوز ميليون نفوسِ إسلاميهنڭ حقلرينه بر نوع ظلم ايدييورسڭز. زيرا عموم إسلام و عثمانليلرڭ حيثيت، سعادت و بايراقِ توحيدى، بو زمانده بر جهتده سزڭ إطاعتڭزله قائمدر. هم ده شريعت ايستهيورسڭز. فقط إطاعتسزلكله شريعته مخالفت ايدييورسڭز.»
بن اونلرڭ حركتنى، شجاعتلرينى اوقشادم. زيرا أفكارِ عموميهنڭ يالانجى ترجمانى اولان غزتهلر، نظريمزه حركتلرينى مشروع گوسترمشلردى. بن ده تقدير ايله برابر، نصيحتمى بر درجه تأثير ايتديردم. عصيانى بر درجه باصديردم. يوقسه بويله آسان اولمازدى.
بن كه بِالفعل تيمارخانهيى زيارت ايتمش بر آدمم، «نهمه لازم، بويله ايشلرى عقلليلر دوشونسون» ديمهديگمدن جنايت ايتدم...